Erkin iqtisodiy zonalarda QQS

Qonun nima deydi: umumiy stavka va maxsus normalar

Boshlangʻich nuqta — QQSning umumiy stavkasi. Soliq kodeksiga (258-modda) koʻra, Kodeksning 36-bobida boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, stavka 12 foizni tashkil etadi. Bu normada “MIZ ishtirokchilari uchun nolinchi stavka” yoʻq: zona rezidenti maqomi oʻzi stavkani oʻzgartirmaydi.

Soliq kodeksining 473-moddasi faqat yoʻnaltiradi: zona ishtirokchilari QQS va boshqa soliqlar boʻyicha Kodeksda nazarda tutilgan tartibda imtiyozlardan foydalanadi. Batafsil qoidalarni ZRU-604-sonli Qonunning 39-moddasi hamda Soliq kodeksining tovarlarni olib kirish, olib chiqish va soliqni qaytarish haqidagi normalari beradi. Shuning uchun amaliyotda “men ozodmanmi” emas, “qaysi aniq norma va qaysi operatsiyada” degan savol muhim.

• Standart stavka umumiy; imtiyozni aniq norma bilan tasdiqlash kerak.
• ZRU-604 zona ishtirokchisiga importda kechiktirma va soddalashtirilgan qaytarishni beradi.
• Barcha imtiyozlar faqat zona hududidagi faoliyatga nisbatan amal qiladi.

Tovarlar importi va 120 kungacha QQS kechiktirmasi

Tovarlar erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimiga joylashtirilganda QQS toʻliq hajmda hisoblanadi — bu Soliq kodeksi 277-moddasidagi umumiy qoida. Zona ishtirokchilari uchun Qonun imkoniyat qoʻshadi: ular tovarlar importida QQS toʻlashni 120 kungacha muddatga kechiktirish huquqiga ega.

Qurilish materiallari borasida muhim izoh bor. Qonun ishtirokchini respublikada ishlab chiqarilmaydigan va investitsiya kelishuvi asosida investitsiya loyihasi uchun olib kiriladigan qurilish materiallari boʻyicha bojxona toʻlovlaridan ozod qiladi, biroq QQS va bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlarini bevosita istisno qiladi. Demak, bunday importda boj olinmasligi mumkin, QQS esa hisobga olinishi kerak.

Soliq kodeksining 246-moddasidagi alohida umumiy norma Oʻzbekistonda analoglari ishlab chiqarilmaydigan texnologik uskunalarni tasdiqlangan roʻyxat boʻyicha olib kirishni QQSdan ozod qiladi. U MIZ maqomiga bogʻliq emas, shuning uchun uskunangiz roʻyxatga kirishini tekshiring, “odatiy” imtiyozga ishonmang.

• Kechiktirma — bu huquq, avtomatik ozodlik emas: QQS baribir toʻlanadi.
• Qurilish materiallari: boj olinmasligi mumkin, QQS esa yoʻq.
• Analogsiz uskuna: shartnomadan oldin tasdiqlangan roʻyxatdan oʻrin qidiring.

Zona ishtirokchisiga QQSni qaytarish

Hisobga olinadigan QQS hisoblangan soliqdan oshsa, qaytariladigan summa paydo boʻladi. MIZ ishtirokchilari uchun Qonun soddalashtirilgan tartibni nazarda tutadi: oshgan summa yetti kun ichida qaytariladi, toʻlangan soliq esa Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda respublika byudjetidan qaytariladi.

Soliq kodeksining 274-moddasidagi umumiy tartib qattiqroq: kameral tekshiruv natijasi boʻyicha qaytarish haqida qaror qabul qilinsa, mablagʻ soliq organlariga xabar berilgan sanadan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi. Kodeksdagi tezlashtirilgan tartib ham toʻliq summani yetti kun ichida qaytarishni nazarda tutadi, ammo faqat moddada sanab oʻtilgan toifadagi soliq toʻlovchilar uchun.

Amalda bu quyidagini bildiradi: pul oqimini rejalashtirishdan oldin qaytarish qaysi tartibda — zona ishtirokchisi uchun soddalashtirilgan yoki umumiy tartibda — oʻtishini aniqlang. Oddiy qaytarishda hujjat topshirish tartibi va muddatlar QQSni qaytarish xizmati haqidagi materialda yoritilgan.

