Elektron hisob-faktura: kim, qachon va qanday rasmiylashtiradi

Kim hisob-faktura taqdim etishi shart

Tovar (xizmat) realizatsiya qilganda yuridik shaxslar, YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar xaridorga hisobvaraq-faktura taqdim etishi shart (47-modda). Oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar bu roʻyxatga 2026-yil 1-yanvardan kiritilgan. Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar ham bu majburiyatdan ozod emas: soliq toʻlash ularni hisobvaraq-faktura taqdim etish, xaridlar va sotuvlar kitobini yuritish majburiyatidan ozod etmaydi (462-modda).

Agar sotuvchi xaridorga kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat bersa, hisobvaraq-faktura talab qilinmaydi (47-modda). Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-avgustdagi 489-son qarori bilan tasdiqlangan Hisobvaraq-fakturalarning shakllari hamda ularni toʻldirish, taqdim etish va qabul qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (bundan keyin — Nizom) bunday hollarni sanaydi (3-band), jumladan:

• naqd pul, jismoniy shaxslarning bank kartalari yoki milliy valyutadagi korporativ kartalar orqali toʻlovda nazorat-kassa texnikasi yoki virtual kassa cheki berilganda
• tovar eksporti boʻyicha bojxona yuk deklaratsiyasi (BYuD) rasmiylashtirilganda
• bank operatsiyalari mijozning shaxsiy hisobvaragʻidan koʻchirma bilan rasmiylashtirilganda
• yoʻlovchilarni tashishda yoʻl chiptalari (shu jumladan elektron) berilganda
• kommunal va aloqa xizmatlari uchun bank orqali birlamchi hujjatlar asosida toʻlovda

Qachon rasmiylashtiriladi: muddatlar

Asosiy qoida: hisobvaraq-faktura tovar joʻnatilgan (topshirilgan) yoki xizmat koʻrsatilgan kalendar sanada rasmiylashtiriladi va taqdim etiladi (Nizomning 4-bandi). Bu sana QQS uchun ham muhim: tovarlar boʻyicha aylanma sanasi — hisobvaraq-faktura taqdim etilgan sana yoki, agar tovar undan oldin joʻnatilgan boʻlsa, joʻnatilgan sana; xizmatlar boʻyicha — hisobvaraq-faktura yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat rasmiylashtirilgan sana (Soliq kodeksining 242-moddasi).

• Elektr va issiqlik energiyasi, suv, gaz, kommunal va aloqa xizmatlari, temir yoʻlda tashish, transport-ekspeditorlik, quvurlar orqali tashish — oy uchun bitta hisob-faktura, keyingi oyning 10-kuniga qadar, oyning oxirgi kuni sanasi bilan (6-band)
• Qurilish va uzoq muddatli shartnomalar (har oy topshirish nazarda tutilmagan boʻlsa) — har oyning oxirgi kuni sanasi bilan, keyingi oyning 10-kuniga qadar (7-band)
• Hisob-fakturasiz sotuvlar (BYuD rasmiylashtirilgan va kassa cheki berilgan hollardan tashqari) — oy yakuni boʻyicha bitta umumlashtirilgan bir tomonlama e-faktura, keyingi oyning 5-kuniga qadar (59-band)
• Axborot tizimida texnik nosozlik boʻlsa — hisob-faktura qogʻozda rasmiylashtiriladi va nosozlik bartaraf etilgandan keyin 5 kun ichida tizimga qogʻozdagi sana bilan kiritiladi (11-band)
• Muddatning oxirgi kuni dam olish yoki ish kuni boʻlmagan kunga toʻgʻri kelsa, undan keyingi ish kuni oxirgi kun hisoblanadi (64-band)

Xaridor uchun: 10 kun ichida tasdiqlash yoki rad etish

Yetkazib beruvchi yuborgan elektron hisob-fakturani xaridor 10 kalendar kun ichida elektron raqamli imzo bilan tasdiqlashi yoki sababini koʻrsatib rad etishi shart, raqamli markirovkalanadigan mahsulotlar boʻyicha — 1 kalendar kun ichida. Belgilangan muddatda tasdiqlanmagan va rad etilmagan hisob-faktura tasdiqlangan hisoblanadi (Nizomning 63-bandi).

Amaliy xulosa: muddat oʻtib ketsa, xatoli hisob-faktura ham tasdiqlangan hisoblanadi. Shuning uchun kiruvchi e-fakturalarni muntazam koʻrib chiqing va summa, identifikatsiya kodi hamda shartnoma rekvizitlarini birlamchi hujjatlar bilan solishtiring.

QQSni hisobga olish uchun hisobvaraq-faktura olingan va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak (Soliq kodeksining 266-moddasi); xaridor faqat elektron shaklda qabul qilingan hisobvaraq-fakturalardagi QQSni hisobga oladi (Nizomning 10-bandi). 2026-yil 1-yanvardan yuqori soliq xavfi darajasiga kiritilgan hisob-fakturalar boʻyicha QQS, agar u xaridor tomonidan soliq agenti sifatida toʻlanmagan boʻlsa, hisobga olinmaydi (267-modda).

