Xorijiy kompaniyada ishtirok etish va NXK haqida xabarnoma: muddatlar va oqibatlar

Qanday xabarnomalar bor va ularni kim topshiradi

Soliq kodeksining 209-moddasiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining soliq rezidenti boʻlgan soliq toʻlovchilar Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda soliq organini xorijiy yuridik shaxslarda ishtirok etishi (yuridik shaxs tashkil etmagan xorijiy tuzilmalar tashkil etilgani) haqida hamda oʻzlari nazorat qiluvchi shaxs boʻlgan nazorat qilinadigan xorijiy kompaniyalar haqida xabardor qiladi.

Bu ikki alohida majburiyat. Ishtirok haqidagi xabarnoma ulushga egalik faktiga va uning oʻzgarishiga bogʻliq. NXK haqidagi xabarnoma soliq natijasiga bogʻliq: u xorijiy kompaniya foydasining ulushi nazorat qiluvchi shaxsda hisobga olinishi lozim boʻlganda topshiriladi.

Topshirish muddatlari

Ishtirok haqidagi xabarnoma ishtirok yuzaga kelgan yoki ulush oʻzgargan, xabarnoma topshirish uchun asos boʻlgan sanadan boshlab bir oydan kechikmay topshiriladi. Hisob oʻzingizda hujjat rasmiylashtirilgan sanadan emas, Kodeks majburiyatni bogʻlagan voqeadan boshlanadi, shuning uchun sanani xorijiy reyestr hujjatlari yoki shartnoma boʻyicha qayd eting.

NXK haqidagi xabarnoma NXK foydasining ulushi 208-modda boʻyicha nazorat qiluvchi shaxsda hisobga olinadigan soliq davridan keyingi yilning 20 martidan kechikmay topshiriladi.

Ishtirok haqidagi xabarnoma topshirilgandan keyin uni topshirish uchun asoslar oʻzgarmagan boʻlsa, qayta topshirilmaydi. Ishtirok tugatilganda soliq organini tugatilgan sanadan boshlab bir oydan kechikmay xabardor qilish kerak.

• ishtirok yuzaga keldi yoki ulush oʻzgardi — bir oy ichida ishtirok haqida xabarnoma;
• ishtirok tugatildi — bir oy ichida soliq organini xabardor qilish;
• NXK foydasining ulushi hisobga olinadi — keyingi yilning 20 martigacha NXK haqida xabarnoma;
• hech narsa oʻzgarmagan — ishtirok haqidagi xabarnoma qayta topshirilmaydi.

Ishtirok haqidagi xabarnomada nima koʻrsatiladi

Maʼlumotlar tarkibi Kodeksda belgilangan, shakl va toʻldirish tartibini esa Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi, shuning uchun topshirishdan oldin joriy blankni oling. Modda matniga koʻra, ishtirok haqidagi xabarnomada quyidagi maʼlumotlar ochib beriladi:

• xabarnoma topshirish uchun asoslar yuzaga kelgan sana;
• xorijiy yuridik shaxs yoki xorijiy tuzilmaning nomi;
• roʻyxatdan oʻtgan davlatdagi roʻyxat raqami va xorijiy kompaniyaning soliq toʻlovchi kodi — mavjud boʻlsa;
• ishtirok ulushi, bilvosita ishtirok boʻlganda esa ishtirok tartibi va har bir oraliq yuridik shaxs hamda undagi ulush boʻyicha maʼlumotlar;
• ishtirok tugagan sana — u tugatilgan boʻlsa.

Qayerda va qanday shaklda topshiriladi

Xabarnomalar soliq toʻlovchi hisobda turgan joydagi soliq organiga topshiriladi. Tashkilotlar uchun elektron shakl nazarda tutilgan; jismoniy shaxslar qogʻozda topshirishga haqli.

Toʻplamni oldindan tayyorlang: roʻyxatdan oʻtgan davlat reyestridan koʻchirma yoki ulush sanasi va hajmini tasdiqlovchi taʼsis hujjatlari, bilvosita egalik sxemasi, roʻyxat raqami va soliq kodi. Chet tilidagi hujjatlarni zarur boʻlsa davlat tiliga tarjima qiling — NXK hisobotiga ilovalar uchun bu Kodeksda toʻgʻridan-toʻgʻri talab qilinadi.

