Kompaniya depoziti boʻyicha foizlar: foyda soligʻi va toʻlov manbaida soliq

Soliq qonunchiligi nimani foiz deb hisoblaydi

SK foizlarni keng maʼnoda belgilaydi: bu istalgan turdagi qarz majburiyati boʻyicha oldindan belgilangan har qanday daromad, jumladan pul omonatlari boʻyicha daromad (41-modda). Shuning uchun bank depozitidan olingan daromad soliq maʼnosida foiz hisoblanadi — shartnoma qanday nomlanishi yoki bank mukofotni qanday hisoblashi muhim emas.

Yuridik shaxsning yalpi daromadiga olinishi lozim boʻlgan daromadlar istalgan shaklda kiradi (297-modda). Ular orasida dividendlar va foizlar alohida koʻrsatilgan (297-moddaning uchinchi qismi, 19-band). Amaliy xulosa: daromadni shartnoma boʻyicha foizlar hisoblangan sayin tan olish kerak, pul hisobvaraqqa tushgan paytni kutish shart emas.

Foyda soligʻi: foizlar oluvchining bazasiga kiradi

Umumiy qoida 344-moddada: soliq rezidentiga toʻlanadigan foizlar oluvchining soliq bazasida hisobga olinadi va foyda soligʻi boʻyicha odatdagi tartibda soliqqa tortiladi. Tijorat kompaniyasi uchun SKda alohida «depozit soligʻi» yoʻq — foizlar boshqa tushum va daromadlarga qoʻshiladi.

Stavka toʻlovchi toifasiga bogʻliq. Aksariyat tashkilotlar uchun u 15 foiz, banklar uchun 20 foiz (337-modda). Bu yerda goho eslanadigan 5 foizlik stavka dividendlarga tegishli, omonat foizlariga emas. Kompaniya oʻz faoliyat turi boʻyicha imtiyozli stavkaga ega boʻlsa, u foizlar ham kiradigan umumiy foydaga qoʻllanadi — imtiyoz shartlari alohida tekshiriladi.

Foyda soligʻi boʻyicha hisobot chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning yigirmanchi kunigacha, yil yakuni boʻyicha esa keyingi yilning 1 martigacha topshiriladi (338, 339-moddalar). Chorak foizlari hisob-kitobga ketma-ket jamlanma bilan kiradi, shuning uchun har gal topshirishdan oldin depozitlar boʻyicha hisoblangan summani bank koʻchirmasi bilan solishtiring.

Toʻlov manbaida soliq: qachon qoʻllanadi, qachon yoʻq

«Manbada soliq» mavzusi koʻpincha chalkashlik tugʻdiradi. SK matniga koʻra, foizlar boʻyicha soliq agenti, yaʼni toʻlov paytida soliqni ushlovchi shaxs, faqat bitta holda koʻrsatilgan (344-moddaning ikkinchi qismi): rezident yuridik shaxs notijorat va budjet tashkilotlariga depozitlarga mablagʻ joylashtirish uchun foizlar toʻlaganda. Bunda foizlar 337-modda birinchi qismining 12-bandidagi stavka boʻyicha manbada soliqqa tortiladi, oluvchida esa bazani aniqlashda chegirib tashlanadi.

Amaliy xulosa: oddiy tijorat omonatchi kompaniya uchun 344-modda bank tomonidan soliq ushlashni nazarda tutmaydi — soliqni kompaniyaning oʻzi foyda soligʻi tarkibida hisoblaydi va toʻlaydi. Foiz oluvchi notijorat yoki budjet tashkiloti boʻlsa, toʻlovchi tomon soliq agenti sifatida harakat qiladi va tartib boshqacha.

Agent uchun SK oʻz muddatlarini belgilaydi. Soliq summasi boʻyicha hisobot foizlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi kunigacha topshiriladi, soliq esa eng kechi toʻlov sanasigacha toʻlanadi. Oluvchi talabiga koʻra agent daromad summasi va ushlangan soliq haqida maʼlumotnoma berishi shart. Soliq ushlanmagan boʻlsa, agent uni peni bilan birga oʻzi byudjetga kiritadi (345, 346-moddalar).

