QQS stavkasi 2026: 12% va 0% qachon qoʻllanadi

QQS stavkalari: 12% va 0%

Kodeksda QQSning ikkita stavkasi bor. 12% — barcha soliq solinadigan aylanmaga, agar 36-bobda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa. 0% (nol darajali stavka) — 36-bobda sanab oʻtilgan operatsiyalarga. Alohida holat — QQSdan ozod qilingan aylanma (33-bob, 243–246-moddalar): unda ham soliq toʻlanmaydi, lekin bu 0% stavka emas va oqibatlari boshqacha.

QQS soliq bazasidan hisoblanadi. 248-moddaga koʻra baza — bitim narxidagi tovar (xizmat) qiymati: unga aksiz soligʻi kiradi, QQSning oʻzi kirmaydi. Aylanma sanasida xaridorga berilgan chegirmalar bazani kamaytiradi.

• Umumiy stavka — 12% (258-moddaning birinchi qismi, 2023-yil 1-yanvardan)
• Nol darajali stavka — 0% (258-moddaning ikkinchi qismi, 260–264-moddalar)
• 2020-yil 1-yanvardan 2022-yil oxirigacha amal qilgan stavka — 15%

Kim QQS toʻlovchisi hisoblanadi

237-moddaga koʻra QQS toʻlovchilari: Oʻzbekiston yuridik shaxslari; realizatsiyadan daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshgan yoki ixtiyoriy ravishda QQSga oʻtgan yakka tartibdagi tadbirkorlar (YaTT); realizatsiya joyi Oʻzbekiston boʻlgan tovar va xizmatlarni sotuvchi chet el yuridik shaxslari; doimiy muassasa orqali ishlaydigan chet el kompaniyalari; oddiy shirkatning ishlarini yurituvchi ishonchli shaxs; bojxona chegarasi orqali tovar olib oʻtuvchi shaxslar.

QQS toʻlovchisi hisoblanmaydi: davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari (oʻz vazifalari doirasida) hamda aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar. Jami daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshmagan yuridik shaxs QQS va foyda soligʻi oʻrniga aylanma soligʻini tanlashi mumkin (461–462-moddalar); 461-moddaning ikkinchi qismida sanalganlarga — masalan, importchilar, aksizli tovar ishlab chiqaruvchilar va auditorlik tashkilotlariga — bu rejim qoʻllanmaydi. Agar soliq davri davomida daromad 1 mlrd soʻmdan oshsa, toʻlovchi shu summaga yetgan kundan boshlab QQS va foyda soligʻiga oʻtadi.

QQS toʻlovchilari soliq organlarida maxsus roʻyxatdan oʻtkazilib hisobda turadi (237-modda). Guvohnomasi toʻxtatilgan, tugatilgan yoki bekor qilingan sotuvchidan olingan tovar va xizmatlar boʻyicha QQS uning xaridorlarida ham hisobga olinmaydi (266¹-modda) — shuning uchun yangi yetkazib beruvchining QQS holatini shartnomadan oldin tekshiring.

0% stavka qachon qoʻllanadi (36-bob)

Nol darajali stavka quyidagi operatsiyalarga qoʻllanadi. Uni qoʻllash huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisoboti bilan birga taqdim etiladi (260-modda).

• Eksport bojxona tartib-taomiliga olib chiqilgan tovarlar (260-modda)
• Bojxona hududida qayta ishlash mahsulotlari va ularni qayta ishlash xizmatlari — mahsulot Oʻzbekiston hududidan olib chiqilsa (260 va 262-moddalar)
• Xalqaro tashishlar va tranzit tashish bilan bevosita bogʻliq xizmatlar (260 va 263-moddalar)
• Chet el diplomatik vakolatxonalari hamda mahsulot taqsimotiga oid bitim ishtirokchilari (bitimda nol darajali stavka nazarda tutilgan boʻlsa) uchun tovar va xizmatlar — toʻlangan soliqni qoplash yoʻli bilan (264-modda)
• Qimmatbaho metallarni ishlab chiqaruvchilar ularni vakolatli organga realizatsiya qilganda (264-modda)
• 2026-yil 1-yanvardan — qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari yetishtirgan va tasdiqlangan roʻyxatga kiritilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, paxta va gʻalla bundan mustasno (264-modda)

0% va QQSdan ozod qilish: farqi nimada

Ikkala holatda ham xaridorga QQS qoʻshilmaydi, lekin sotuvchi uchun oqibat har xil. 0% stavkada sotuvchi oʻzi sotib olgan tovar va xizmatlar boʻyicha toʻlangan QQSni hisobga olish huquqini saqlaydi (266-modda), soliq ortiqcha boʻlib qolsa, uni qaytarish mumkin (274-modda). Ozod qilingan aylanmada esa shu aylanma uchun sotib olingan tovar va xizmatlar boʻyicha QQS hisobga olinmaydi va ularning qiymatiga qoʻshiladi (267-modda).

Demak, eksportchi uchun 0% — kiruvchi QQSni qaytarish imkoniyati, ozod qilingan operatsiya bilan shugʻullanuvchi korxona uchun esa kiruvchi QQS — xarajat. Ozod qilingan tovarni sotishda yoki QQS toʻlovchisi boʻlmagan sotuvchi hisobvaraq-fakturada QQSni koʻrsatsa, koʻrsatilgan QQSning 20% miqdorida jarima solinadi, bu summani esa budjetga toʻlash shart (225-modda).

