Mol-mulk soligʻi 2026: yuridik va jismoniy shaxslar uchun stavkalar

Yuridik shaxslar: kim toʻlaydi va nimaga soliq solinadi

Soliq toʻlovchilar — Oʻzbekistonda soliq solinadigan mol-mulkka ega Oʻzbekiston yuridik shaxslari va Oʻzbekistonda koʻchmas mulkka ega norezident yuridik shaxslar. Koʻchmas mulkni moliyaviy ijaraga (lizingga) olgan yuridik shaxs ham, SKda nazarda tutilgan istisnolardan tashqari, soliq toʻlovchi hisoblanadi (410-modda).

Soliq solish obyekti — koʻchmas mulk. Unga quyidagilar kiradi (411-modda):

• davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan binolar va inshootlar
• qurilishi tugallanmagan obyektlar — loyiha-smeta hujjatlaridagi normativ muddatda, muddat belgilanmagan boʻlsa, qurilishga ruxsatnoma olingan oydan boshlab 24 oy ichida tugallanmaganlari
• temir yoʻllar, magistral quvurlar, aloqa va elektr uzatish liniyalari hamda ularning ajralmas texnologik qismi boʻlgan inshootlar
• qurilish tashkilotlari yoki quruvchilar balansida sotish uchun turgan turar joy obyektlari — foydalanishga topshirilganidan 6 oy oʻtgach

Soliq bazasi va eng kam qiymat

Binolar, inshootlar va liniyali obyektlar uchun soliq bazasi — oʻrtacha yillik qoldiq qiymat: boshlangʻich (tiklanish) qiymat minus hisob siyosatida belgilangan usulda hisoblangan amortizatsiya (412-modda). Oʻrtacha yillik qiymat soliq davridagi har oyning oxirgi kunidagi qoldiq qiymatlar yigʻindisining oʻn ikkidan biri sifatida, har bir obyekt boʻyicha alohida aniqlanadi (413-modda). Tugallanmagan qurilish uchun baza — uning oʻrtacha yillik qiymati, norezidentlar uchun — mulk huquqini tasdiqlovchi hujjatlardagi qiymat asosida.

Binolar boʻyicha baza 1 kv. metr hisobida SKda belgilangan eng kam qiymatdan past boʻlishi mumkin emas. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va viloyat kengashlari tumanlarda 0,5 gacha pasaytiruvchi koeffitsiyent kiritishi mumkin. 1 kv. metr qiymati eng kam qiymatdan past boʻlsa, korxona mustaqil baholash oʻtkazishga haqli — uning natijasi (oldingi ikki yilda oʻtkazilgani ham) soliq bazasi sifatida tan olinadi. Eng kam qiymatlar (412-modda):

• Toshkent shahrida — 1 kv. metr uchun 3 530 000 soʻm
• Nukus shahrida va viloyat markazlarida — 2 350 000 soʻm
• boshqa shaharlarda va qishloq joylarda — 1 390 000 soʻm

Yuridik shaxslar uchun stavkalar

Stavkalar SKning 415-moddasida belgilangan:

• Umumiy stavka — 1,5%
• Qurilishi normativ muddatda tugallanmagan obyektlar — 3%
• Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar, magistral quvurlar, aloqa va elektr uzatish liniyalari hamda ularning ajralmas qismi boʻlgan inshootlar — 0,7%
• Vazirlar Mahkamasi qarori bilan konservatsiya qilingan koʻchmas mulk va tugallanmagan qurilish obyektlari — 0,7%

Yuridik shaxslar uchun imtiyozlar

Avvalo, ayrim obyektlar umuman soliq solish obyekti hisoblanmaydi: notijorat tashkilotlarning notijorat faoliyatida foydalaniladigan obyektlari, uy-joy-kommunal va umumfuqaroviy ahamiyatga molik shahar xoʻjaligi obyektlari, umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari, sugʻorish va kollektor-drenaj tarmoqlari, yer uchastkalari va 411-moddada sanab oʻtilgan boshqa obyektlar.

