Moliyaviy hisobot: shakllar, topshirish muddatlari va tartibi

Moliyaviy hisobotni qaysi hujjatlar tartibga soladi

Moliyaviy hisobot — subyektning hisobot sanasidagi moliyaviy holati, davr moliyaviy natijasi va pul mablagʻlari harakati haqidagi tizimlashtirilgan axborot («Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonun, 22-modda). Uning tarkibi, mazmuni va topshirish muddatlarini Moliya vazirligi belgilaydi (22, 25-moddalar).

Amaldagi shakllar va muddatlar iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 8-oktabrdagi 181-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan Nizomda (roʻyxat raqami 3567, 2025-yil 1-yanvardan kuchga kirgan). Shu buyruq bilan 2002-yil 27-dekabrdagi 140-son buyruqda tasdiqlangan eski shakllar (roʻyxat raqami 1209) oʻz kuchini yoʻqotgan. Nizom budjet va sugʻurta tashkilotlari, tijorat banklari va nobank kredit tashkilotlariga tatbiq etilmaydi, shakllari konsolidatsiyalashgan hisobotga ham qoʻllanmaydi (muqaddima, 1-band). Hisobotni tuzish qoidalari 1-son BHMSda (roʻyxat raqami 3544) berilgan.

BHMS boʻyicha yillik hisobot shakllari

Nizomning 9-bandiga koʻra yillik toʻplam quyidagilardan iborat; shakllar ming soʻmda toʻldiriladi:

• 1-ilova — buxgalteriya balansi (20-son BHMSda «1-sonli shakl»); muddati oʻtgan debitorlik va kreditorlik qarzlari boʻlsa, ularning rasshifrovkasi balansga ilova qilinadi;
• 2-ilova — moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot (20-son BHMSda «2-sonli shakl»);
• 3-ilova — xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobot;
• 4-ilova — pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot;
• izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirishlar — erkin shaklda (1-son BHMS, 14-band).

Buxgalteriya balansi: asosiy satrlar

Balans 31-dekabr holatiga tuziladi, har bir satr boʻyicha hisobot davri boshi va oxiridagi summalar koʻrsatiladi. Asosiy jami satrlar:

• 130 — I boʻlim «Uzoq muddatli aktivlar» jami;
• 390 — II boʻlim «Joriy aktivlar» jami;
• 400 — balans aktivi jami (130+390);
• 480 — passivning I boʻlimi «Oʻz mablagʻlari manbalari» jami;
• 770 — II boʻlim «Majburiyatlar» jami (490+600);
• 780 — balans passivi jami (480+770).

Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot: formula va misol

Hisobotda hisobot davri va oʻtgan yilning shu davri koʻrsatkichlari beriladi. Asosiy satrlar: 010 — sotishdan sof tushum; 020 — sotilgan mahsulot tannarxi; 030 — yalpi foyda (010−020); 040 — davr xarajatlari (050 sotish, 060 maʼmuriy, 070 boshqa operatsion); 090 — asosiy faoliyatning boshqa daromadlari; 100 — asosiy faoliyat foydasi (030−040+090); 220 — umumxoʻjalik faoliyati foydasi (100+110−170); 240 — foyda soligʻini toʻlagunga qadar foyda; 250 — foyda soligʻi; 270 — sof foyda (240−250−260).

Misol (ming soʻmda): sof tushum 500 000, tannarx 320 000, davr xarajatlari 110 000, boshqa daromadlar yoʻq. Unda 030-satr = 500 000 − 320 000 = 180 000, 100-satr = 180 000 − 110 000 = 70 000. Moliyaviy faoliyat va favqulodda moddalar boʻlmasa, 220 va 240-satrlar ham 70 000 ga teng; undan 250 va 260-satrlar ayirilib, 270-satrda sof foyda chiqadi.

Topshirish muddatlari

Qonunning 25-moddasida hisobot har chorakda taqdim etiladi degan qoida saqlangan, lekin muddatlarni Moliya vazirligi belgilaydi, Vazirlar Mahkamasi esa ayrim subyektlar uchun boshqa muddat belgilashi mumkin. Amaldagi muddatlar:

• BHMS boʻyicha yillik hisobot — hisobot yilidan keyingi yilning 1-martigacha (Nizom, 7-band);
• MHXS boʻyicha yillik hisobot — 1-mayigacha (7-band); MHXS boʻyicha hisobot tayyorlovchilar BHMS boʻyicha hisobot taqdim etmaydi (12-band);
• choraklik hisobot — 2023-yil 1-yanvardan soliq va statistika organlariga taqdim etilmaydi (PQ-419, 1-band);
• majburiy auditdan oʻtadiganlar auditorlik xulosasi nusxasini audit oʻtkazilganidan keyin 15 kun ichida, biroq hisobot yilidan keyingi yilning 15-iyunidan kechiktirmay soliq organlariga taqdim etadi («Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida»gi Qonun, 35-modda);
• aksiyadorlik jamiyatlari, sugʻurta tashkilotlari, banklar, jamoat fondlari va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa tashkilotlar yillik hisobotni auditorlik xulosasi bilan umumiy yigʻilishdan kamida ikki hafta oldin eʼlon qiladi (Qonunning 26-moddasi).

