YaTT ochish 2026: yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtish

YaTT kim va qachon roʻyxatdan oʻtish shart

Yakka tartibdagi tadbirkor — belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan va yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanadigan jismoniy shaxs (Soliq kodeksi — SK, 31-modda). Fuqaro YaTT sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan boshlab tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishga haqli (Fuqarolik kodeksi — FK, 24-modda).

Roʻyxatdan oʻtmasdan tadbirkorlik qilganlik uchun huquqbuzarlik ashyolari musodara qilinib, BHMning 5 baravaridan 7 baravarigacha — 2 200 000–3 080 000 soʻm jarima solinadi. Birinchi marta huquqbuzarlik qilgan shaxs 30 kun ichida zararni ixtiyoriy qoplab, roʻyxatdan oʻtsa va kerakli ruxsatlarni rasmiylashtirsa, musodarasiz javobgarlikdan ozod etiladi (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks — MJtK, 176-modda).

Roʻyxatdan oʻtish tartibi: bosqichma-bosqich

YaTT va boshqa tadbirkorlik subyektlarini Davlat xizmatlari markazlari roʻyxatdan oʻtkazadi; ariza Yagona portal orqali internetda yoki markazga oʻzi kelib beriladi (Vazirlar Mahkamasining 66-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom — keyingi oʻrinlarda Nizom, 2 va 4-bandlar). Bosqichlar:

• 1. Faoliyat turi YaTT uchun ruxsat etilgan roʻyxatda borligini tekshiring — roʻyxatda yoʻq faoliyat bilan YaTT shugʻullana olmaydi (Vazirlar Mahkamasining 6-son qarori, 2-band)
• 2. Portalda shaxsiy kabinetga kirib, «biznesni roʻyxatdan oʻtkazish» xizmatini tanlang va soʻrovnomani toʻldiring; shaxsiy maʼlumotlar Yagona identifikatsiyalash tizimidan avtomatik olinadi (Nizom, 9–10-bandlar)
• 3. Davlat bojini bank kartasi, bank kassasi yoki hisob raqamidan oʻtkazma orqali toʻlang; toʻlangan boj qaytarilmaydi, ortiqcha toʻlangan summa bundan mustasno (Nizom, 14-band)
• 4. Tizim maʼlumotlarni tekshiradi va YaTTni real vaqt rejimida, 30 daqiqadan oshmagan muddatda reyestrga kiritadi (Nizom, 16-band va 3-ilova)
• 5. Tizim roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasini shakllantirib, elektron hujjatlar repozitoriysida saqlaydi; uni portal orqali erkin olish mumkin (Nizom, 6 va 16-bandlar)
• 6. Soliq hisobiga qoʻyish uchun alohida ariza kerak emas: soliq organlari buni mustaqil amalga oshiradi, YaTT faoliyat joyi yoki yashash joyi boʻyicha hisobga qoʻyiladi (SK 129-modda)

Hujjatlar va yosh talabi

16 yoshga toʻlgan voyaga yetmagan shaxs ham YaTT boʻlishi mumkin, lekin ota-onasi, farzandlikka oluvchisi yoki homiysining roziligi Yagona identifikatsiyalash tizimi yoki Face-ID orqali tasdiqlanadi; 16 yoshga toʻlmaganlarni roʻyxatdan oʻtkazish taqiqlanadi (Nizom, 6¹-band).

Davlat xizmatlari markaziga oʻzi kelganda quyidagilar taqdim etiladi (Nizom, 31 va 33-bandlar):

• Oʻzbekiston fuqarosi — pasport; chet el fuqarosi va fuqaroligi boʻlmagan shaxs — shaxsini va Oʻzbekistondagi yashash joyini tasdiqlovchi pasport yoki boshqa hujjat
• davlat boji toʻlangani haqida maʼlumot yoki toʻlov hujjati nusxasi
• vakil orqali murojaat qilinsa — vakilning shaxsini va vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar (masalan, ishonchnoma)

Davlat boji va boshqa xarajatlar

Davlat boji BHMda belgilangan, shuning uchun uning soʻmdagi miqdori BHM bilan birga oʻzgaradi:

• Davlat xizmatlari markazi orqali — 1 BHM: 440 000 soʻm (Davlat boji toʻgʻrisidagi qonun, ilovaning 7-bandi)
• Yagona portal orqali mustaqil murojaatda — bojning 90 foizi: 396 000 soʻm (qonunning 22¹-moddasi)
• Elektron toʻlov tizimlari orqali toʻlanganda — toʻlov summasining 1 foizi miqdorida vositachilik haqi ushlanadi (Nizom, 5-band)

YaTT soliqlari 2026

2025-yil oxirigacha yillik daromadi 100 mln soʻmdan oshmagan YaTT daromad soligʻini qatʼiy belgilangan miqdorda toʻlashni tanlashi mumkin edi, 100 mln dan 1 mlrd soʻmgacha boʻlganlar esa aylanmadan olinadigan soliq toʻlardi (SK 385 va 461-moddalar, 2025-yil tahriri). 2026-yil 1-yanvardan 385-moddaning bu bandi chiqarildi va YaTT uchun qoidalar quyidagicha:

• Aylanmadan olinadigan soliq — tovar (xizmat) sotishdan daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshmagan YaTT uchun, stavka 1 foiz (SK 461-modda, 467-moddaning 5-bandi)
• Hisobot: oylik — keyingi oyning 15-kunidan, yillik — keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay; soliq hisobot muddatidan kechiktirmay toʻlanadi (SK 469, 470-moddalar)
• Aylanma soligʻiga tortilgan tadbirkorlik daromadiga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi (JShDS) solinmaydi (SK 365-modda); mol-mulkni ijaraga berishdan olingan daromadga esa 12 foiz JShDS solinadi (SK 465, 381-moddalar)
• Ijtimoiy soliq — ishlangan kunlardan qatʼi nazar oyiga kamida 1 BHM (440 000 soʻm), oʻsha oyning 15-kunidan kechiktirmay; yangi YaTT roʻyxatdan oʻtgan oydan keyingi oydan toʻlaydi, yoshga doir pensiya huquqi bor va I–II guruh nogironligi boʻlgan YaTT uchun — kamida 50 foizi (SK 408-modda)
• YaTT ixtiyoriy ravishda, tushum 1 mlrd soʻmdan oshganda esa shu kundan boshlab majburiy ravishda QQS (12 foiz) va foyda soligʻiga (15 foiz) oʻtadi (SK 462, 294, 258, 337-moddalar)
• 2026-yil 1-yanvardan aylanma soligʻidan birinchi marta foyda soligʻiga oʻtganlar oʻtish yilidan keyingi bir soliq davri mobaynida foyda soligʻidan ozod (dividend va foizlardan tashqari) (SK 337-modda)
• Import qiluvchi YaTT aylanma soligʻini qoʻllay olmaydi: import shartnomasi tuzilgan yoki tovar olib kirilgan sanadan (qaysi biri oldinroq boʻlsa) QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (SK 461, 462-moddalar)
• Xodim yollansa, uning ish haqidan JShDSni YaTT soliq agenti sifatida hisoblab, toʻlov manbaida ushlab qoladi (SK 385-modda)

Hisob misollari

1. Xizmat koʻrsatuvchi YaTT oyiga 30 mln soʻm tushum oladi. Aylanma soligʻi: 30 000 000 × 1% = 300 000 soʻm, ijtimoiy soliq — kamida 440 000 soʻm, jami oyiga kamida 740 000 soʻm. Yillik tushum 360 mln soʻm — 1 mlrd soʻmlik chegaradan past.

2. YaTT 2026-yil 1-oktabrda roʻyxatdan oʻtdi. Birinchi yil uchun chegara mutanosib hisoblanadi: 1 000 000 000 ÷ 365 × 92 kun ≈ 252 mln soʻm. Oktabr–dekabrdagi tushum shundan oshsa, YaTT 2027-yildan QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (SK 462-modda).

YaTT yoki MChJ: farqi

«Firma ochish» deganda odatda yuridik shaxs, koʻpincha MChJ ochish tushuniladi; MChJni roʻyxatdan oʻtkazish tartibi alohida maqolada batafsil yoritilgan. Asosiy farqlar:

• Javobgarlik: YaTT oʻz majburiyatlari boʻyicha oʻziga qarashli butun mol-mulki bilan javob beradi (FK 25-modda); MChJ ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari boʻyicha javobgar emas («Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 4-modda)
• Faoliyat: YaTT — faqat ruxsat etilgan roʻyxatdagi turlar; MChJ — qonunchilikda taqiqlanmagan har qanday faoliyat (oʻsha Qonun, 3-modda)
• Egalari: YaTT — bitta jismoniy shaxs; MChJni bir yoki bir necha shaxs taʼsis etadi, ishtirokchilar soni 50 tadan oshmasligi kerak (oʻsha Qonun, 3 va 8-moddalar)
• Aylanma soligʻi: YaTT uchun — 1 foiz, yuridik shaxslar uchun asosiy stavka — 4 foiz (SK 467-modda)
• Roʻyxatdan oʻtish: ikkalasi ham 30 daqiqagacha, davlat boji odatda bir xil — 1 BHM (auditorlik, sugʻurta kabi ayrim faoliyat turlari uchun — 4 BHM)

YaTTning cheklovlari

YaTT ochish oson, lekin uning faoliyati bir qator chegaralar bilan cheklangan:

• faqat Vazirlar Mahkamasining 6-son qarori bilan tasdiqlangan roʻyxatdagi faoliyat turlari; Davlat xizmatlari markazlari roʻyxatdan oʻtkazishda shu roʻyxatga qatʼiy amal qiladi
• yollanma xodimlar — beshtagacha; xodim bilan ishlaganda faoliyat faqat bitta manzildagi shoxobchada yuritiladi (Vazirlar Mahkamasining 707-son qarori, 1-band)
• faoliyatni vaqtincha toʻxtatish muddati bir yildan oshmasligi kerak (Nizom, 17¹-band)
• aylanma soligʻi yoki QQS toʻlovchi YaTT faoliyat yuritmagani uchun harakatsiz rejimga oʻtkazilib, bir yil ichida faoliyatini tiklamasa, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ qarori bilan tugatilishi mumkin (FK 24-modda)

Roʻyxatdan oʻtgandan keyin: birinchi qadamlar

• Bank hisobvaragʻi: guvohnoma va boshqa hujjatlarning asl nusxasi talab qilinmaydi; bank hisobvaraqni roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida masofadan ochishi ham mumkin (Nizom, 19-band)
• ERI: soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetiga elektron raqamli imzo bilan kiriladi; YaTT uchun kabinet majburiy, soliq organi bilan axborot almashinuvi faqat u orqali (SK 56-modda)
• Hisobotlar soliq organiga elektron hujjat shaklida topshiriladi (SK 82-modda); birinchi oy uchun aylanma soligʻi hisoboti roʻyxatdan oʻtgan oydan keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay topshiriladi (SK 470-modda)
• Xodim yollansa — uni soliq organida elektron roʻyxatga qoʻyish (707-son qaror)