Soliq organi bilan solishtirish dalolatnomasi: qanday soʻraladi

Soliq bilan solishtirma dalolatnoma nima va u nimaga asoslanadi

Soliq organlari soliq toʻlovchilarni, soliq solish obyektlarini, hisoblangan va toʻlangan soliqlarni toʻliq va oʻz vaqtida hisobga olishni taʼminlashi shart (SK 27-moddasi). Har bir soliq boʻyicha ushbu hisobning natijasi amaliyotda soliq toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻi deb ataladi: hisobot va qarorlar boʻyicha hisoblashlar, kelib tushgan toʻlovlar, penya, jarimalar, hisobga olish va qaytarishlar, yakuniy saldo — qarz yoki ortiqcha toʻlov.

Solishtirma dalolatnoma ushbu saldo soliq toʻlovchining hisobi bilan mos kelishini qayd etadi. Soliq kodeksida solishtirishning ikki turi uchraydi:

• soliq majburiyatining bajarilishi yuzasidan solishtirma dalolatnoma — soliq organi uni soliq toʻlovchining talabiga binoan tuzadi (SK 27-moddasi);
• soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha hisob-kitoblarni birgalikda solishtirish — soliq ortiqcha toʻlangan boʻlishi mumkinligini koʻrsatuvchi faktlar boʻlsa, soliq organi yoki soliq toʻlovchining taklifiga koʻra oʻtkaziladi (SK 103-moddasi);
• ulardan tashqari debitor bilan oʻzaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasi mavjud boʻlib, u soliq qarzini debitorlik qarzi hisobidan undirishda qoʻllaniladi (SK 121¹-moddasi) — bu byudjet bilan emas, ikki kompaniya oʻrtasidagi solishtirish.

Solishtirishni qanday soʻrash kerak

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan soliq organlari oʻrtasidagi axborot almashinuvi faqat soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti orqali amalga oshiriladi (SK 56-moddasi). Kabinet soliq qoʻmitasining rasmiy veb-saytidagi axborot resursi boʻlib, soliq hisobiga qoʻyilgandan keyin shakllantiriladi. Shu sababli solishtirish soʻrovi ham, unga javob ham odatda kabinet orqali oʻtadi.

Harakatlar tartibini quyidagicha tuzish qulay:

• kabinetdan kerakli davr uchun har bir soliq boʻyicha hisob-kitoblar holati haqidagi maʼlumotlarni yuklab olish (interfeysdagi boʻlimlar nomi oʻzgarib turadi, moʻljal — hisoblashlar, toʻlovlar va saldo haqidagi maʼlumotlar);
• oʻz hisobingiz boʻyicha xuddi shunday qaydnoma tuzish: deklaratsiya va hisob-kitoblar boʻyicha hisoblashlar, sanasi va toʻlov maqsadi koʻrsatilgan toʻlov topshiriqnomalari;
• har bir soliq va davr boʻyicha qatorma-qator taqqoslab, raqamlar mos kelmaydigan barcha qatorlarni yozib chiqish;
• soliq organiga soliqlar va davrlar roʻyxati koʻrsatilgan holda solishtirma dalolatnoma tuzish haqida murojaat yuborish (asos — SK 27-moddasi), oʻz qaydnomangiz va bahsli qatorlar boʻyicha hujjatlarni ilova qilish;
• dalolatnoma olingach — uni eʼtirozsiz yoki bahsli summalar va tasdiqlovchi hujjatlarni koʻrsatgan holda eʼtirozlar bilan imzolash.

Nega shaxsiy hisobvaraq hisob bilan mos kelmaydi

Farqlarning aksariyati bir nechta tipik sabablarga borib taqaladi. Xato kimda ekanini — kompaniyada, soliq organida yoki bankda — aniqlash muhim.

• Toʻlov topshiriqnomasidagi notoʻgʻri rekvizitlar. Bank rekvizitlari notoʻgʻri koʻrsatilgani sababli pul gʻaznachilikning tegishli hisobvaragʻiga tushmagan boʻlsa, soliqni toʻlash majburiyati bajarilgan deb tan olinmaydi (SK 89-moddasi). Bunday toʻlov aniqlanmagan boʻlib qoladi yoki boshqa soliqqa ketadi, kerakli soliq boʻyicha esa qarz va penya oʻsadi.
• Hisobvaraqda mablagʻ yetarli emasligi. Soliq bankka topshiriqnoma taqdim etilgan paytdan boshlab — toʻlov kunida hisobvaraqda yetarli pul qoldigʻi boʻlgan taqdirda — toʻlangan hisoblanadi (SK 89-moddasi). Pul yetmagan boʻlsa, topshiriqnoma yuborilgan boʻlsa ham toʻlov hisobga olinmaydi.
• Hisobot va hisob mos emas. Shaxsiy hisobvaraqda hisoblash topshirilgan deklaratsiya boʻyicha yuritiladi; hisobda soliq tuzatilgan, lekin aniqlashtirilgan hisobot topshirilmagan boʻlsa, summalar farq qiladi.
• Ortiqcha toʻlovning boshqa soliq hisobiga olinishi. Qarz boʻlsa, ortiqcha toʻlov soliq organi tomonidan belgilangan navbat bilan mustaqil hisobga olinadi (SK 103, 104-moddalari) — kompaniya hisobida bu koʻpincha aks ettirilmaydi.
• Tekshiruv boʻyicha hisoblashlar. Soliq tekshiruvi natijalari boʻyicha qaror summalari shaxsiy hisobvaraqqa tushadi, buxgalteriyada esa ular oʻtkazilmagan yoki nizolashilayotgan boʻlishi mumkin.

