Yuridik shaxs soliq rezidenti: mezonlar va oqibatlar

Yuridik shaxs rezidentligining uch asosi

SK ning 33-moddasi Oʻzbekiston soliq rezidenti deb topiladigan yuridik shaxslarning uch toifasini sanab oʻtadi. Qolganlarning barchasi norezidentlardir.

• Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari — yaʼni Oʻzbekiston qonunchiligi boʻyicha tashkil etilgan kompaniyalar (MChJ, AJ va boshqa shakllar). Rezidentlik avtomatik vujudga keladi, alohida ariza talab qilinmaydi.
• Qoʻsh soliqqa tortishdan qochish toʻgʻrisidagi xalqaro shartnoma boʻyicha Oʻzbekiston rezidenti deb topiladigan xorijiy kompaniyalar — faqat shu shartnomani qoʻllash maqsadlarida.
• Haqiqiy boshqaruv joyi Oʻzbekistonda boʻlgan xorijiy kompaniyalar, agar xalqaro shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa.
• Ushbu uch toifaga kirmaydigan har qanday yuridik shaxs norezident deb topiladi.

Haqiqiy boshqaruv joyi: xorijiy kompaniya qachon rezident boʻladi

Uchinchi asos amaliyotda eng koʻp uchraydi. SK ning 34-moddasiga koʻra, ikki shartdan kamida biri bajarilsa, Oʻzbekiston haqiqiy boshqaruv joyi deb topiladi: ijro etuvchi organ kompaniya boʻyicha faoliyatini muntazam ravishda Oʻzbekistondan amalga oshiradi yoki asosiy (rahbar) mansabdor shaxslar rahbarlik boshqaruvini asosan Oʻzbekistonda amalga oshiradi. Boshqa davlatdagiga qaraganda sezilarli darajada kam hajmdagi faoliyat muntazam hisoblanmaydi.

Rahbarlik boshqaruvi deganda kodeksda ijro etuvchi boshqaruv organlari vakolatiga kiruvchi joriy faoliyat masalalari boʻyicha qarorlar va harakatlar tushuniladi. Odatiy xavf: yagona direktori doimiy ravishda Oʻzbekistonda yashaydigan va shartnomalarni shu yerdan imzolaydigan, roʻyxatdan oʻtgan mamlakatida esa xodimlari ham, ofisi ham boʻlmagan xorijiy kompaniya.

• Direktor amalda qayerda joylashgani va joriy masalalar boʻyicha qarorlarni qayerda qabul qilgani.
• Buxgalteriya va boshqaruv hisobi, ish yuritish hamda xodimlarni operativ boshqarish qayerda olib borilgani.
• Roʻyxatdan oʻtgan mamlakatda oʻzining malakali xodimlari va aktivlari bormi.

Rezidentlikni nimalar keltirib chiqarmaydi

Kodeksda bir necha faoliyat turi alohida istisno qilingan: aksiyadorlar (ishtirokchilar) umumiy yigʻilishi vakolatiga kiruvchi masalalar boʻyicha qarorlarni tayyorlash va (yoki) qabul qilish, direktorlar kengashi majlisiga tayyorgarlik hamda rejalashtirish va nazorat doirasidagi ayrim funksiyalar. Bunday funksiyalarga strategik rejalashtirish, byudjetlashtirish, konsolidatsiyalangan hisobotni tayyorlash, faoliyat tahlili, ichki audit va ichki nazorat, standartlar va siyosatlarni qabul qilish kiradi.

Bu xoldinglar uchun muhim: agar Oʻzbekistondagi boʻlinma xorijiy shoʻba kompaniyaning hisobotini faqat konsolidatsiya qilsa yoki ichki audit oʻtkazsa, bu holning oʻzi shoʻba kompaniyani Oʻzbekiston rezidentiga aylantirmaydi.

