Daromad soligʻi 2026: stavkalar, imtiyozlar va hisoblash tartibi

Kim daromad soligʻini toʻlaydi

SKning 364-moddasiga koʻra soliq toʻlovchilar ikki toifaga boʻlinadi. Rezidentlar Oʻzbekistondagi va undan tashqaridagi manbalardan olingan barcha daromadlar boʻyicha, norezidentlar esa faqat Oʻzbekistondagi manbalardan olingan daromadlar boʻyicha soliq toʻlaydi (368-modda).

Soliq rezidenti — har qanday ketma-ket oʻn ikki oylik davr ichida Oʻzbekistonda jami 183 kalendar kundan koʻproq boʻlgan jismoniy shaxs. Kamroq boʻlsa ham, agar shaxs soliq davrida Oʻzbekistonda boshqa har qanday davlatdagidan koʻproq boʻlgan boʻlsa, u rezident deb tan olinadi (30-modda). Mezon fuqarolikka emas, Oʻzbekistonda haqiqatda boʻlgan kunlar soniga bogʻliq.

2026-yil 1-yanvardan YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarning aylanmadan olinadigan soliq solinadigan tadbirkorlik daromadlari JShDS obyekti hisoblanmaydi (365-modda). YaTT bilan mehnat munosabatlaridagi xodimlarning ish haqidan soliqni esa YaTTning oʻzi soliq agenti sifatida ushlab qoladi (385-modda).

Daromad soligʻi stavkalari 2026

Turli stavkalarda soliq solinadigan baza alohida aniqlanadi (366-modda). Norezidentlarga JShDS boʻyicha imtiyozlar qoʻllanilmaydi, biroq ikki tomonlama soliqqa tortishdan qochish toʻgʻrisidagi xalqaro shartnoma boʻlsa, soliq ushlab qolinmasligi yoki pasaytirilgan stavka qoʻllanilishi mumkin (366, 400-moddalar). Amaldagi stavkalar:

• Rezidentlarning daromadlari (ish haqi, mukofotlar, ijara va boshqalar) — 12% (SK 381-modda)
• Rezidentlarning dividend va foiz tarzidagi daromadlari — 5% (SK 381-modda)
• Norezidentlarning dividendlari va foizlari — 10% (SK 382-modda)
• Norezidentlarning xalqaro tashishlarda transport xizmatlaridan (fraxtdan) daromadlari — 6% (SK 382-modda)
• Norezidentlarning mehnat va fuqarolik-huquqiy shartnomalari boʻyicha hamda boshqa daromadlari — 12% (SK 382-modda)

Soliq bazasiga nimalar kiradi

Rezidentlar uchun soliq bazasi — imtiyozlar hisobga olingan jami daromad, norezidentlar uchun — imtiyozlarsiz jami daromad (366-modda). Pul va natura shaklida olingan daromadlar, shuningdek moddiy naf hisobga olinadi; chet el valyutasidagi daromad olingan sanadagi Markaziy bank kursi boʻyicha soʻmga qayta hisoblanadi. Baza soliq davri boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan aniqlanadi.

Ish va xizmatlar boʻyicha fuqarolik-huquqiy shartnomalar asosida jismoniy shaxslarga toʻlovlar (YaTT daromadlaridan tashqari) hamda kuzatuv kengashi aʼzolariga toʻlovlar ham mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad hisoblanadi (371-modda). Xodimning topshirigʻi yoki sud qarori boʻyicha ushlanmalar soliq bazasini kamaytirmaydi (366-modda).

Jami daromad toʻrt guruhdan iborat (370-modda):

• mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar — ish haqi, ustamalar, ragʻbatlantiruvchi va kompensatsiya toʻlovlari, ishlanmagan vaqt uchun haq (371-modda)
• mulkiy daromadlar (375-modda)
• moddiy naf tarzidagi daromadlar (376-modda)
• boshqa daromadlar (377-modda)

Soliq agenti: hisoblash, hisobot va toʻlov muddatlari

Soliqni toʻlov manbaida hisoblash, ushlab qolish va byudjetga oʻtkazish majburiyati daromad toʻlayotgan Oʻzbekiston yuridik shaxslari, YaTT, doimiy muassasa orqali ishlaydigan norezident yuridik shaxslar, norezident yuridik shaxslarning vakolatxonalari va 386-moddada sanab oʻtilgan boshqa shaxslar zimmasida. Ish joyidagi soliq agenti soliqni har oy yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblaydi (388-modda).

