Yoqilgʻi, kommunal va vakillik xarajatlarida QQS

Umumiy qoida: kirish QQS qachon hisobga olinadi

Soliq kodeksining 266-moddasi hisoblangan QQSni haqiqatda olingan tovar va xizmatlar boʻyicha toʻlangan soliq hisobiga kamaytirishga ruxsat beradi, ammo belgilangan shartlar bir vaqtda bajarilgan taqdirdagina. Yoqilgʻi va kommunal xizmatlar uchun ikkitasi muhim.

Birinchisi: tovar va xizmatlar QQS solinadigan, jumladan nol stavkadagi faoliyatda ishlatilishi kerak. Ikkinchisi: taʼminotchining hisobvaraq-fakturasi yoki boshqa hujjatida soliq alohida ajratib koʻrsatilgan boʻlishi va taʼminotchining oʻzi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak.

Shuning uchun «QQSni hisobga olish mumkinmi» degan savolning javobi ikki qismdan iborat: xarajat 267-moddadagi roʻyxatga kirmaydimi va 266-moddadagi shartlar bajarilganmi.

Yoqilgʻi va yonilgʻi-moylash materiallari: chegara qayerdan oʻtadi

Yoqilgʻi uchun 267-moddada maxsus qoida bor. Yengil avtomobillar, mototsikllar va boshqa motorli vositalarni hamda ular uchun yoqilgʻini sotib olishda soliq hisobga olinmaydi — ammo faqat sotib olish amalga oshirilayotgan faoliyat turi bilan bogʻliq boʻlmasa. Demak, asosiy savol — faoliyat bilan bogʻliqlik.

Yoqilgʻi yuk tashiydigan, mijozlarga qatnaydigan yoki ishlab chiqarishda ishlatiladigan xizmat avtomobillariga quyilsa, bogʻliqlikni isbotlash mumkin. Avtomobil shaxsiy yoki tadbirkorlik bilan bogʻliq boʻlmagan safarlarda ishlatilsa, bunday yoqilgʻi boʻyicha soliq hisobga olinmaydi.

Faoliyat bilan bogʻliqlikni nima tasdiqlaydi:

• avtomobilni biriktirish toʻgʻrisidagi buyruq va boshqarishga ruxsat berilgan shaxslar roʻyxati;
• yoʻl varaqalari: marshrut, safar maqsadi va bosib oʻtilgan masofa bilan;
• yoqilgʻi sarfini safarlar bilan solishtiruvchi hisobdan chiqarish dalolatnomalari;
• QQS ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura yoki taʼminotchining boshqa hujjati: usiz xarajat asosli boʻlsa ham soliq hisobga olinmaydi.

Kommunal xizmatlar: maxsus cheklov yoʻq, ammo shartlar bor

267-moddadagi roʻyxatda kommunal xizmatlar alohida koʻrsatilmagan. Demak, 266-moddaning umumiy shartlari amal qiladi: xizmat soliq solinadigan faoliyat uchun kerak, taʼminotchi esa QQS ajratilgan hisobvaraq-faktura bergan va toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan.

Amalda muammolar uchta holatda yuzaga keladi.

Birinchisi — binoning bir qismi soliqdan ozod faoliyat uchun ishlatiladi. Bunda soliq faqat soliq solinadigan aylanmaga toʻgʻri keladigan ulushda hisobga olinadi: soliq toʻlovchining tanloviga koʻra alohida yoki proporsional usul qoʻllanadi. Joriy davrda soliq solinadigan aylanmalar ulushi 5 foizdan oshmasa, soliqni toʻliq tannarxga oʻtkazish mumkin.

Ikkinchisi — kompaniya boshqalar uchun kommunal xizmatlar haqini toʻlaydi. Agar xonalar umumiy ovqatlanish korxonalariga yoki boshqa uchinchi tashkilotlarga bepul berilgan boʻlsa va siz ular uchun kommunal xizmatlarni toʻlasangiz, bunday xarajatlar foyda soligʻini hisoblashda chegirib tashlanmaydi, 267-moddaning birinchi qismi 7-bandiga koʻra esa 317-modda boʻyicha chegirilmaydigan xarajatlar boʻyicha soliq hisobga olinmaydi.

Uchinchisi — taʼminotchi maqomini yoʻqotgan. Agar kontragentning QQS toʻlovchisi guvohnomasi toʻxtatilgan, tugatilgan yoki bekor qilingan boʻlsa, uning hisobvaraq-fakturalari boʻyicha soliq hisobga olinmaydi.