Soliqdan toʻliq ozod qilinadi (414-modda): yagona ishtirokchilari nogironligi boʻlgan shaxslarning jamoat birlashmalari boʻlgan, xodimlarining kamida 50 foizi nogironligi boʻlgan shaxslar va ularning mehnatiga haq toʻlash fondi umumiy fondning kamida 50 foizini tashkil etadigan yuridik shaxslar; qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari (100 kVtgacha — 3 yil, quvvati panellar quvvatining kamida 25 foizini tashkil etadigan energiya toʻplash tizimi bilan quyosh panellari — 10 yil, 100 kVt va undan ortiq — 10 yil); qishloq joylardagi antenna-machta metall konstruksiyalari.

Yangi qurilgan koʻp qavatli ishlab chiqarish binolari uchun (respublika shaharlari hamda Toshkent viloyatining Zangiota, Qibray va Toshkent tumanlaridan tashqari) hisoblangan soliqqa 3 qavatli binoda 0,9, 4 qavatlida 0,8, 5 qavatlida 0,7, 6 qavatlida 0,6, 7 va undan koʻp qavatlida 0,5 koeffitsiyent koʻpi bilan 3 yil qoʻllaniladi.

Soliq bazasi quyidagilarning oʻrtacha yillik qoldiq qiymatiga kamaytiriladi:

• madaniyat va sanʼat, taʼlim, sogʻliqni saqlash (turistik zonalardagi sanatoriy-kurort obyektlaridan tashqari), jismoniy tarbiya va sport, ijtimoiy taʼminot obyektlari
• qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish va saqlash, ipak qurti yetishtirish uchun foydalaniladigan qishloq xoʻjaligi korxonalari mol-mulki
• yangi neft va gaz quduqlari — 2 yil (keyin 3 yil davomida stavka 50% kamaytiriladi)
• yuqori texnologiyali ishlab chiqarish uskunalari egallagan qism — uskuna foydalanishga qabul qilinganidan 3 yil

Hisobot, boʻnak toʻlovlari va muddatlar

Korxona soliqni oʻzi hisoblaydi (417-modda). Boʻnak toʻlovlari hisobotdagi soliq summasiga nisbatan 10 foizdan koʻproq kamaytirilgan boʻlsa, soliq organi ularni haqiqiy summa boʻyicha penya hisoblagan holda qayta hisoblaydi. Koʻchmas mulk korxona soliq hisobida turgan joyda joylashmagan boʻlsa (liniyali obyektlardan tashqari), hisobot mulk joylashgan yerdagi soliq organiga topshiriladi. Asosiy muddatlar:

• Joriy yil soliq summasi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma — 20-yanvargacha; yangi tashkil etilganlar — davlat roʻyxatidan oʻtganidan 30 kun ichida
• Boʻnak toʻlovlari (aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi boʻlmaganlar) — har oyning 10-kunigacha yillik summaning 1/12 qismi, yanvar uchun — 20-yanvargacha
• Boʻnak toʻlovlari (aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar) — har chorak uchinchi oyining 20-kunigacha yillik summaning 1/4 qismi
• Yillik hisobot — keyingi yilning 1-martigacha; yakuniy toʻlov — hisobot muddatidan kechiktirmay
• Doimiy muassasasiz norezidentlar — soliqni yiliga bir marta, keyingi yilning 15-fevraligacha toʻlaydi

Korxona uchun hisoblash misoli

MChJning viloyat markazidagi 400 kv. metrli ofis binosi bor, uning oʻrtacha yillik qoldiq qiymati — 800 000 000 soʻm. Eng kam qiymat boʻyicha baza: 2 350 000 × 400 = 940 000 000 soʻm. Bu qoldiq qiymatdan yuqori, shuning uchun soliq bazasi — 940 000 000 soʻm.

Soliq: 940 000 000 × 1,5% = 14 100 000 soʻm yiliga. Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi boʻlmagan korxona har oy 1 175 000 soʻmdan, aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi esa har chorakda 3 525 000 soʻmdan boʻnak toʻlaydi.

Agar obyekt 1 kv. metrining qiymati eng kam qiymatdan past boʻlsa, korxona mustaqil baholash oʻtkazishga haqli va uning natijasi soliq bazasi sifatida tan olinadi (412-modda) — bunda baza eng kam qiymat boʻyicha hisoblangan summadan past boʻladi.