Belgilar ham Oʻzbekistonda, ham chet elda boʻlsa

34-modda shartlarining bajarilishi hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak. Ijro etuvchi organning muntazam faoliyati yoki rahbarlik boshqaruvi haqidagi shartlar bir vaqtning oʻzida ham Oʻzbekistonga, ham boshqa davlatga nisbatan bajarilgani hujjatlar bilan tasdiqlansa, qoʻshimcha mezonlar qoʻllanadi. Quyidagilardan kamida biri bajarilsa, Oʻzbekiston boshqaruv joyi deb topiladi: buxgalteriya yoki boshqaruv hisobi (konsolidatsiyalangan hisobotni tayyorlash va faoliyat tahlilidan tashqari) Oʻzbekistonda yuritiladi, ish yuritish Oʻzbekistonda yuritiladi yoki xodimlarni operativ boshqarish Oʻzbekistonda amalga oshiriladi.

Kodeks Oʻzbekiston boshqaruv joyi deb topilmaydigan holni ham koʻrsatadi: faoliyat doimiy joylashgan davlatda oʻzining malakali xodimlari va aktivlaridan foydalanib amalga oshiriladi va Oʻzbekiston bu davlat bilan soliqqa tortish boʻyicha amaldagi xalqaro shartnomaga ega (ikkala shart bir vaqtda).

Qaysi hujjatlarni tayyorlash kerak

Maqomni istalgan tomonga tasdiqlash uchun paketni oldindan yigʻing. Oʻzbekiston kompaniyasi uchun u minimal, boshqaruvi Oʻzbekistondan amalga oshiriladigan xorijiy kompaniya uchun esa ancha keng.

Teskari masala — xorijiy kontragentingiz shartnoma mamlakatida rezidentligini tasdiqlashi kerak, shunda siz xalqaro shartnoma imtiyozlarini qoʻllaysiz — boʻlsa, SK ning 358-moddasi amal qiladi. Rezidentlik haqidagi hujjat uch koʻrinishdan birida taqdim etilishi mumkin: xorijiy davlat vakolatli organi tasdiqlagan asl nusxa (konsullik legalizatsiyasi yoki apostil bilan); shunday asl nusxaning notarial tasdiqlangan nusxasi; vakolatli organning internet-resursida joylashtirilgan elektron hujjatning qogʻoz nusxasi. Norezident hujjatda koʻrsatilgan davr mobaynida rezident deb topiladi, davr koʻrsatilmagan boʻlsa — hujjat berilgan kalendar yil davomida.

• Taʼsis hujjatlari, boshqaruv organlari qarorlari, direktorni tayinlash boʻyicha mehnat shartnomalari va buyruqlar.
• Rahbarlarning ish joyini tasdiqlovchi hujjatlar: xizmat safari hujjatlari, ofis ijarasi shartnomalari, tabellar.
• Hisob va ish yuritish olib borilishi boʻyicha hujjatlar: ular qayerda saqlanadi va kim yuritadi.
• Norezident kontragentlar uchun — apostil yoki legalizatsiyali amaldagi rezidentlik hujjati.

Odatiy xatolar va maqom oqibatlari

Maqom daromadlar qanday soliqqa tortilishiga taʼsir qiladi: rezidentlar va norezidentlar SK ning turli boʻlimlari bilan tartibga solinadi, norezidentlarga toʻlovlar baʼzi hollarda toʻlov manbaida soliqqa tortiladi (batafsil — norezidentlar bilan hisob-kitoblar auditi tahlilida). Maqomni notoʻgʻri aniqlash soliqning notoʻgʻri ushlanishiga yoki shartnoma imtiyozining qoʻllanmasligiga olib keladi.

Eng koʻp uchraydigan xatolar: direktor amalda qayerda ishlashini baholamay xorijiy shoʻba kompaniyani norezident deb hisoblash; kodeks talab qilsa ham hujjatli tasdiq yuritmaslik; kontragentning muddati oʻtgan yoki apostilsiz hujjatini qabul qilish; maʼlumotnomadagi muddat tugaganini sezmaslik. Bahsli bitim oldidan soliq boʻyicha maslahat olib, pozitsiyani yozma ravishda qayd etgan maʼqul.