Foyda soligʻi 2026: stavkalar, soliq bazasi va toʻlash tartibi

Kim foyda soligʻini toʻlaydi

Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar, agar SKda boshqacha qoida boʻlmasa, foyda soligʻini toʻlamaydi (294-modda). Jami daromadi soliq davri mobaynida 1 mlrd soʻmdan oshgan korxona shu miqdorga yetgan kundan boshlab QQS va foyda soligʻiga oʻtadi (462-modda).

Foyda soligʻi toʻlovchilar (294-modda):

• Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti boʻlgan yuridik shaxslar
• Oʻzbekistonda doimiy muassasa orqali faoliyat yurituvchi norezidentlar
• Oʻzbekistondagi manbalardan daromad oluvchi norezident yuridik shaxslar
• soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchilari
• tovar (xizmat) sotishdan daromadi soliq davrida 1 mlrd soʻmdan oshgan yoki ixtiyoriy ravishda foyda soligʻiga oʻtgan YaTT
• oddiy shirkatning ishonchli shaxsi — oddiy shirkat shartnomasi doirasidagi faoliyat boʻyicha

Foyda soligʻi stavkalari 2026

Stavkalar jadvali SKning 337-moddasida OʻRQ-1108-son Qonun tahririda berilgan va 2026-yil 1-yanvardan amal qiladi. Polietilen granulalar ishlab chiqaruvchilar va mobil aloqa kompaniyalari 20 foizlik stavkani barcha faoliyat turlari boʻyicha qoʻllaydi. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi oʻzi yetishtirgan mahsulotni sotishdan daromadi jami daromadning 90 foizidan koʻpini tashkil etsa, 0 foizlik stavkani ham barcha faoliyat turlari boʻyicha qoʻllashga haqli.

• Qolgan barcha soliq toʻlovchilar — 15%
• Banklar — 20%
• Polietilen granulalar ishlab chiqaruvchilar; asosiy faoliyati mobil aloqa xizmatlari boʻlgan soliq toʻlovchilar — 20%
• Bozor va savdo komplekslarida xizmat koʻrsatishdan olingan foyda — 20%
• Dividendlar tarzidagi daromadlar — 5%
• 57-modda mezonlariga javob beruvchi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari va baliq xoʻjaligi korxonalari — oʻzi yetishtirgan mahsulotni sotishdan foyda boʻyicha 0%
• Ijtimoiy sohada faoliyat yurituvchilar; qoʻshimcha manbalardan daromad oluvchi byudjet tashkilotlari (2027-yil 1-yanvargacha, boʻshatilayotgan mablagʻlardan qonunchilikda belgilangan maqsadlarda foydalanish sharti bilan) — 0%
• Yagona ishtirokchilari nogironligi boʻlgan shaxslarning jamoat birlashmalari boʻlgan va belgilangan shartlarga javob beruvchi korxonalar — 0%
• 100 kVtgacha qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan umumiy tarmoqqa elektr energiyasi sotishdan va yuqori texnologiyali mahsulot sotishdan foyda — 0% (belgilangan muddatlarda)

Pasaytirilgan stavka va boshqa imtiyozlar

Jami daromadi 2022-yil 1-sentabrdan keyin joriy soliq davrida ilk bor 10 mlrd soʻmdan oshgan soliq toʻlovchilar (quyida tavsiflangan, aylanma soligʻidan ilk bor oʻtganlardan tashqari) 15 foizlik stavkani 50 foizga — yaʼni 7,5 foizgacha — joriy va keyingi soliq davrida pasaytirishga haqli, agar shu davrlarda jami daromad 100 mlrd soʻmdan oshmasa (337-modda).

2026-yil 1-yanvardan boshlab ilk bor foyda soligʻiga oʻtgan aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar oʻtish yilidan keyingi bitta soliq davri mobaynida soliq toʻlashdan ozod qilinadi (dividend va foizli daromadlar bundan mustasno); qayta tashkil etilgan soliq toʻlovchilarga bu tartib tatbiq etilmaydi. Ushbu soliq toʻlovchilar soliq bazasini jami daromadning 25 foizi miqdorida soddalashtirilgan tartibda aniqlashga ham haqli (337-modda).

