MChJ ochish 2026: masʼuliyati cheklangan jamiyatni roʻyxatdan oʻtkazish

MChJ nima va «firma ochish» bilan farqi

MChJ — bir yoki bir necha shaxs taʼsis etgan, ustav fondi ulushlarga boʻlingan xoʻjalik jamiyati. U davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan yuridik shaxs maqomiga ega boʻladi va qonunchilikda taqiqlanmagan har qanday faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin; roʻyxati qonunda belgilangan faoliyat turlari — faqat litsenziya, ruxsat yoki xabardor qilish tartibida (Qonun, 3-modda). Kundalik tilda «firma ochish» deganda aynan shunday yuridik shaxs, koʻpincha MChJ tushuniladi.

MChJ oʻz majburiyatlari boʻyicha oʻziga tegishli barcha mol-mulk bilan javob beradi, ishtirokchilar esa jamiyat majburiyatlari boʻyicha javobgar emas; hissasini toʻliq kiritmaganlar toʻlanmagan qism doirasida solidar javob beradi (4-modda). YaTTdan asosiy farqi shu: yakka tartibdagi tadbirkor oʻz majburiyatlari boʻyicha butun shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi (Fuqarolik kodeksi, 25-modda).

Roʻyxatdan oʻtkazish bosqichlari

Roʻyxatdan oʻtkazishni Davlat xizmatlari markazlari amalga oshiradi; ariza Yagona portal orqali yoki markazga oʻzi kelib beriladi (Vazirlar Mahkamasining 66-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom — keyingi oʻrinlarda Nizom, 2 va 4-bandlar). Bosqichlar:

• 1. Firma nomini lotin alifbosida tanlang: bir xillik avtomatik tekshiriladi, nom 60 kalendar kun saqlanadi, keyin 1 BHM toʻlab bir marta 12 oygacha uzaytirish mumkin (Nizom, 11-band). Nomda «masʼuliyati cheklangan jamiyat» yoki «MChJ» boʻlishi shart (Qonun, 5-modda)
• 2. Taʼsis hujjatlarini davlat tilida tayyorlang: bitta muassis boʻlsa — u tasdiqlagan ustav, ikki va undan ortiq boʻlsa — taʼsis shartnomasi va ustav (Qonun, 12-modda; Nizom, 12-band)
• 3. Taʼsis qarorini qabul qiling: ustavni va pulsiz hissalarning pul bahosini tasdiqlash qarori muassislar tomonidan bir ovozdan qabul qilinadi (Qonun, 11-modda)
• 4. Portalda «biznesni roʻyxatdan oʻtkazish» xizmati orqali yuridik shaxs soʻrovnomasini toʻldiring; ikki va undan ortiq muassisda har biri elektron pochtaga kelgan xabarnomani Yagona identifikatsiyalash tizimi yoki Face-ID orqali tasdiqlab rozilik bildiradi, chet ellik muassislar ERI bilan imzolaydi (Nizom, 9 va 13-bandlar)
• 5. Davlat bojini toʻlang — 1 BHM (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonun, ilovaning 7-bandi)
• 6. Tizim real vaqt rejimida, 30 daqiqadan oshmagan muddatda roʻyxatdan oʻtkazadi; guvohnoma va taʼsis hujjatlariga havola shaxsiy kabinetga va elektron pochtaga yuboriladi (Nizom, 16-band va 3-ilova)
• 7. Soliq hisobiga qoʻyish uchun alohida ariza kerak emas — soliq organlari buni mustaqil amalga oshiradi (Soliq kodeksi — SK, 129-modda)

Ustav fondi: 2026-yil 22-iyuldan amaldagi qoidalar

Yangi Qonun ustav fondi boʻyicha quyidagilarni belgilaydi (15–16-moddalar):

