Soliq kodeksi (Солиқ кодекси) 2026: tuzilishi, soliqlar va stavkalar

Kodeks qachon qabul qilingan va qanday yangilanadi

Hozirgi Kodeks — 2007-yilda OʻRQ-136-son Qonun bilan tasdiqlangan avvalgi Kodeksning yangi tahriri. Uni Oliy Majlis Qonunchilik palatasi 2019-yil 9-dekabrda qabul qilgan, Senat 2019-yil 14-dekabrda maʼqullagan; OʻRQ-599-son Qonun 2019-yil 30-dekabrda imzolangan va 2020-yil 1-yanvardan kuchga kirgan.

Shundan beri Kodeksga muntazam oʻzgartish kiritiladi. lex.uz portalidagi matn oxirida keltirilgan rasmiy eʼlon qilish manbalariga koʻra, 2026-yilning oʻzida, fevral–sentabr oylarida Kodeksga 13 ta qonun bilan tuzatish kiritilgan (OʻRQ-1117-son Qonundan OʻRQ-1173-son Qonungacha). Shuning uchun Kodeks bilan doim sanaga qarab ishlash kerak: soliq majburiyati yuzaga kelgan paytda amalda boʻlgan qonunchilik qoʻllanadi (4-modda).

Tuzilishi: 2 qism va 22 boʻlim

Kodeks ikki qismdan iborat. Umumiy qism (I–IX boʻlimlar) barcha soliqlar uchun umumiy qoidalarni belgilaydi: soliq toʻlovchining huquq va majburiyatlari, soliq hisobi va hisobotlar, soliq majburiyatini bajarish, soliq nazorati, javobgarlik va shikoyat qilish tartibi. Maxsus qism (X–XXI boʻlimlar) har bir soliqni alohida tartibga soladi: kim toʻlaydi, nimaga soliq solinadi, soliq bazasi, stavka, davr va toʻlash tartibi.

Moddalar 1-moddadan 483-moddagacha, boblar 1-bobdan 72-bobgacha raqamlangan. Keyinroq qoʻshilgan boʻlim, bob va moddalar indeksli raqam oladi (masalan, XVIII¹ boʻlim, 64¹, 71¹ va 71²-boblar, 266¹ va 454¹–454⁷-moddalar), kuchini yoʻqotgan moddalarning raqami esa boshqa moddaga berilmaydi (masalan, 324, 383, 392 va 459-moddalar). Boʻlimlar va ulardagi moddalar:

• I boʻlim. Umumiy qoidalar — 1–75-moddalar
• II boʻlim. Soliq hisobi va soliq hisobotlari — 76–84-moddalar
• III boʻlim. Soliq majburiyatini bajarish — 85–125-moddalar
• IV boʻlim. Soliq toʻlovchilarni va soliq solish obyektlarini hisobga olish — 126–134-moddalar
• V boʻlim. Soliq nazorati — 135–175-moddalar
• VI boʻlim. Transfert narxni belgilashda soliq nazorati — 176–202-moddalar
• VII boʻlim. Nazorat qilinadigan chet el kompaniyalarining foydasiga soliq solish — 203–209-moddalar
• VIII boʻlim. Soliqqa oid huquqbuzarliklar va javobgarlik — 210–229-moddalar
• IX boʻlim. Soliq organlarining hujjatlari va harakatlari ustidan shikoyat berish — 230–236-moddalar
• X boʻlim. Qoʻshilgan qiymat soligʻi — 237–282-moddalar
• XI boʻlim. Aksiz soligʻi — 283–293-moddalar
• XII boʻlim. Foyda soligʻi — 294–363-moddalar
• XIII boʻlim. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi — 364–401-moddalar
• XIV boʻlim. Ijtimoiy soliq — 402–409-moddalar
• XV boʻlim. Mol-mulk soligʻi — 410–423-moddalar
• XVI boʻlim. Yer soligʻi — 424–440-moddalar
• XVII boʻlim. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq — 441–448-moddalar
• XVIII boʻlim. Yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq — 449–454-moddalar
• XVIII¹ boʻlim. Foydali qazilmalarni qazib olganlik uchun maxsus renta soligʻi — 454¹–454⁷-moddalar
• XIX boʻlim. Yigʻimlar — 455–460-moddalar
• XX boʻlim. Aylanmadan olinadigan soliq — 461–470-moddalar
• XXI boʻlim. Ayrim toifadagi soliq toʻlovchilar va ayrim hududlarda soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari — 471–483-moddalar

Kodeksda qaysi soliqlar belgilangan (17–18-moddalar)

17-moddaga koʻra Oʻzbekiston hududida oʻnta soliq belgilanadi: qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksiz soligʻi, foyda soligʻi, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi, yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq, foydali qazilmalarni qazib olganlik uchun maxsus renta soligʻi, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq, mol-mulk soligʻi, yer soligʻi va ijtimoiy soliq. Bundan tashqari yigʻimlar belgilanishi mumkin, davlat boji esa Kodeksda emas, davlat boji toʻgʻrisidagi qonunchilikda tartibga solinadi.