Vakillik xarajatlari: QQS hisobga olinmaydi

Vakillik xarajatlari uchun Kodeks hech narsani ixtiyorga qoldirmaydi: ular hisobga olinmaydigan soliq summalari roʻyxatida toʻgʻridan-toʻgʻri nomlangan. Bu hamkorlarni qabul qilish, ovqatlantirish va vakillik sifatida rasmiylashtirilgan shu kabi xarajatlarga tegishli.

Hisobga olinmagan soliq summasi sotib olingan tovar va xizmatlar qiymatiga qoʻshiladi — yaʼni xarajatni oshiradi, toʻlanadigan QQSni kamaytirmaydi. Foyda soligʻi boʻyicha xarajatning oʻzini chegirish alohida masala; u foyda soligʻi boʻlimi qoidalariga koʻra hal qilinadi va QQS boʻyicha qarorga bogʻliq emas.

Odatiy xato — QQSni hisobga olish uchun ziyofat yoki hamkorlarga sovgʻalarni «marketing xarajatlari» yoki «xoʻjalik ehtiyojlari» deb rasmiylashtirish. Tekshiruvda soliq organi hisobdagi modda nomiga emas, xarajatning haqiqiy mohiyatiga qaraydi.

Shartli misol: hisobga olinmagan QQS tannarxga qanday oʻtadi

Misol shartli raqamlarda keltirilgan va haqiqiy bitimga bogʻlanmagan. Kompaniya hamkorlar delegatsiyasini qabul qilish uchun tovarlar sotib oldi. Hisobvaraq-fakturada 1 000 000 soʻm QQS ajratilgan, soliqsiz qiymat esa 8 333 333 soʻm.

Bu vakillik xarajatlari boʻlgani uchun 1 000 000 soʻm soliq hisobga olinmaydi. Hisobda xarajat 9 333 333 soʻm miqdorida aks ettiriladi, QQS deklaratsiyasida soliq hisobga olish uchun koʻrsatilmaydi.

Agar shu QQS summasi soliq solinadigan faoliyatda ishlatiladigan yuk mashinasi yoqilgʻisiga tegishli boʻlganda, hisobvaraq-faktura va yoʻl varaqalari mavjud boʻlsa, soliqni hisobga olish mumkin edi. Shu sababli hisobvaraq-fakturadagi bir xil raqam xarajat tabiatiga qarab turlicha natija beradi.

Kompaniya nima qilishi kerak

• hisob siyosatida qaysi xarajatlar vakillik hisoblanishini mustahkamlash va ular boʻyicha alohida subhisobvaraq yuritish;
• bunday xarajatlar boʻyicha QQSni hisobga olmaslik va deklaratsiyaga kiritmaslik;
• yoqilgʻi boʻyicha yoʻl varaqalari va yoqilgʻi-moylash materiallarini hisobdan chiqarish dalolatnomalarini yuritish, shunda faoliyat bilan bogʻliqlik hujjatlashtirilgan boʻladi;
• kontragentlarni tekshirish: bitim sanasida QQS toʻlovchisi maqomi va guvohnomaning amal qilishi;
• soliqdan ozod aylanmalar mavjud boʻlsa, kommunal xarajatlar boʻyicha alohida hisob yuritish yoki proporsiyani qoʻllash;
• kameral tekshiruv ehtimoliga qarshi hisobvaraq-fakturalarni va xarajatlarning asosliligini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash.

Odatiy xatolar

• vakillik xarajatlarini boshqa xarajat moddasi deb qayta nomlab, QQSni hisobga olish;
• kompaniya faoliyatida ishlatilmaydigan avtomobillar yoqilgʻisi boʻyicha soliqni hisobga olish;
• soliq alohida ajratilmagan hisobvaraq-fakturadan QQSni olish;
• taʼminotchi maqomiga eʼtibor bermaslik: guvohnomasi toʻxtatilgan kontragent hisobvaraq-fakturalari boʻyicha soliq hisobga olinmaydi;
• kommunal xarajatlarni soliq solinadigan va solinmaydigan faoliyat oʻrtasida taqsimlamaslik;
• yuqori xavf darajasiga kiritilgan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha QQSni olish — bunday soliq xaridorlar tomonidan hisobga olinmaydi.