• ustav fondi ustavda belgilanadi va ishtirokchilar ulushlarining nominal qiymatidan iborat
• ustav fondining eng kam miqdori faqat litsenziya talablarida belgilanishi mumkin — umumiy minimum yoʻq
• har bir ishtirokchi hissasini taʼsis hujjatlarida belgilangan, lekin roʻyxatdan oʻtgan paytdan bir yildan oshmagan muddatda toʻliq kiritadi
• roʻyxatdan oʻtgunga qadar hissaning kamida 30 foizini kiritish talabi faqat kredit tashkilotlariga tegishli
• hissa — pul, qimmatli qogʻozlar, boshqa ashyolar, mulkiy huquqlar yoki pul bahosiga ega boshqa huquqlar; pulsiz hissaning bahosini ishtirokchilar bir ovozdan tasdiqlaydi
• qiymati 10 000 BHMdan (4,4 mlrd soʻmdan) oshgan pulsiz hissani baholovchi tashkilot baholaydi va u bahodan yuqori boʻlishi mumkin emas
• hissasini kiritmagan ishtirokchi, agar bu jamiyat faoliyatiga toʻsqinlik qilsa, umumiy yigʻilish qarori asosida sud tartibida chiqarilishi mumkin

Ustavda nimalar boʻlishi kerak

Ustav va unga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan uchinchi shaxslar uchun kuchga kiradi (Qonun, 14-modda). Ustavda quyidagilar koʻrsatiladi:

• toʻliq va qisqartirilgan firma nomi, faoliyat predmeti, pochta manzili
• jamiyat organlarining tarkibi va vakolatlari, shu jumladan bir ovozdan yoki kamida uchdan ikki ovoz (malakali koʻpchilik) bilan qabul qilinadigan masalalar
• ustav fondining miqdori, har bir ishtirokchi ulushining miqdori va nominal qiymati
• ishtirokchilarning huquq va majburiyatlari, jamiyatdan chiqish tartibi va oqibatlari, ulushning boshqa shaxsga oʻtish tartibi
• hujjatlarni saqlash va axborot berish tartibi, vakolatxona, filial, shuʼba va qaram jamiyatlar haqida maʼlumotlar

Davlat boji va muddatlar

Davlat boji BHMda belgilangani uchun uning soʻmdagi miqdori BHM bilan birga oʻzgaradi:

• Davlat xizmatlari markazi orqali — 1 BHM: 440 000 soʻm; Yagona portal orqali mustaqil murojaatda — 90 foizi: 396 000 soʻm (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonun, ilovaning 7-bandi va 22¹-modda)
• Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar — 1 BHM; auditorlik, sugʻurta tashkilotlari, birjalar, lombardlar kabi subyektlar — 4 BHM: 1 760 000 soʻm (oʻsha ilova)
• Roʻyxatdan oʻtkazish — 30 daqiqagacha; ustav fondi oʻzgarganda yoki ulush boshqa shaxsga oʻtganda qayta roʻyxatdan oʻtkazish — umumiy tartibda 16 ish soatigacha, tezlashtirilgan tartibda 2 ish soatigacha (Nizom, 3-ilova)

Soliq rejimini tanlash

Aylanma soligʻini roʻyxatdan oʻtish paytidayoq tanlash mumkin, keyinroq esa unga faqat navbatdagi soliq davridan oʻtiladi, shuning uchun rejimni oldindan hisoblash kerak:

• Aylanmadan olinadigan soliq — soliq davrida jami daromadi 1 mlrd soʻmdan oshmagan yuridik shaxslar uchun QQS va foyda soligʻi oʻrniga; asosiy stavka 4 foiz (SK 461, 462, 467-moddalar)
• Yangi MChJ aylanma soligʻini davlat roʻyxatidan oʻtishda tanlab, roʻyxatdan oʻtgan kundan qoʻllashi mumkin (SK 462-modda)
• Keyinroq oʻtmoqchi boʻlsangiz — navbatdagi soliq davridan, soliq organini kamida 10 kun oldin xabardor qilib (SK 462-modda)
• Umumiy tartib — QQS 12 foiz va foyda soligʻi 15 foiz (SK 258, 337-moddalar); jami daromad 1 mlrd soʻmdan oshgan kundan bunga majburiy oʻtiladi (SK 462-modda)
• 2026-yil 1-yanvardan aylanma soligʻidan birinchi marta foyda soligʻiga oʻtganlar oʻtish yilidan keyingi bir soliq davri mobaynida foyda soligʻidan ozod (dividend va foizlar bundan mustasno; qayta tashkil etilganlarga tatbiq etilmaydi) (SK 337-modda)
• Import, aksizli tovarlar ishlab chiqarish, dori vositalari va tibbiy buyumlar savdosi yoki tibbiy xizmatlar, zargarlik, auditorlik faoliyati, bozorlar va savdo komplekslari kabi hollarda aylanma soligʻi qoʻllanmaydi (SK 461-modda)

Hisob misollari

1. Oylik tushumi 40 mln soʻm boʻlgan MChJ aylanma soligʻini 4 foiz stavkada toʻlaydi: 40 000 000 × 4% = 1 600 000 soʻm; yillik tushum 480 mln soʻm chegaradan past.

2. MChJ 2026-yil 1-oktabrda roʻyxatdan oʻtib, aylanma soligʻini tanladi. Birinchi yil uchun chegara mutanosib hisoblanadi: 1 000 000 000 ÷ 365 × 92 kun ≈ 252 mln soʻm. Oktabr–dekabrdagi jami daromad 300 mln soʻm boʻlsa, MChJ 2027-yil boshidan QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (SK 462-modda).

Roʻyxatdan oʻtgandan keyin: birinchi oy

• Bank hisobvaragʻi: guvohnoma va taʼsis hujjatlarining asl nusxasi talab qilinmaydi; muassislari rezident boʻlgan MChJga bank hisobvaraqni roʻyxatdan oʻtish jarayonida masofadan ochishi mumkin (Nizom, 19-band)
• ERI: soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga kirish elektron raqamli imzo orqali; yuridik shaxslar uchun kabinet majburiy, soliq organi bilan axborot almashinuvi faqat u orqali (SK 56-modda)
• Soliq hisobotlari elektron hujjat shaklida topshiriladi (SK 82-modda); aylanma soligʻi boʻyicha oylik hisobot keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay (SK 470-modda)
• Xodimlar maoshi eng kam ish haqidan — 2026-yil 1-sentabrdan 1 360 000 soʻmdan kam boʻlmasligi kerak (Mehnat kodeksi, 245-modda; PF-115)
• Buxgalteriya hisobi boʻyicha majburiyatlarni bajarmagan rahbarga 3–7 BHM, yaʼni 1 320 000–3 080 000 soʻm jarima solinadi (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 175¹-modda)

Koʻp uchraydigan xatolar

• Bir kishilik MChJning yagona ishtirokchisi qilib boshqa bir kishilik MChJni koʻrsatish — Qonun taqiqlaydi, bitta aksiyadorli AJ bundan mustasno (8-modda)
• Ustav fondini bir yildan ortiq kiritmaslik — toʻlanmagan qism boʻyicha solidar javobgarlik va sud orqali chiqarilish xavfi (4, 15-moddalar)
• 10 000 BHMdan qimmat pulsiz hissani baholovchisiz kiritish (15-modda)
• Ishtirokchilar 50 tadan oshganda bir yil ichida jamiyatni AJ yoki ishlab chiqarish kooperativiga aylantirmaslik va ishtirokchilar sonini kamaytirmaslik — bunda jamiyat sud orqali tugatiladi (8-modda)
• Importni rejalashtirib aylanma soligʻini tanlash — import shartnomasi tuzilgan yoki tovar olib kirilgan sanadan QQS va foyda soligʻiga oʻtiladi (SK 462-modda)