Aylanmadan olinadigan soliq: foizlar ham daromad hisoblanadi

Yalpi daromadi soliq davri uchun bir milliard soʻmdan oshmaydigan yuridik shaxslar aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchisi boʻlishi mumkin (461-modda). Soliq obyekti — SK 43-bobi boʻyicha yalpi daromad (463-modda), yaʼni depozit foizlari bu yerga ham umumiy rejimdagidek kiradi.

464-modda boʻyicha bazadan chegirmalar, xususan, davlat obligatsiyalari va rezidentlarning xalqaro obligatsiyalari boʻyicha daromadlarga tegishli. Bank omonatlari boʻyicha foizlar bu roʻyxatda yoʻq, shuning uchun ular chegirilmaydi. 2026-yil 1-yanvardan boshlab aylanmadan olinadigan soliqqa birinchi marta oʻtganlar uchun birinchi yil imtiyozi foiz daromadlariga tatbiq etilmaydi (337-moddaning oʻn uchinchi qismi): ulardan soliq darhol toʻlanadi.

Chegaraga eʼtibor bering: rejim yuridik shaxsga soliq davri uchun yalpi daromad bir milliard soʻmdan oshmaguncha ochiq, yirik depozit foizlari esa shu daromadga kiradi.

Xorijiy bankdagi depozit

Foizlarni xorijiy bank toʻlasa, ular ham kompaniyaning yalpi daromadiga kiradi va soliq Oʻzbekistonda hisoblanadi. Chet elda toʻlangan (ushlangan) soliqni hisobga olish mumkin, ammo faqat uch shart bilan (342-modda): daromad Oʻzbekistonda soliqqa tortiladi, Oʻzbekiston bilan xalqaro shartnoma mavjud va soliq toʻlanganini tasdiqlovchi hujjat bor. Hisobga olinadigan summa shu davr uchun Oʻzbekistonda toʻlanishi lozim boʻlgan foyda soligʻidan oshmasligi kerak.

Xorijiy organning chet tilidagi hujjati davlat tiliga tarjimasi bilan ilova qilinadi. Ikki tomonlama soliqqa tortishdan qochish toʻgʻrisida shartnoma boʻlmasa, hisobga olish ham boʻlmaydi, shuning uchun chet elga valyuta mablagʻlarini joylashtirishdan oldin bank joylashgan davlat bilan shunday shartnoma borligini tekshiring.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, umumiy tizimdagi kompaniya 2 000 000 000 soʻmni bir yilga joylashtirdi va bank yillik 14 foiz, yaʼni 280 000 000 soʻm foiz hisobladi. Bu raqamlar shartli, haqiqiy stavka shartnomaga bogʻliq.

280 000 000 soʻm foiz boshqa daromadlarga qoʻshiladi. 15 foizlik stavkada aynan shu daromadga toʻgʻri keladigan foyda soligʻi 42 000 000 soʻmni tashkil etadi (280 000 000 × 15%). Deklaratsiyada alohida narsa toʻlash shart emas: summa umumiy soliqqa tortiladigan foydani oshiradi, soliq esa hisobot davri yakuniga koʻra ketma-ket jamlanma bilan hisoblanadi.

Notijorat tashkilot uchun xuddi shu sharoitda manzara boshqa: bank soliq agenti sifatida soliqni 337-moddaning 12-bandidagi stavka boʻyicha manbada ushlaydi, oluvchi esa bu foizlarni oʻz bazasidan chegirib tashlaydi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

Daromadni oʻtkazib yubormaslik va daʼvo olmaslik uchun oddiy tartibga amal qiling.

• Har bir hisobot davri uchun bankdan hisoblangan foizlar haqida maʼlumotnoma yoki koʻchirma soʻrang.
• Foizlarni pul tushgan paytda emas, shartnoma boʻyicha hisoblangan sayin tan oling.
• Ularni foyda soligʻi yoki aylanmadan olinadigan soliqning umumiy hisob-kitobiga kiriting; depozit boʻyicha alohida deklaratsiya yoʻq.
• Oluvchining maqomini aniqlang: notijorat va budjet tashkilotlari uchun manbada ushlash qoʻllanadi.
• Xorijiy omonatlar uchun tasdiqlovchi hujjatlarni yigʻing va hisobot topshirishdan oldin xalqaro shartnomani tekshiring.
• Foizlar bilan dividendlarni adashtirmang: ularning stavkalari va soliqqa tortish tartibi har xil.