Eksport: 0% ni tasdiqlash va QQSni qaytarish

Tovar eksportini tasdiqlovchi hujjatlar: kontrakt (yoki uning tasdiqlangan koʻchirma nusxasi); bojxona yuk deklaratsiyasi, elektron savdo platformalari orqali chet elga sotuvda — olib chiqish uchun asos boʻlgan hujjatlar; chegaradan oʻtganlik haqida bojxona belgisi qoʻyilgan kuzatuv hujjatlari (261-modda). Bojxona organlari real vaqt rejimida soliq organlariga yuboradigan maʼlumotlar ham tasdiq uchun asos boʻladi.

Eksport uchun sotib olingan tovar va xizmatlar boʻyicha QQS Oʻzbekistondagi bank hisobvaragʻiga kelib tushgan valyuta tushumi ulushida hisobga olinadi (266-modda). Intizomli soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilganlar tushumdan qatʼi nazar hisobga oladi, lekin tovar «eksport» rejimida chiqarilgan kundan 180 kalendar kun ichida tushum kelmasa, hisobga olingan summa hisobdan chiqariladi.

Ortiqcha QQS kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi yoki qaytariladi. Kameral tekshiruv natijasida qaror qabul qilinsa, summa soliq organi xabardor qilingan sanadan 30 kundan kechiktirmay qaytariladi; tezlashtirilgan tartibda — 7 kun ichida (274-modda). Ilgari QQS qoplanganda qonunbuzarlik aniqlanmagan eksportchilar 0% stavka natijasida hosil boʻlgan ortiqcha summa boʻyicha tezlashtirilgan tartibdan foydalanadi.

Import: QQS qanday hisoblanadi

Tovarlarni Oʻzbekiston hududiga olib kirish — QQS obyekti (238-modda). Import QQSi bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq toʻlanadi (272–273-moddalar), soliq bazasi esa 254-moddaga koʻra aniqlanadi: bojxona qiymati + toʻlanadigan bojxona boji + aksiz soligʻi (aksizli tovarlar uchun).

Misol: bojxona qiymati 80 000 000 soʻm, bojxona boji 4 000 000 soʻm deb faraz qilaylik, aksiz yoʻq. Baza — 84 000 000 soʻm, import QQSi — 84 000 000 × 12 / 100 = 10 080 000 soʻm. Bu summa budjetga toʻlangach, QQS toʻlovchisi boʻlgan import qiluvchi uni hisobga olishi mumkin — agar tovar soliq solinadigan faoliyatda ishlatilsa (266-modda).

Muhim: tovar importi bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxslar, YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga aylanma soligʻi qoʻllanmaydi (461-modda) — ular import shartnomasi tuzilgan yoki tovar olib kirilgan sanadan (qaysi biri oldinroq boʻlsa) QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (462-modda).

Soliq davri, hisobot va toʻlash muddati

QQS boʻyicha soliq davri — bir oy (259-modda). Hisobot soliq hisobida turgan joydagi soliq organiga oʻtgan soliq davridan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay taqdim etiladi, soliq ham shu muddatgacha toʻlanadi (273-modda). Hisobotga xaridlar va sotuvlar reyestrlaridagi maʼlumotlar kiritiladi.

Budjetga toʻlanadigan summa — sotuvlar boʻyicha hisoblangan QQS minus hisobga olinadigan kiruvchi QQS (265–272-moddalar). Natija manfiy boʻlsa, farqni 274-moddada belgilangan tartibda qoplash mumkin.

2026-yilda QQS boʻyicha nima oʻzgardi

Stavka oʻzgarmadi — 12% va 0%. Oʻzgarishlar 2025-yil 25-dekabrdagi OʻRQ-1108-son Qonun bilan kiritilgan va 2026-yil 1-yanvardan amal qiladi:

• Roʻyxatdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini (paxta va gʻalla bundan mustasno) ularni yetishtirgan qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari sotganda — 0% (264-modda).
• Qishloq xoʻjaligi tovarlarini ishlab chiqaruvchilarga (paxta va gʻalla bundan mustasno) ortiqcha QQS tezlashtirilgan tartibda, avtomatik ravishda 3 kun ichida qoplanadi. Kichikdan oʻrta yoki yirik, oʻrtadan yirik toifaga oʻtgan tadbirkorlik subyektlari yangi toifaga oʻtgan sanadan boshlab bir yil davomida tezlashtirilgan qoplashdan foydalanadi — bu tartib faoliyat davomida bir marta qoʻllanadi (274-modda).
• Yuqori soliq xavfi darajasiga kiritilgan hisob-fakturalar boʻyicha QQS xaridorda hisobga olinmaydi, agar soliq 266¹-moddadagi tartibda (xaridor soliq agenti sifatida) toʻlanmagan boʻlsa (267-modda).
• Aylanma soligʻi toʻlovchilari qatoriga oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar ham kiritildi: endi ular ham, YaTT kabi, daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshgan kundan boshlab QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (461–462-moddalar). YaTT uchun bu chegara 2025-yilda ham amal qilgan.