18-modda maxsus soliq rejimlarini sanaydi: aylanmadan olinadigan soliq, mahsulot taqsimotiga oid bitimlar ishtirokchilari, maxsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilari va ayrim toifadagi soliq toʻlovchilar, ayrim hududlar uchun alohida tartib; 2026-yil 29-iyundan bu roʻyxatga islomiy moliya operatsiyalariga soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari qoʻshilgan. Kichik biznes uchun asosiysi — aylanmadan olinadigan soliq: uni tanlagan yuridik shaxs qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) va foyda soligʻi oʻrniga shu soliqni toʻlaydi (462-modda).

Asosiy stavkalar va ular yozilgan moddalar

Stavkalar Kodeksning 2026-yil oktabr holatidagi tahriri boʻyicha berilgan. Har bir soliqda imtiyoz va istisnolar bor, shuning uchun aniq vaziyatni koʻrsatilgan moddaning toʻliq matni bilan solishtiring.

• Qoʻshilgan qiymat soligʻi — 12%; 36-bobda nazarda tutilgan hollarda (eksport va unga tenglashtirilgan operatsiyalar) — 0% (258-modda)
• Foyda soligʻi — umumiy stavka 15%; banklar — 20%; dividendlar tarzidagi daromadlar — 5% (337-modda)
• Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi — rezidentlar uchun 12%; dividendlar va foizlar — 5% (381-modda)
• Ijtimoiy soliq — 12%; budjet tashkilotlari — 25% (405-modda)
• Yuridik shaxslarning mol-mulk soligʻi — 1,5%; qurilishi normativ muddatda tugallanmagan obyektlar — 3% (415-modda)
• Jismoniy shaxslarning mol-mulk soligʻi — uy-joy va kvartiralar uchun 0,36% dan (umumiy maydoni 200 kv. m dan ortiq uy-joylar — 0,48%, shaharlarda 500 kv. m dan ortiqlari — 0,64%); tadbirkorlikda foydalaniladigan yoki ijaraga beriladigan obyektlar, shuningdek daromad olishga moʻljallangan, yashash uchun moʻljallanmagan koʻchmas mulk — 1,5% (422-modda)
• Aylanmadan olinadigan soliq — umumiy stavka 4%; YaTT (yakka tartibdagi tadbirkorlar) va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar — 1%; chakana savdo — joylashuviga qarab 4%, 2% yoki 1% (467-modda)
• Yer soligʻi — qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yerlar uchun foizda emas, mutlaq oʻlchamda va hududlar kesimida: yuridik shaxslar uchun — 1 gektarga (429-modda), jismoniy shaxslar uchun — 1 kv. metrga (437-modda); masalan, Andijon, Namangan va Samarqand viloyatlarida yuridik shaxslar uchun bazaviy stavka — 1 gektarga 51,8 mln soʻm, aniq stavkani mahalliy Kengashlar koeffitsiyentlar bilan belgilaydi. Yuridik shaxslarning qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlari uchun — ekinzorlar normativ qiymatining 0,95% (429-modda)
• Aksiz soligʻi, suv va yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqlar — tovar va resurs turlari boʻyicha alohida stavkalar (289–289³, 445 va 452-moddalar)

2026-yilda nima oʻzgardi

Asosiy oʻzgarishlar 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-son Qonun bilan kiritilgan — u «Soliq va budjet siyosatining 2026-yilga moʻljallangan asosiy yoʻnalishlari» qabul qilinishi munosabati bilan chiqarilgan, normalarning aksariyati 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirgan. Biznes uchun eng muhimlari:

• YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi — 1% (467-modda). Ular realizatsiyadan daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshmasa, aylanma soligʻini toʻlaydi (461-modda); 2025-yilgi tahrirda YaTT bu soliqqa daromadi 100 mln soʻmdan oshgandan keyin oʻtardi.
• Qatʼiy belgilangan summada soliq toʻlash bekor qilindi: 383 va 392-moddalar OʻRQ-1108-son Qonunga koʻra 2026-yil 1-yanvardan kuchini yoʻqotgan; aylanma soligʻini qatʼiy summada toʻlash haqidagi 467-moddaning ikkinchi–toʻrtinchi qismlari va 470¹-modda esa 2024-yil 24-dekabrdagi OʻRQ-1014-son Qonunga koʻra shu sanadan kuchini yoʻqotgan.
• Foyda soligʻi: elektron savdo uchun 10% li stavka (337-modda birinchi qismining 8-bandi) olib tashlangan. 2026-yil 1-yanvardan boshlab foyda soligʻini toʻlashga ilk bor oʻtgan aylanma soligʻi toʻlovchilari shu soliqqa oʻtgan yildan keyingi bir soliq davri mobaynida undan ozod qilinadi (dividend va foizli daromadlar bundan mustasno; qayta tashkil etilgan soliq toʻlovchilarga bu tartib tatbiq etilmaydi, 337-modda).
• Hisob-faktura: yuridik shaxslar va YaTT qatoriga oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar ham qoʻshildi — ular ham xaridorga hisobvaraq-faktura taqdim etishi shart (47-modda).
• QQS: yuqori soliq xavfi darajasiga kiritilgan hisob-fakturalar boʻyicha QQS xaridorda hisobga olinmaydi, agar soliq 266¹-moddada belgilangan tartibda toʻlanmagan boʻlsa (267-modda).
• Mol-mulk soligʻi: umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar, magistral quvurlar, aloqa va elektr uzatish liniyalari uchun stavka 0,65% dan 0,7% ga oshirilgan (415-modda); jismoniy shaxslarning uy-joylari uchun stavkalar ham oshgan — 0,34% dan 0,36% ga, 0,45% dan 0,48% ga va 0,6% dan 0,64% ga (422-modda).
• 2026-yil 27-martdagi OʻRQ-1126-son Qonun bilan islomiy moliya operatsiyalariga soliq solish qoidalari (71²-bob) kiritilgan, ular 2026-yil 29-iyundan kuchga kirgan.

Rasmiy matnni qayerdan va qanday oʻqish kerak

Kodeksning oʻzbek tilidagi rasmiy matni va rus tilidagi matni Adliya vazirligi huzuridagi «Adolat» milliy huquqiy axborot markazi yuritadigan lex.uz portalida joylashgan: kirill yozuvida — lex.uz/docs/4674902, lotin yozuvida — lex.uz/docs/-4674902, rus tilida — lex.uz/ru/docs/4674893. Sahifa tepasidagi «Рус», «Ўзб», «O’zb» va «Ўзб|Рус» tugmalari matnni boshqa til yoki yozuvga, yoxud ikki tilda yonma-yon koʻrinishga oʻtkazadi.

Ruscha matnda koʻplab oʻzgartirilgan qismlar yonida «Неофициальный перевод» (norasmiy tarjima) belgisi va oʻzbekcha rasmiy matnga havola turadi — nizoli vaziyatda oʻzbekcha matnga tayaning. Matnni oʻqishda quyidagi belgilarga eʼtibor bering:

• Qavs ichidagi izoh normaning tarixini koʻrsatadi: qaysi qonun tahririda va qachondan amal qilishi. Masalan, 258-moddaning birinchi qismi (QQS 12%) OʻRQ-812-son Qonun tahririda, 2023-yil 1-yanvardan kuchga kirgan.
• «Oldingi tahrirga qarang» havolasi normaning avvalgi matnini ochadi. Bu oʻtgan davrlar boʻyicha tekshiruv yoki nizoda kerak boʻladi, chunki soliq majburiyati yuzaga kelgan paytdagi qonunchilik qoʻllanadi (4-modda).
• «…dan kuchga kiradigan oʻzgarishlarga qarang» belgisi hali kuchga kirmagan tuzatishlarni bildiradi; hozirgi matnda, masalan, 2026-yil 12-dekabrdan kuchga kiradigan oʻzgarishlar shunday belgilangan.
• «LexUZ sharhi» — portal izohi va bogʻliq hujjatlarga havola, qonun matnining qismi emas.
• Soliq stavkalarini oʻzgartiruvchi hujjatlar, agar ularda kechroq muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, rasman eʼlon qilingan oydan keyingi oyning birinchi kunidan amalga kiritiladi; yangi soliqlar — eʼlon qilinganidan kamida uch oy oʻtgach (4-modda).

Kodeks bilan ishlashdagi tipik xatolar

• Eski stavkaga tayanish: masalan, QQS 2020–2022-yillarda 15% boʻlgan, 2023-yil 1-yanvardan — 12%.
• Kodeksning norasmiy nusxasi yoki eski PDF fayldan foydalanish — u yil davomida kiritilgan tuzatishlarni aks ettirmaydi.
• Tuzatishning kuchga kirish sanasini tekshirmaslik: qonun eʼlon qilingan kun bilan normaning amal qila boshlash kuni koʻpincha farq qiladi — masalan, OʻRQ-1126-son Qonun 2026-yil 28-martda eʼlon qilingan, uning soliq normalari esa 2026-yil 29-iyundan amal qiladi.
• Faqat Maxsus qismni oʻqish: jarimalar (VIII boʻlim), daʼvo qilish muddati (88-modda — qoida tariqasida, soliq davri tugaganidan keyin uch yil) va shikoyat tartibi (IX boʻlim) Umumiy qismda joylashgan.
• Ruscha matnning tuzatilgan qismlarini rasmiy matn deb hisoblash (ular «Неофициальный перевод» deb belgilangan).