• MIZ toʻgʻrisidagi Qonun: soddalashtirilgan qaytarish yetti kunda.
• Soliq kodeksi, umumiy tartib: xabar berilgan sanadan oʻttiz kundan kechiktirmay.
• Qaytarish shartlari va tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Erkin ombor va erkin bojxona zonasi: Soliq kodeksida nima deyiladi

Kundalik nutqda “erkin ombor” deyiladi, lekin Soliq kodeksi bojxona rejimlari bilan ishlaydi. 277-moddaga koʻra, tovarlar bojxona ombori va erkin bojxona zonasi rejimlariga joylashtirilganda QQS toʻlanmaydi. Bu abadiy ozodlik emas, balki soliq solish lahzasining kechiktirilishi: tovarlar erkin muomalaga chiqarilganda ular import qilinadi va soliq toʻliq hajmda hisoblanadi.

Xavf — tovar yoʻqolishi. Erkin bojxona zonasiga soliqsiz joylashtirilgan tovar yoʻqolsa va soliq boshqa holatlarda toʻlanishi kerak boʻlsa, bu realizatsiya aylanmasi sifatida tan olinadi (239-modda), baza esa 254-modda qoidalari boʻyicha aniqlanadi. Shuning uchun zona omboridagi qoldiq hisobi va kamomad dalolatnomalari rasmiyatchilik emas, QQSni toʻgʻri hisoblash sharti.

Zonadan tovarlarni eksport bojxona tartibotida olib chiqish nolinchi stavka boʻyicha soliqqa tortiladi (260-modda). Kirish QQSni hisobga olish uchun 266-moddadagi shart bajarilishi kerak: tovarlar aylanmasi soliqqa tortiladigan, jumladan nolinchi stavkadagi faoliyatda ishlatilishi lozim.

Alohida hisob va kirish QQSini hisobga olish

Kompaniyada ham soliqqa tortiladigan, ham ozod etilgan aylanmalar boʻlsa, hisobga soliqqa tortiladigan aylanmaga toʻgʻri keladigan soliq summasi olinadi (268-modda). Soliq toʻlovchi alohida yoki proporsional usulni tanlaydi. Faoliyatining bir qismini zona hududidan tashqarida yuritadigan yoki imtiyozi yoʻq operatsiyalari boʻlgan ishtirokchi uchun xarajatlarni birinchi kundan ajratish muhim.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun toqib chiqarilgan, real vaziyat emas). Davr uchun kirish QQS — 10 000 000 soʻm. Soliqqa tortiladigan aylanma umumiy aylanmaning 80 foizini tashkil etsa va alohida hisob yuritish imkoni boʻlmasa, proporsional usulda 8 000 000 soʻm hisobga olinadi, qolgani 268-modda tartibida foyda soligʻi boʻyicha xarajatlarga kiritiladi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

Soliq yoki bojxona xizmati tekshiruvidan oldin qisqa nazorat roʻyxatidan oʻtish foydali. U zona maqomiga haqiqatan bogʻliq boʻlgan holatlarni umumiy qoidalar boʻyicha ishlaydiganlardan ajratishga yordam beradi.

Alohida xavf — maqomdan mahrum boʻlish. Ishtirokchi maqomidan mahrum etilganda imtiyoz va preferensiyalar u maqomdan mahrum etilgan oyning 1-sanasidan toʻxtatiladi, qonun imtiyozlari esa faqat zona hududidagi faoliyatga nisbatan amal qiladi.

• Har bir operatsiya turi uchun tayanadigan normani yozib qoʻying: Soliq kodeksi, ZRU-604 yoki bojxona hujjati.
• Importni avtomatik ravishda QQSsiz deb hisoblamang: rejim va roʻyxatni tekshiring.
• Rejimga joylashtirish va erkin muomalaga chiqarish sanalarini qayd eting.
• Zona ichidagi va tashqarisidagi operatsiyalar boʻyicha alohida hisob yuriting.
• QQSni qaytarish hujjatlarini keyinga qoldirmang: muddat xabar berilgan sanadan hisoblanadi.
• Maqomni yoʻqotmaslik uchun investitsiya kelishuviga rioya qilib boring.