Bu ikki imtiyoz yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliq va aksiz soligʻi toʻlovchilariga nisbatan, soliq toʻlovchi tugatilgan hollarda, shuningdek imtiyozni qoʻllash uchun tovar (xizmat) sotishdan olingan daromadni ikki va undan ortiq tadbirkorlik subyekti oʻrtasida ajratish (boʻlish) faktlari aniqlanganda qoʻllanilmaydi (337-modda).

Bundan tashqari, xodimlari umumiy oʻrtacha yillik sonining 3 foizidan koʻprogʻini nogironligi boʻlgan shaxslar tashkil etadigan yuridik shaxslar uchun stavka meʼyordan ortiq ishga joylashtirilgan nogironligi boʻlgan shaxslarning har bir foiziga stavkaning bir foizi hisobidan kamaytiriladi (337-modda).

Soliq bazasi qanday aniqlanadi

Yuridik shaxs uchun foyda — jami daromad va SKda nazarda tutilgan xarajatlar oʻrtasidagi farq (295-modda). Soliq bazasi soliq davri boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan aniqlanadi, zararlar esa uni 46-bobda belgilangan tartibda kamaytiradi (296-modda).

Xarajat chegiriladi, agar u asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlsa (305-modda). Hujjat Oʻzbekiston qonunchiligiga, xarajat qilingan chet davlat tartibiga muvofiq yoki boshqa shaklda — xizmat safari buyrugʻi, yoʻl hujjatlari, shartnoma boʻyicha koʻrsatilgan xizmat toʻgʻrisidagi hisobot bilan rasmiylashtirilishi mumkin. Hisobga olinadigan QQS xarajat sifatida tan olinmaydi; buxgalteriya va soliq qoidalari farq qilsa, SK qoidasi qoʻllaniladi.

Iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlagan xarajat — quyidagi shartlardan kamida bittasiga mos keladigan chiqim:

• daromad olishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirish maqsadida qilingan
• tadbirkorlik faoliyatini saqlab turish yoki rivojlantirish uchun zarur va uning faoliyat bilan aloqasi aniq asoslangan
• qonunchilik qoidalaridan kelib chiqadi

Chegirib tashlanmaydigan xarajatlar

317-moddada 36 banddan iborat roʻyxat berilgan. Amaliyotda alohida eʼtibor talab qiladiganlari:

• byudjet tizimiga toʻlanadigan penyalar, jarimalar va boshqa sanksiyalar (19-band)
• xoʻjalik shartnomalari shartlarini buzganlik uchun toʻlangan yoki tan olingan jarimalar va penyalar (36-band)
• boshqa shaxslar uchun toʻlangan soliqlar; soliq tekshiruvlari natijasida qoʻshimcha hisoblangan soliqlar va yigʻimlar (11, 12-bandlar)
• daromad olishga qaratilgan faoliyat bilan bogʻliq boʻlmagan xarajatlar (18-band)
• xayriya yordami — 7-bandda sanab oʻtilgan maqsadlardan tashqari
• aybdorlari aniqlanmagan talon-toroj va kamomadlardan zararlar (10-band)
• hisoblangan dividendlar; boshqa shaxslar foydasiga ixtiyoriy sugʻurta badallari (24, 25-bandlar)
• meʼyorlar belgilangan xarajatlarning meʼyordan ortiq qismi (22-band)

Zararlarni kelgusiga oʻtkazish

Zarar — tuzatishlar hisobga olingan holda chegiriladigan xarajatlarning jami daromaddan oshgan qismi (333-modda). Oldingi davr(lar)da zarar koʻrgan soliq toʻlovchi joriy soliq davri foydasini shu zararning butun summasiga yoki bir qismiga kamaytirishga haqli.