Hisob-fakturada nimalar koʻrsatiladi

Hisobvaraq-faktura shakli va uni toʻldirish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi (47-modda) — bu yuqorida tilga olingan Nizom. Asosiy rekvizitlar (14 va 15-bandlar):

• hisob-fakturaning tartib raqami, unga ilova qilinadigan joʻnatish hujjati yoki shartnomaning raqami va sanasi, realizatsiya sanasi
• sotuvchi va xaridorning nomi, manzili, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR), bank hisobvaragʻi, bank nomi va MFO; QQS toʻlovchisining roʻyxat raqami
• tovar (xizmat) nomi, raqamli markirovka mavjudligi, yagona elektron milliy katalog boʻyicha identifikatsiya kodi (MXIK), shtrix-kod, oʻlchov birligi va miqdori
• QQSsiz narx va qiymat, QQS stavkasi, QQS summasi va QQS bilan jami qiymat; QQS toʻlovchisi boʻlmagan yoki QQSdan ozod qilingan sotuvchi stavka ustunida «QQSsiz» deb yozadi
• majburiy raqamli markirovkalanadigan mahsulot boʻyicha markirovka kodi biriktirilmagan e-fakturani rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi (10-band)
• qiymat soʻmda koʻrsatiladi va butun sondan keyin yuzdan birgacha yaxlitlanadi (8-band)

Xatolarni tuzatish: qoʻshimcha va tuzatilgan hisob-faktura

Soliq kodeksi ikki vositani ajratadi (47 va 257-moddalar), Nizomning 5-bobi esa ularni rasmiylashtirish tartibini belgilaydi. Ularni adashtirish — eng koʻp uchraydigan xatolardan biri.

• Qoʻshimcha hisob-faktura — operatsiya shartlari keyin oʻzgarganda: tovar toʻliq yoki qisman qaytarilganda, xizmatdan voz kechilganda, narx yoki miqdor oʻzgarganda, chegirma berilganda. U shu holat yuz bergan sanada rasmiylashtiriladi, xaridor tomonidan tasdiqlanadi va asl hisob-faktura taqdim etilgan sanadan boshlab bir yil ichida (kafolat muddati belgilangan tovarlar boʻyicha — kafolat muddati ichida) beriladi (Nizomning 40–41-bandlari).
• Qoʻshimcha hisob-faktura boʻyicha soliq bazasiga tuzatish holat yuz bergan soliq davrida kiritiladi, xaridor esa ilgari hisobga olgan QQSni tegishincha koʻpaytiradi yoki kamaytiradi (257-modda).
• Tuzatilgan hisob-faktura — hujjatning oʻzida xato boʻlsa: soliq bazasi xatoni tuzatish natijasida oʻzgarsa yoki avvalgi hisob-fakturaga oʻzgartish kiritish kerak boʻlsa. Avvalgi hisob-faktura bekor qilinadi, oʻrniga xaridor tasdiqlaydigan tuzatilgan hisob-faktura rasmiylashtiriladi, uning raqami va sanasi asl hujjatnikidek qoladi (Nizomning 44 va 46-bandlari).
• Tuzatilgan hisob-faktura Soliq kodeksining 88-moddasidagi daʼvo qilish muddatlari davomida rasmiylashtiriladi (Nizomning 45-bandi); bu muddat, qoida tariqasida, soliq davri tugaganidan keyin uch yil. Agar tuzatish avval topshirilgan hisobotlarni oʻzgartirsa, tegishli davr uchun aniqlashtirilgan soliq hisoboti topshiriladi (46-band).

Jarimalar va soliq xavflari

• QQSdan ozod qilingan tovarni sotishda yoki QQS toʻlovchisi boʻlmagan sotuvchi hisob-fakturada QQSni koʻrsatsa — koʻrsatilgan QQSning 20% miqdorida jarima, koʻrsatilgan summani esa budjetga toʻlash shart (225-modda).
• Hisob-faktura yoki kassa chekida tovar nomenklaturasiga yoki faoliyat turiga mos kelmaydigan identifikatsiya kodlarini koʻrsatish — sotilgan tovar (xizmat) qiymatining 1% miqdorida jarima (223-modda).
• Haqiqatda amalga oshirilmagan xoʻjalik operatsiyalari boʻyicha rasmiylashtirilgan hisob-faktura tovar joʻnatilgani yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi hujjat sifatida tan olinmaydi (Nizomning 63-bandi).
• Guvohnomasi toʻxtatilgan, tugatilgan yoki bekor qilingan QQS toʻlovchisidan olingan tovarlar boʻyicha QQS xaridorda ham hisobga olinmaydi (266¹-modda).

Amaliy nazorat roʻyxati

• Shartnoma tuzishdan oldin yetkazib beruvchining QQS toʻlovchisi sifatidagi holatini tekshiring.
• Har bir pozitsiyada identifikatsiya kodi, oʻlchov birligi va narx birlamchi hujjatlarga mos kelishini nazorat qiling.
• Kiruvchi e-fakturalarni 10 kalendar kun ichida koʻrib chiqing — keyin ular tasdiqlangan hisoblanadi.
• Narx, miqdor oʻzgarsa yoki tovar qaytarilsa — qoʻshimcha hisob-faktura, rekvizit yoki summa xato boʻlsa — tuzatilgan hisob-faktura talab qiling.
• Oy yopilishidan oldin xaridlar reyestrini olingan hisob-fakturalar bilan solishtiring: QQS hisobotiga xaridlar va sotuvlar reyestrlaridagi maʼlumotlar kiritiladi (273-modda).