Xorijiy kompaniya qachon NXK hisoblanadi

Nazorat qilinadigan xorijiy kompaniya deb Oʻzbekiston soliq rezidenti boʻlmagan, nazorat qiluvchi shaxslari esa Oʻzbekiston rezidentlari boʻlgan xorijiy yuridik shaxs tan olinadi. Nazorat qiluvchi shaxs umumiy qoidaga koʻra ulushi 25 foizdan ortiq boʻlgan rezident hisoblanadi; shuningdek, ulushi 10 foizdan ortiq boʻlgan shaxs ham, agar Oʻzbekiston barcha rezidentlarining bu kompaniyadagi ulushi 50 foizdan ortiq boʻlsa, nazorat qiluvchi shaxs boʻlishi mumkin.

Ishtirok ulushi Soliq kodeksining 38-moddasi boʻyicha aniqlanadi: toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita ulushlar qoʻshiladi. Bilvosita ulush har bir ishtirok zanjiri boʻyicha ulushlar koʻpaytmalarining yigʻindisi sifatida hisoblanadi.

Misol (shartli raqamlar). Sizning kompaniyangiz xorijiy xolding kompaniyaning 50 foiziga egalik qiladi, u esa operatsion kompaniyaning 60 foiziga. Bilvosita ulush: 0,5 × 0,6 = 30 foiz. Bu 25 foizdan ortiq, demak, kompaniyangiz operatsion kompaniyada toʻgʻridan-toʻgʻri bitta aksiyaga ega boʻlmasa ham, nazorat qiluvchi shaxs boʻlib qolishi mumkin.

Bundan tashqari, rezident oʻzini nazorat qiluvchi shaxs deb mustaqil tan olishga va tegishli xabarnoma yuborishga haqli. NXK foydasi soliq bazasida, Kodeks qoidalari boʻyicha hisoblangan miqdori 300 mln soʻmdan oshgan taqdirda hisobga olinadi; hisoblash tartibini soliq konsultatsiyasida tasdiqlash maqsadga muvofiq.

Qoidabuzarlik uchun javobgarlik

Soliq huquqbuzarligi deb Kodeks javobgarlik belgilagan, soliq toʻlovchining aybli qonunga xilof qilmishi tan olinadi. 209-modda matnida xabarnomaning oʻzini kechiktirish uchun alohida jarima koʻrsatilmagan, shuning uchun aniq sanksiya qoʻllanilsa, uni huquqbuzarlik sanasidagi amaldagi soliq huquqbuzarliklari boʻlimlari va maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks boʻyicha aniqlashtiring.

NXK bilan bogʻliq boshqa huquqbuzarlik uchun jarima toʻgʻridan-toʻgʻri belgilangan: nazorat qiluvchi shaxs NXK foydasi ulushini soliq bazasiga kiritmasa va soliqni kam toʻlasa, 227-moddaga koʻra toʻlanmagan summaning 20 foizi miqdorida, ammo kamida oʻn million soʻm jarima solinadi.

Aybni tan olib, soliq organining javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarori olingan kundan boshlab oʻn kun ichida sanksiyani ixtiyoriy toʻlansa, jarima ikki barobar kamaytiriladi. Bu soliqni qoʻshimcha toʻlash zarurligini bekor qilmaydi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

Amaliy tartib: ishtirok yuzaga kelgan sanani qayd eting; toʻgʻri va bilvosita ulushni hisoblang; kompaniya NXK boʻlib qolmayotganini aniqlang; sanalarni kalendarga qoʻying — ishtirokdan boshlab bir oy va 20 mart; hujjatlarni tayyorlang; hisobdagi soliq organiga elektron xabarnoma topshiring.

• muddatni ishtirok yuzaga kelgan sanadan emas, toʻlov sanasidan hisoblash;
• oraliq kompaniyalar orqali bilvosita ishtirokni hisobga olmaslik;
• asoslar oʻzgarmaganda xabarnomani qayta topshirish yoki aksincha, ulush oʻzgarishi haqida xabar bermaslik;
• ishtirok tugatilishi haqida unutish;
• ishtirok haqidagi va NXK haqidagi xabarnomalarni aralashtirish.