Kim va qayerga topshiradi

Moliyaviy hisobot davlat soliq xizmati organlariga, taʼsis hujjatlariga muvofiq mulkdorlarga, davlat statistika organlariga va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa organlarga taqdim etiladi; uni elektron hujjat shaklida topshirish mumkin (Qonunning 25-moddasi). Mustaqil balansga ajratilgan filial va boʻlinmalarning balanslari va shakllari umumiy hisobotga kiritiladi (22-modda).

Alohida holatlar:

• hisobot yilining 1-oktabrigacha tashkil etilganlar — roʻyxatdan oʻtgan oyning 1-sanasidan 31-dekabrgacha boʻlgan davr uchun hisobot beradi (Nizom, 6-band);
• 1-oktabrdan keyin tashkil etilganlar — davlat roʻyxatidan oʻtgan sanadan keyingi yilning 31-dekabrigacha boʻlgan davr uchun (6-band);
• hisobot yilida tugatilgan, qayta tashkil etilgan yoki qoʻshib yuborilgan tashkilot — yil boshidan shu paytgacha boʻlgan davr uchun amaldagi shakllar boʻyicha (5-band);
• aylanmadan olinadigan soliqni qatʼiy belgilangan stavkada toʻlovchi tadbirkorlar «2023-yildan 2026-yil 1-yanvarga qadar» yillik hisobotni soliq organlariga topshirishdan ozod qilingan edi — imtiyoz muddati qarorning oʻzida shu sana bilan cheklangan (PQ-419, PQ-455 tahririda).

Imzolash va toʻldirish talablari

• shakllarni rahbar va bosh buxgalter (yoki hisob va moliyaviy boshqarish vazifasini bajaruvchi shaxs) imzolaydi; bu vazifani rahbar oʻz zimmasiga olgan boʻlsa, bosh buxgalter oʻrniga ham imzo qoʻyadi (Nizom, 4-band);
• hisobot soʻmda tuziladi; chet el valyutasidagi aktiv va majburiyatlar Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblanadi (3-band);
• barcha rekvizit, satr va ustunlar toʻldiriladi; maʼlumot boʻlmasa, satr (ustun) chizib qoʻyiladi (13-band);
• hisobot hisobot yili boshidan ortib boruvchi yakun bilan tuziladi (Qonunning 22-moddasi).

Koʻp uchraydigan xatolar va javobgarlik

Hisob va moliyaviy hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi va ishonchliligini taʼminlamaslik mansabdor shaxsga bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) 3 baravaridan 7 baravarigacha jarimaga sabab boʻladi (Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks, 175¹-modda); 2026-yil 1-sentabrdan BHM 440 000 soʻm, yaʼni jarima 1 320 000–3 080 000 soʻm. Topshirishdan oldin tekshiring:

• 400 va 780-satrlar teng — tafovut schyotlar qoldigʻidagi xatoni koʻrsatadi;
• 2-shakldagi sof foyda (270-satr) balansdagi taqsimlanmagan foyda (450-satr) harakati bilan solishtirilgan;
• boʻsh satrlar chizilgan, ikkala imzo qoʻyilgan;
• mustaqil balansdagi filiallar maʼlumotlari umumiy hisobotga kiritilgan.

2027-yildan: 1-son MHMS

2027-yil 1-yanvardan 1-son BHMS oʻrniga 1-son MHMS «Moliyaviy hisobotlarda axborotlarni taqdim etish va yoritib berish» kuchga kiradi (iqtisodiyot va moliya vazirining 2026-yil 23-iyuldagi 392-son buyrugʻi, roʻyxat raqami 3923). U jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar va budjet tashkilotlaridan tashqari barcha yuridik shaxslarga tatbiq etiladi. Toʻliq toʻplam: moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot (balans), moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot, xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot, izohlar va qiyosiy maʼlumotlar (6-band). Shu sanadan hisob siyosati, hisob baholari va oldingi davr xatolarini tuzatish tartibini belgilovchi 2-son MHMS (roʻyxat raqami 3810) ham kuchga kiradi.