QQS alohida hisobi: soliq solinadigan va solinmaydigan aylanmalarda mutanosib usul

Alohida hisob qachon kerak

Hisobga olish huquqi tovarlar (xizmatlar) aylanmalariga soliq solinadigan, shu jumladan nol stavkada soliq solinadigan faoliyatda foydalanilganda yuzaga keladi (SK 266-moddasi birinchi qismining 1-bandi). Shuning uchun 0% stavkadagi eksport taqsimlash maqsadida ozod qilingan emas, soliq solinadigan aylanma hisoblanadi.

Soliqni taqsimlash soliq solinadigan aylanmalar bilan bir qatorda ozod qilinganlari ham boʻlganda kerak: masalan, ayrim moliyaviy, sugʻurta, tibbiy yoki taʼlim xizmatlari, imtiyozli tovarlarni sotish. Agar kompaniyada ozod qilingan aylanmalar boʻlmasa, taqsimlash masalasi yuzaga kelmaydi.

Alohida usul

Alohida usulda soliq toʻlovchi soliq solinadigan va ozod qilingan aylanmalar uchun foydalaniladigan sotib olingan tovarlar (xizmatlar) va ular boʻyicha toʻlangan soliq summalarining alohida hisobini yuritadi (SK 268-moddasi). Soliq solinadigan faoliyat uchun xaridlar boʻyicha QQS toʻliq hisobga olinadi, imtiyozli faoliyat uchun xaridlar boʻyicha esa hisobga olinmaydi va qiymatga kiritiladi.

Bitta faoliyat turiga kiritib boʻlmaydigan umumiy xarajatlar (ofis ijarasi, kommunal xizmatlar, aloqa, maʼmuriy xarajatlar) boʻyicha taqsimlash mutanosib usulda amalga oshiriladi. Amalda alohida usul deyarli har doim umumxoʻjalik xarajatlari uchun mutanosiblik bilan toʻldiriladi.

• soliq solinadigan, ozod qilingan va umumiy xaridlar uchun QQS hisobi schyotlari boʻyicha alohida subschyotlar yoki tahliliy hisob;
• buyurtma yoki shartnomada tovar qaysi faoliyat uchun sotib olinayotganini koʻrsatish;
• usul va taqsimlash qoidalarini hisob siyosatida mustahkamlash.

Mutanosib usul

Mutanosib usulda hisobga olinadigan soliq summasi soliq solinadigan aylanmaning joriy kalendar yil davomida oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblangan, soliqsiz tovarlar (xizmatlar) realizatsiyasi boʻyicha umumiy aylanmadagi solishtirma ulushidan kelib chiqib aniqlanadi (SK 268-moddasi).

Mutanosib usulda hisobga olinmagan QQS foyda soligʻini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar tarkibida hisobga olinadi. Shunday qilib, soliqning hisobga olinmagan qismi butunlay yoʻqolmaydi, balki soliq solinadigan foydani kamaytiradi.

Hisoblashning shartli misoli

Kompaniya yil boshidan QQSsiz 1 000 birlikka tovar va xizmat sotdi, shundan soliq solinadigan aylanma — 800, ozod qilingani — 200. Soliq solinadigan aylanmaning ulushi — 80%. Davr uchun umumiy xarajatlar boʻyicha kiruvchi QQS — 50 birlik.

Hisobga 50 ning 80% i, yaʼni 40 birlik qabul qilinadi. Qolgan 10 birlik hisobga olinmaydi va foyda soligʻi uchun chegiriladigan xarajatlarga kiritiladi. Ulush yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblangani uchun har bir keyingi davrda u toʻplangan maʼlumotlar boʻyicha qayta hisoblanadi.

Besh foiz qoidasi

Agar joriy soliq davrida soliq solinadigan aylanmalar ulushi umumiy aylanma summasining 5 foizidan oshmasa, soliq toʻlovchi haqiqatda olingan tovarlar, shu jumladan uzoq muddatli aktivlar boʻyicha soliq summasini sotib olingan tovarlar (xizmatlar) qiymatiga toʻliq oʻtkazishga haqli (SK 268-moddasi). Bu faoliyati deyarli butunlay ozod qilingan kompaniyalar uchun soddalashtirish: mutanosiblikni hisoblash oʻrniga barcha kiruvchi QQS qiymatga kiritiladi.

Avval hisobga olingan QQSni tuzatish

Agar tovar soliq solinadigan faoliyat uchun sotib olinib, soliq hisobga olingan boʻlsa-yu, keyin ozod qilingan aylanma uchun foydalanilsa, avval hisobga olingan QQS tuzatilishi kerak (SK 269-moddasi birinchi qismining 1-bandi). Tuzatish shunday holatlar yuzaga kelgan soliq davrida amalga oshiriladi.

Asosiy vositalar, koʻchmas mulk va nomoddiy aktivlar boʻyicha ularning qayta baholashsiz qoldiq (balans) qiymatiga mutanosib summa tiklanadi (SK 269, 270-moddalari). Agar obyekt bir vaqtda soliq solinadigan va imtiyozli faoliyat uchun foydalanilsa, soliqning bir qismi ozod qilingan aylanmalar ulushiga mutanosib tiklanadi. Toʻliq amortizatsiya qilingan yoki foydalanishga topshirilganiga 10 yildan oshgan obyektlar tuzatilmaydi (SK 270-moddasi).

Hujjatlar va hisob siyosati

Kameral tekshiruvda va QQSni qaytarish toʻgʻrisidagi arizani koʻrib chiqishda soliq organi nafaqat hisobvaraq-fakturalarni, balki soliq faoliyat turlari oʻrtasida qanday taqsimlanganini ham tekshiradi. Shuning uchun tanlangan usul va ulush hisob-kitobi hisob maʼlumotlari boʻyicha qayta tiklanadigan boʻlishi kerak.

• hisob siyosati qoidasi: qaysi usul qoʻllaniladi, qaysi xarajatlar umumiy hisoblanadi, soliq solinadigan va ozod qilingan aylanma qanday aniqlanadi;
• yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan soliq solinadigan aylanma ulushining oylik hisob-kitobi;
• soliq solinadigan, ozod qilingan va umumiy xaridlarga ajratilgan kiruvchi QQS registri;
• tovarlar va asosiy vositalarning maqsadi oʻzgarganda SK 269 va 270-moddalari boʻyicha tuzatishlar hisob-kitobi;
• hisobga olinmagan QQSni foyda soligʻi hisob-kitobidagi xarajatlar bilan solishtirish.

Odatiy xatolar

• 0% stavkadagi eksportni ozod qilingan aylanmalarga kiritib, hisobga olish ulushini kamaytirish;
• mutanosiblikni yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan emas, har oy alohida hisoblash;
• ozod qilingan aylanmalar boʻlsa ham umumiy xarajatlar boʻyicha barcha QQSni toʻliq hisobga olish;
• imtiyozli faoliyatga oʻtkazilgan tovarlar va asosiy vositalar boʻyicha QQSni tiklamaslik;
• hisobga olinmagan QQSni foyda soligʻi boʻyicha chegiriladigan xarajatlarga kiritmaslik;
• taqsimlash usulini hisob siyosatida mustahkamlamaslik.