Hisoblangan soliq summasi xodimning shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻiga oʻtkaziladigan majburiy oylik badallar summasiga kamaytiriladi (385-modda). Asosiy muddatlar va qoidalar:

• Hisobot — har oy, hisobot davridan keyingi oyning 15-kunidan kechiktirmay; yil yakuni boʻyicha — keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay (SK 389-modda)
• Toʻlov — daromad toʻlash bilan bir vaqtda, lekin hisobot muddatidan kechiktirmay (SK 390-modda)
• Natura shaklidagi toʻlovdan soliq — toʻlov amalga oshirilgan oy tugaganidan keyin 5 kun ichida (SK 390-modda)
• Xodimlari 25 nafardan ortiq filial va alohida boʻlinmalar boʻyicha hisobot — ular hisobda turgan joydagi soliq organiga (SK 389-modda)
• Soliq ushlab qolinmagan boʻlsa — agent ushlanmagan summani va penyani oʻzi byudjetga oʻtkazadi (SK 386-modda)

Soliq solinmaydigan daromadlar

SKning 378-moddasida soliq solinmaydigan daromadlar roʻyxati berilgan. Ayrim limitlar eng kam ish haqiga (mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoriga) bogʻlangan: 2026-yil 1-sentabrdan u oyiga 1 360 000 soʻm (PF-115-son Farmon). Amaliyotda koʻp qoʻllaniladiganlari:

• Moddiy yordam: vafot etgan xodimning oila aʼzolariga yoki oila aʼzosi vafot etgani munosabati bilan xodimga — eng kam ish haqining 4,22 baravarigacha (5 739 200 soʻm); boshqa hollarda — soliq davri uchun 4,22 baravarigacha
• Ish beruvchidan natura shaklidagi sovgʻalar — soliq davri mobaynida eng kam ish haqining 2,11 baravarigacha (2 869 600 soʻm)
• Xodim va uning bolalarini davolash, tibbiy xizmat koʻrsatish uchun ish beruvchi toʻlagan summalar — 378-moddada belgilangan toʻlov shartlarida
• Mol-mulkni sotishdan daromad — bundan qimmatli qogʻozlar (fond birjasida sotiladigan emissiyaviy qimmatli qogʻozlardan tashqari), ulushlar, noturar joylar va mulkda 36 kalendar oydan kam boʻlgan turar joylarni sotish mustasno
• Banklardagi omonatlar boʻyicha foizlar va yutuqlar, davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha daromadlar
• Oʻzining, farzandlarining va 26 yoshga toʻlmagan turmush oʻrtogʻining Oʻzbekistondagi professional va oliy taʼlim tashkilotlarida oʻqishi uchun yoʻnaltirilgan ish haqi
• Farzandlarning nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari va (yoki) maktablaridagi taʼlim xizmatlari uchun toʻlovga yoʻnaltirilgan ish haqi — har bir farzandga oyiga 3 mln soʻmgacha

Ayrim toifalar uchun har oylik imtiyoz

380-moddada sanab oʻtilgan soliq toʻlovchilar har oy eng kam ish haqining 1,41 baravari miqdoridagi daromad boʻyicha soliqdan ozod qilinadi; bolalikdan nogironligi boʻlgan shaxslar hamda I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar uchun bu miqdor — 3 baravar. 1 360 000 soʻmlik eng kam ish haqida bu oyiga mos ravishda 1 917 600 soʻm va 4 080 000 soʻm.

Imtiyoz hujjat taqdim etilganda asosiy ish joyida qoʻllaniladi; bir nechta asos boʻlsa, soliq toʻlovchining tanloviga koʻra faqat bittasi beriladi. Imtiyoz huquqi yoʻqolsa, xodim 15 kun ichida soliqni ushlab qolayotgan yuridik shaxsga xabar berishi shart (380-modda). Imtiyozga ega toifalar:

• «Oʻzbekiston Qahramoni», Sovet Ittifoqi Qahramoni, Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlganlar, uchala darajadagi Shuhrat ordeni bilan taqdirlanganlar
• urush nogironlari va qatnashchilari hamda ularga tenglashtirilgan shaxslar
• bolalikdan nogironligi boʻlgan shaxslar, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar (Chernobil AESdagi halokat oqibatidagi I va II guruh nogironligi bundan mustasno)
• halok boʻlgan harbiy xizmatchilar, ichki ishlar organlari va Milliy gvardiya xodimlarining ota-onalari va beva xotinlari (beva erlari)
• ikki va undan ortiq 16 yoshga toʻlmagan bolasi bor yolgʻiz onalar
• ikki va undan ortiq 16 yoshga toʻlmagan bolasi bor, boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasini olmaydigan beva ayollar va beva erkaklar
• bolalikdan nogironligi boʻlgan, doimiy parvarishga muhtoj farzandini tarbiyalayotgan ota yoki ona

Hisoblash misollari

1-misol. Xodimning oylik ish haqi — 8 000 000 soʻm, imtiyozi yoʻq. Soliq: 8 000 000 × 12% = 960 000 soʻm, xodim qoʻliga 7 040 000 soʻm oladi. Ish beruvchi bundan tashqari oʻz hisobidan ish haqi ustiga ijtimoiy soliq toʻlaydi (umumiy stavka 12%, 405-modda) — u xodimning ish haqidan ushlanmaydi.

2-misol. Ish haqi xuddi shunday, xodim — 16 yoshga toʻlmagan ikki farzandi bor yolgʻiz ona (380-modda). Soliqdan ozod qism: 1 360 000 × 1,41 = 1 917 600 soʻm. Soliq bazasi: 8 000 000 − 1 917 600 = 6 082 400 soʻm. Soliq: 6 082 400 × 12% = 729 888 soʻm. Soliq har oy 230 112 soʻmga kamayadi.

3-misol. MChJ rezident jismoniy shaxs boʻlgan ishtirokchiga 20 000 000 soʻm dividend toʻlaydi. Soliq agenti 20 000 000 × 5% = 1 000 000 soʻm ushlab qoladi va uni dividend toʻlash muddatidan kechiktirmay byudjetga oʻtkazadi (345-modda); ishtirokchi 19 000 000 soʻm oladi.

4-misol. Norezident mutaxassisga Oʻzbekistondagi ishi uchun oyiga 15 000 000 soʻm toʻlanadi. Xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, soliq: 15 000 000 × 12% = 1 800 000 soʻm, imtiyozlar qoʻllanilmaydi (366, 382-moddalar).

Jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya

Soliq agenti ushlab qolmagan daromadlar boʻyicha rezident jismoniy shaxs oʻzi deklaratsiya topshiradi (393-modda). Muddat — hisobot yilidan keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay, doimiy yashash joyidagi soliq organiga; soliq 1-iyundan kechiktirmay toʻlanadi (397, 398-moddalar). Chet elda toʻlangan soliq ham deklaratsiya asosida hisobga olinadi (399-modda). Deklaratsiya qilinadigan daromadlar:

• soliq agentida soliq solinmagan mulkiy daromadlar
• ilm-fan, adabiyot va sanʼat asarlari uchun mualliflik haqi
• soliq agentida soliq solinmagan moddiy naf
• Oʻzbekistondan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlar
• soliq agenti boʻlmagan manbalardan olingan daromadlar
• soliq agenti ushlab qolmagan boshqa soliq solinadigan daromadlar

Koʻp uchraydigan xatolar

• Yangi xodim oldingi ish joyidan maʼlumotnoma yoki STIRni taqdim etmagan — bunday holda soliq boshqa hollardagi moddiy yordam imtiyozi (378-modda 1-band) va 380-modda imtiyozlarisiz ushlab qolinadi, hujjatlar taqdim etilgach qayta hisoblanadi (388-modda)
• Fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha jismoniy shaxsga toʻlovdan soliq ushlanmagan — bu mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad (371-modda), ushlanmagan soliq va penya agentdan undiriladi (386-modda)
• Mehnat shartnomasi bekor qilingandan keyin sobiq ish joyidan qilingan toʻlovga imtiyoz qoʻllanilgan — bunday toʻlovlarga 378-modda 1-bandining uchinchi xatboshisidagi moddiy yordam imtiyozi va 380-modda imtiyozlari qoʻllanilmaydi (388-modda)
• Ortiqcha ushlangan soliq qaytarilmagan — agent uni xodimning yozma arizasi asosida, ariza olingan kundan boshlab uch oy ichida bank hisobvaragʻiga qaytaradi (391-modda)