Jismoniy shaxslar: obyekt, baza va stavkalar

Jismoniy shaxslar, shu jumladan chet el fuqarolari va dehqon xoʻjaliklari Oʻzbekistondagi uy-joylar, kvartiralar, dala hovlilar, tadbirkorlik yoki daromad olish uchun moʻljallangan noturar obyektlar, qurilishi tugallanmagan noturar obyektlar, avtomashina turar joylari va boshqa imoratlar uchun soliq toʻlaydi (418, 419-moddalar).

Baza — kadastr qiymati, lekin uy-joylar, kvartiralar va boshqa imoratlar uchun 42 000 000 soʻmdan kam boʻlmagan miqdorda; noturar tadbirkorlik obyektlarining 1 kv. metri uchun — korxonalar uchun belgilangan eng kam qiymatdan kam boʻlmagan miqdorda. Baholash boʻlmasa, shartli qiymat olinadi: Toshkent va Nukus shaharlari hamda viloyat markazlarida — 210 000 000 soʻm (5 baravar), boshqa shaharlar va qishloq joylarida — 84 000 000 soʻm (2 baravar) (420-modda).

Mahalliy kengashlar stavkalarga 0,7 dan 1,3 gacha koeffitsiyent belgilashi mumkin, roʻyxatdan oʻtkazilmagan yangi uylarga esa stavka shartli qiymatga nisbatan ikki baravar qoʻllaniladi. Stavkalar (422-modda):

• Uy-joylar, kvartiralar, dala hovlilar (umumiy maydoni 200 kv. m gacha, shu jumladan), avtomashina turar joylari, boshqa imoratlar — 0,36%
• Shaharlardagi uy-joylar va kvartiralar, 200 kv. m dan ortiq va 500 kv. m gacha — 0,48%
• Shaharlardagi uy-joylar va kvartiralar, 500 kv. m dan ortiq — 0,64%
• Boshqa aholi punktlaridagi 200 kv. m dan ortiq uy-joylar, kvartiralar, dala hovlilar — 0,48%
• Tadbirkorlikda foydalaniladigan yoki yuridik shaxs yoxud YaTTga ijaraga berilgan obyektlar, noturar tadbirkorlik obyektlari — 1,5%
• Normativ muddatda qurilishi tugallanmagan noturar obyektlar — 3%

Jismoniy shaxslar: imtiyozlar va toʻlov muddatlari

Toʻliq ozod qilinadi: «Oʻzbekiston Qahramoni», Sovet Ittifoqi Qahramoni, Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlganlar va uchala darajadagi Shuhrat ordeni bilan taqdirlanganlar, urush nogironlari va qatnashchilari, halok boʻlgan harbiy xizmatchilarning ota-onalari va beva xotinlari (erlari), shuningdek davlat ajratgan uy-joy boʻyicha — 23 yoshga toʻlgunga qadar yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar (421-modda).

60 kv. metr doirasida ozod qilinadi: oʻn va undan ortiq bolasi bor ota-onalardan biri, pensionerlar, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar. Uy-joyda 100 kVtgacha qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchilar uchun soliq 3 yil (toʻplash tizimi bilan — 10 yil) davomida 2 BHMgacha (2026-yil 1-sentabrdan amaldagi BHMda — 880 000 soʻmgacha) kamaytiriladi. Imtiyozlar egasining tanloviga koʻra faqat bitta turar joyga tatbiq etiladi, hujjatlar obyekt joylashgan yerdagi soliq organiga mustaqil taqdim etiladi (421-modda).

Soliqni soliq organi 1-yanvar holatidagi baza boʻyicha hisoblaydi va har yili 1-martdan kechiktirmay toʻlov xabarnomasini imzo qoʻydirib yoki shaxsiy kabinet, SMS, soliq organlarining mobil ilovasi orqali yetkazadi. Soliq teng ulushlarda 15-aprel va 15-oktabrgacha toʻlanadi (423-modda).

Misol: shahardagi 75 kv. metrli kvartiraning kadastr qiymati — 600 000 000 soʻm. Soliq: 600 000 000 × 0,36% = 2 160 000 soʻm yiliga, yaʼni 15-aprelgacha 1 080 000 soʻm va 15-oktabrgacha 1 080 000 soʻm. Mahalliy kengash koeffitsiyent belgilagan boʻlsa, summa shunga mos oʻzgaradi.