Baza oʻtgan yillar zarariga faqat joriy soliq davri yakunlari boʻyicha kamaytiriladi, bir necha yilda koʻrilgan zararlar esa ular koʻrilgan ketma-ketlikda oʻtkaziladi. Zarar ham boshqa xarajatlar kabi hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak, shuning uchun zarar koʻrilgan yillar hisobini tiklash koʻpincha aynan shu huquqni saqlab qolish uchun zarur.

Hisobot, toʻlov va boʻnak toʻlovlari

Soliq davri — kalendar yil, hisobot davri — chorak (338-modda); soliq oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblanadi (339-modda). Boʻnak toʻlovini soliq organi hisoblaydi: birinchi chorakda u oʻtgan yilning oxirgi choragidagi oylik boʻnakka teng, ikkinchi chorakda — birinchi chorak soligʻining uchdan biri, keyingi choraklarda — oʻsib boruvchi yakunlar farqining uchdan biri. Korxona kutilayotgan foyda summasidan kelib chiqib, keyingi chorak birinchi oyining 15-sanasidan kechiktirmay soliq organiga boʻnak toʻlovlari summasi toʻgʻrisida maʼlumotnoma topshirishga haqli (340-modda).

• Choraklik hisobot — chorakdan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay (SK 339-modda)
• Yillik hisobot — keyingi yilning 1-martidan kechiktirmay (SK 339-modda)
• Soliqni toʻlash — tegishli davr hisobotini topshirish muddatidan kechiktirmay (SK 340-modda)
• Oʻtgan yildagi jami daromadi 20 mlrd soʻmdan oshgan korxonalar — har oylik boʻnak toʻlovlari, har oyning 23-kunidan kechiktirmay (SK 340-modda)
• Joriy hisobot davrida 20 mlrd soʻmdan oshganlar — boʻnak toʻlovlari oshish sodir boʻlgan toʻliq chorakdan keyin (SK 340-modda)
• Byudjet tashkilotlari va nodavlat notijorat tashkilotlari (matlubot kooperativlaridan tashqari) — faqat yillik hisobot, boʻnak toʻlovlarisiz (SK 339, 340-moddalar)

Dividendlarga soliq

Rezidentga toʻlanadigan dividendlarga toʻlov manbaida soliq solinadi, oluvchi esa ularni oʻz soliq bazasini aniqlashda chegirib tashlaydi (343-modda). Yuridik shaxs oluvchi uchun stavka — 5% (337-modda), jismoniy shaxs uchun — 5% (381-modda).

Soliq agenti dividendlar hisoblangan oydan keyingi oyning 20-kunidan kechiktirmay hisobot topshiradi, soliqni esa dividend toʻlash muddatidan kechiktirmay byudjetga oʻtkazadi (345-modda). Norezident yuridik shaxsdan dividend olgan rezident soliqni 5% stavkada oʻzi hisoblaydi va, xalqaro shartnomada boshqacha qoida boʻlmasa, uni chet elda toʻlangan soliqqa kamaytira olmaydi (343-modda).

Hisoblash misoli

MChJning yillik jami daromadi — 3 000 000 000 soʻm, chegiriladigan xarajatlari — 2 400 000 000 soʻm. Buxgalteriyada xarajatga yana 20 000 000 soʻm byudjetga toʻlangan jarima va penyalar yozilgan — ular chegirilmaydi (317-modda). Oʻtgan yildan 100 000 000 soʻm zarar oʻtkaziladi.

• Buxgalteriya foydasi: 3 000 000 000 − (2 400 000 000 + 20 000 000) = 580 000 000 soʻm
• Chegirilmaydigan xarajat qaytariladi: 580 000 000 + 20 000 000 = 600 000 000 soʻm
• Oʻtgan yil zarari ayiriladi: 600 000 000 − 100 000 000 = 500 000 000 soʻm — soliq bazasi
• Foyda soligʻi: 500 000 000 × 15% = 75 000 000 soʻm
• Yil davomida choraklar boʻyicha toʻlangan summalar hisobga olinadi, qolgan qismi yillik hisobot muddati — 1-martgacha toʻlanadi