Har bir farqni qanday tuzatish kerak

Tuzatish usuli sababga bogʻliq. Soliq toʻlovchi soliq solish obyektlarini hisobga olishda, soliqlarni hisoblash va toʻlashda yoʻl qoʻyilgan xatolarni mustaqil tuzatish huquqiga ega (SK 21-moddasi).

• Soliqni kamaytirib koʻrsatishga olib kelgan deklaratsiyadagi xato — aniqlashtirilgan soliq hisobotini topshirish (SK 83-moddasi). Xato soliqni kamaytirmagan boʻlsa, aniqlashtirilgan hisobotni topshirish mumkin va muddatdan keyin topshirilgani muddat buzilgan deb hisoblanmaydi.
• Toʻlov muddatidan keyin aniqlashtirishda javobgarlikdan ozod qilinish — faqat aniqlashtirilgan hisobot soliq organi kamaytirishni aniqlagani yoki soliq auditi tayinlangani haqida bilgan paytingizga qadar topshirilgan va undan oldin yetishmayotgan soliq hamda penya toʻlangan boʻlsa (SK 83-moddasi).
• Xato toʻlov (boshqa soliq, boshqa rekvizitlar) — xato toʻlangan soliq, penya va jarima summalari soliq toʻlovchining yozma murojaati asosida, xatoga bank yoki Gʻaznachilik yoʻl qoʻygan boʻlsa — ularning murojaati asosida qaytariladi (SK 104-moddasi).
• Ortiqcha toʻlov — boʻlajak toʻlovlar yoki qarz hisobiga hisobga olish yoxud qaytarish haqida ariza (SK 103, 104-moddalari).
• Soliq organi tomonidagi xato — uni hujjatlar bilan dalolatnomaga eʼtirozlarda koʻrsatish; tuzatish kiritilmasa, soliq organining qarori yoki harakatlari ustidan shikoyat qilish mumkin (SK 21-moddasi).

Solishtirishdan keyin ortiqcha toʻlov: hisobga olish, qaytarish va muddatlar

Ortiqcha toʻlov borligiga shubha boʻlganda solishtirish ayniqsa zarur: Soliq kodeksi hisobga olish va qaytarish haqidagi qarorlar muddatlarini aynan birgalikda solishtirish dalolatnomasi imzolangan sanadan hisoblaydi.

• soliq qarzi boʻlsa, ortiqcha toʻlov quyidagi navbatda hisobga olinadi: avval shu soliq boʻyicha penya hisobiga, keyin boshqa soliqlar va ular boʻyicha penyalar hisobiga, soʻngra soliq huquqbuzarliklari uchun jarimalar hisobiga (SK 103-moddasi);
• qarz hisobiga hisobga olish haqidagi qaror ortiqcha toʻlov aniqlangan kundan yoki birgalikda solishtirish oʻtkazilgan boʻlsa, uning dalolatnomasi imzolangan kundan boshlab oʻn kun ichida qabul qilinadi (SK 104-moddasi);
• ortiqcha toʻlov summasi yozma ariza boʻyicha soliq organi arizani olgan kundan boshlab oʻn besh kun ichida qaytariladi; Tadbirkorlik subyektlari barqarorligi reytingi yuqori boʻlganlar uchun — QQSdan tashqari, uch kun ichida (SK 104-moddasi);
• hisobga olish yoki qaytarish haqidagi ariza, agar soliq qonunchiligida boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, summa toʻlangan kundan boshlab uch yil ichida berilishi mumkin (SK 104-moddasi);
• hisobga olish yoki qaytarishni rad etish haqida soliq organi qaror qabul qilingan kundan boshlab uch kun ichida xabar berishi shart; qaytarish muddati buzilsa, har bir kalendar kun uchun Markaziy bankning qayta moliyalash stavkasi boʻyicha foizlar hisoblanadi (SK 104-moddasi).

Penya: dalolatnomada nimani tekshirish kerak

Penya kechiktirilgan har bir kalendar kun uchun, belgilangan toʻlov kunidan keyingi kundan boshlab hisoblanadi (SK 110-moddasi). Shu sababli solishtirishda penyani hisobdagi sanalar boʻyicha emas, toʻlovlar amalda hisobdan chiqarilgan sanalar boʻyicha qayta hisoblash maqsadga muvofiq.

• soliq organi qarori bilan hisobvaraqlar boʻyicha operatsiyalar toʻxtatilgani yoki pul mablagʻlari xatlangani sababli uzib boʻlmagan qarzga ushbu choralar amal qilgan butun davr uchun penya hisoblanmaydi (SK 110-moddasi);
• moliya yoki soliq organining yozma tushuntirishlarini bajarish natijasida yuzaga kelgan qarzga penya hisoblanmaydi (SK 110-moddasi);
• kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash haqidagi ariza penya hisoblanishini toʻxtatmaydi (SK 110-moddasi).

Qanchalik tez-tez solishtirish kerak

Qonun solishtirishning majburiy davriyligini belgilamaydi — bu soliq toʻlovchining vositasi. Amaliyotda u yillik hisobot va audit oldidan, qayta tashkil etish yoki tugatishdan oldin, buxgalter almashganda, kredit olish yoki tenderda qatnashishdan oldin, shuningdek kabinetda hisobda yoʻq qarz paydo boʻlgan har safar oʻtkaziladi. Farq qanchalik erta topilsa, penya shunchalik kam boʻladi va xato toʻlovni hujjatlar bilan isbotlash osonlashadi.