Xorijiy kompaniya va doimiy muassasaga Oʻzbekistonda QQS qaytarish

Xorijliklardan kim QQS toʻlovchisi hisoblanadi

SKning 36-moddasiga koʻra xorijiy yuridik shaxs Oʻzbekistonda tadbirkorlik faoliyatini toʻliq yoki qisman amalga oshiradigan doimiy faoliyat joyi doimiy muassasa deb topiladi. Maslahat xizmatlarini ham qoʻshgan holda xizmat koʻrsatish uchun vaqt mezoni amal qiladi: faoliyat har qanday ketma-ket 12 oy davomida kamida 183 kun davom etadi.

QQS uchun SKning 237-moddasidagi ikkita band muhim. Doimiy muassasalar orqali Oʻzbekistonda faoliyat yuritayotgan xorijiy yuridik shaxslar toʻlovchi hisoblanadi. Shuningdek, realizatsiya joyi Oʻzbekiston deb topilgan tovar (xizmat)larni Oʻzbekiston hududida realizatsiya qiluvchi xorijiy yuridik shaxslar va xorijiy tadbirkorlar ham toʻlovchi hisoblanadi.

• norezidentning DM si 237-modda boʻyicha QQS toʻlovchisi;
• DMsiz norezident faqat realizatsiya joyi Oʻzbekiston hududi boʻlgan operatsiyalar boʻyicha toʻlovchi;
• agar bular yoʻq boʻlsa, kompaniyada toʻlovchi maqomi yoʻq va QQS boʻlimidagi hisobga olish hamda qoplash tartibini qoʻllashga asos yoʻq — vaziyat hujjatlar boʻyicha alohida koʻrib chiqiladi.

Hisobga qoʻyish: muddatlar va hujjatlar

Roʻyxatdan oʻtmasdan turib qoplash haqida gapirib boʻlmaydi. SKning 130-moddasiga koʻra DM orqali ishlovchi norezident faoliyat boshlangan kundan boshlab 183 kalendar kundan kechiktirmay soliq organiga soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyish toʻgʻrisida ariza taqdim etishi shart. Shartnoma 183 kundan ortiq muddatga tuzilgan boʻlsa, ariza tezroq — faoliyat boshlangan sanadan boshlab 30 kalendar kundan kechiktirmay topshiriladi. Bir necha shartnoma boʻyicha faoliyatning jami muddati 183 kundan oshganda ham xuddi shu 30 kunlik muddat qoʻllanadi.

Arizaga davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalar yoki notarial tasdiqlangan nusxalar ilova qilinadi.

• kompaniya tashkil etilgan mamlakatdagi davlat roʻyxatidan oʻtganlikni tasdiqlovchi hujjat;
• maxsus ruxsatnomalar yoki litsenziyalar — ular mavjud boʻlsa;
• Oʻzbekistonda kompaniya nomidan harakat qilish huquqini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat — mavjud boʻlsa;
• ijrosi DM paydo boʻlishiga olib keladigan shartnoma — mavjud boʻlsa.

Qaysi kirish QQSni hisobga olish mumkin

Hisobga olish — qaytarish yoʻlidagi birinchi qadam. SKning 266-moddasiga muvofiq soliq toʻlovchi bir qator shartlar bir vaqtda bajarilganda hisoblangan soliq summasini haqiqatda olingan tovar (xizmat)lar boʻyicha toʻlangan QQS summasiga kamaytirishga haqli. Asosiylari: tovar va xizmatlar soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatiladi; taʼminotchidan soliq alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura yoki boshqa hujjat olingan; taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan; import qilinganda soliq byudjetga toʻlangan.

Baʼzi summalar hisobga olinmaydi (267-modda). Xorijiy kompaniyalarda amalda koʻproq uchta holat uchraydi.

• QQSdan ozod qilingan operatsiyalar uchun tovar va xizmatlar;
• QQS toʻlovchisi boʻlmagan shaxslardan xaridlar;
• vakillik xarajatlari.

Taʼminotchi xorijlik boʻlib, hisobda turmasa: soliq agenti

Teskari holat: kontragent-norezident hisobda turmaydi, siz esa undan realizatsiya joyi Oʻzbekiston boʻlgan xizmatni sotib olasiz. SKning 255-moddasiga koʻra bunday holda soliq bazasini soliq agenti aniqlaydi. Agent sifatida Oʻzbekiston yuridik shaxslari, tadbirkorlar hamda DM orqali faoliyat yurituvchi va xaridor hisoblangan xorijiy kompaniyalar tan olinadi.

DM uchun muhim jihat: u oʻzi ham soliq agenti boʻlishi mumkin. Soliq agent soliq toʻlovchi boʻlishidan qatʼi nazar hisoblab chiqarilib, ushlab qolinadi va byudjetga oʻtkaziladi. Soliq toʻlanganini tasdiqlovchi toʻlov hujjati esa SKning 37-bobi boʻyicha hisobga olish huquqini beradi, shuning uchun uni saqlab qoʻying.

Qoplash va qaytarish: tartib va muddatlar

Davr yakuni boʻyicha toʻlanishi lozim boʻlgan summa manfiy boʻlsa, soliq toʻlovchi uni 274-modda boʻyicha qoplashga haqli (272-modda). Odatda summa kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi. Pulni olish uchun soliq hisobotini topshirishda soliq organini qaytarish haqida xabardor qilish kerak.

Kameral tekshiruv natijasida qoplash toʻgʻrisida qaror qabul qilinsa, pul soliq organlari xabardor qilingan sanadan boshlab 30 kundan kechiktirmay qaytariladi. Baʼzi toifalar uchun tezlashtirilgan tartib bor — qaytarish yetti kun ichida, jumladan hisobotga bank kafolatini ilova qilganlar yoki soliq organlari bilan garov shartnomasi tuzganlar uchun. QQS boʻyicha hisobot soliq davridan keyingi oyning 20-sanasidan kechiktirmay topshiriladi.

Qoplash shartlari va kameral tekshiruv tartibi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-avgustdagi 489-son qarori bilan tasdiqlangan: qaytarishga topshirishdan oldin hujjatlar toʻplamini shu Nizom bilan solishtiring.

Shartli raqamlardagi misol

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun olingan, amaliyotdan emas): davr uchun DM realizatsiyadan 100 shartli birlik QQS hisoblagan, hisobga olinishi qabul qilingan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha kirish QQS esa 140 boʻlgan. Farq manfiy: 100 − 140 = −40. Bu 40 birlik kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi, hisobotda qaytarish haqida xabar berilsa esa qaytarishga soʻraladi va kameral tekshiriladi. Agar hisobvaraq-fakturalarning bir qismini taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtkazmagan boʻlsa, ularning summasi hisob-kitobga kirmaydi va qoplash kamayadi.

Tipik xatolar

Qaytarish koʻpincha normadagi muammo tufayli emas, tayyorgarlik yetishmagani tufayli amalga oshmaydi.

• kompaniya oʻz vaqtida hisobga turmagan va roʻyxatdan oʻtishdan oldingi davr uchun soliqni hisobga olishga urinadi;
• hisobvaraq-fakturalar DMga emas, bosh kompaniyaga rasmiylashtirilgan;
• agentda soliqqa tortiladigan xizmatlar soliq toʻlanganini tasdiqlovchi hujjat bilan taʼminlanmagan;
• hisobot bilan birga qaytarish haqida xabarnoma topshirilmagan va summa hisobga olishga oʻtib ketgan;
• taʼminotchi maqomi tekshirilmagan: QQS toʻlovchisi boʻlmaganlardan xaridlar hisobga olinmaydi.