Eksportda QQS stavkasi: 0% va uni qanday tasdiqlash kerak

Nol stavkada nima soliqqa tortiladi

SKning 260-moddasi 0% stavkani quyidagilarni realizatsiya qilishga qoʻllaydi (nol stavkaning alohida hollari — 264-moddada):

• eksport bojxona tartibida olib chiqilgan tovarlar
• bojxona hududida qayta ishlash bojxona tartibidan keyin olib chiqilgan tovarlar va ularni qayta ishlash mahsulotlari
• zaxiralar — havo kemalarini ekspluatatsiya qilish uchun yoqilgʻi va yoqilgʻi-moylash materiallari
• tovarlarni bojxona tranziti tartibida kelish joyidagi bojxonadan chiqish joyidagi bojxonagacha tashish xizmatlari
• xalqaro tashishlar bilan bevosita bogʻliq xizmatlar (ularning roʻyxati — 263-moddada)

Tovarlar eksportini qaysi hujjatlar tasdiqlaydi

Nol stavka huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisoboti bilan birga taqdim etiladi (260-modda). 261-modda uchta asosiy hujjatni nomlaydi:

• kontrakt yoki uning belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxasi
• olib chiqishga yuk bojxona deklaratsiyasi; milliy va xorijiy elektron savdo maydonchalari orqali sotilgan tovarlar uchun — ular asosida olib chiqilgan hujjatlar
• tovar ortilgan transportning chegarani kesib oʻtganini tasdiqlovchi, oʻtkazish punktida bojxona organi belgisi qoʻyilgan tovarga ilova qilinadigan hujjatlar

Elektron tasdiqlash va komissioner orqali eksport

2025-yil 1-yanvardan eksportni tasdiqlash uchun bojxona soliq organlariga real vaqt rejimida elektron shaklda uzatadigan chegarani kesib oʻtish haqidagi maʼlumotlar ham asos boʻladi; norma 2023-yil 1-dekabrdan boshlab amalga oshirilgan eksportga tatbiq etiladi. QQSni qoplash tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga (Vazirlar Mahkamasining 489-son qarori) koʻra bu holda soliq organiga eksportni tasdiqlovchi hujjatlarni topshirish talab qilinmaydi.

Komissioner yoki vakil orqali eksport qilinganda komitent qoʻshimcha ravishda komissiya (topshiriq) shartnomasini taqdim etadi. Faoliyat turiga qarab boshqa hujjatlar ham kerak boʻlishi mumkin — ularning roʻyxatini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Eksportni qachon aks ettirish va qachon hisobot berish kerak

Eksport aylanmasi sanasi deb ombordan yuklab joʻnatish emas, bojxona chegarasini haqiqatda kesib oʻtish hisoblanadi (242-modda). Misol: tovar 28-sentabrda yuklab joʻnatilgan, oʻtkazish punktini esa 2-oktabrda kesib oʻtgan — aylanma oktabrga tegishli va 20-noyabrdan kechiktirmay topshirilishi kerak boʻlgan hisobotga kiradi. Muddatlar:

• aylanma sanasi — bojxona chegarasini haqiqatda kesib oʻtish sanasi; davriy yoki vaqtinchalik deklaratsiyalashda — bojxona belgilari qoʻyilgan YuBD roʻyxatdan oʻtkazilgan sana (242-modda)
• QQS boʻyicha soliq davri — oy (259-modda)
• QQS boʻyicha hisobot — hisobot oyidan keyingi oyning 20-sanasidan kechiktirmay (273-modda)

Eksportyorning kiruvchi QQSi: hisobga olish shartlari

Nol stavka ozod qilishdan shunisi bilan farq qiladiki, soliq solinadigan, shu jumladan nol stavkadagi aylanmalar uchun tovar va xizmatlar boʻyicha QQS hisobga olinadi. QQSdan ozod qilingan aylanmalar uchun xaridlar boʻyicha hisobga olishga yoʻl qoʻyilmaydi (267-modda). 266-modda boʻyicha eksportyor uchun asosiy hisobga olish shartlari — ular bir vaqtda bajarilishi kerak:

• tovarlar (xizmatlar)dan soliq solinadigan, shu jumladan eksport faoliyatida foydalanish
• QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan yetkazib beruvchidan QQS summasi ajratilgan hisobvaraq-faktura
• tovarlar eksportida — xorijiy xaridor toʻlov qilgani haqida bank koʻchirmasi

Valyuta tushumi ulushida hisobga olish: misol

Nol stavkadagi eksport uchun xaridlar boʻyicha QQS Oʻzbekiston banklaridagi hisobvaraqlarga kelib tushgan valyuta tushumi ulushida hisobga olinadi (266-modda).

Misol (shartli raqamlar): eksportga yuklab joʻnatish — 2 000 000 000 soʻm, tushum 1 500 000 000 soʻmga kelib tushgan (75%), ushbu yetkazib berish uchun xaridlar boʻyicha kiruvchi QQS — 180 000 000 soʻm. Joriy davrda hisobga olinadi — 75%, yaʼni 135 000 000 soʻm; qolgan 45 000 000 soʻm — keyinroq kelib tushadigan tushum ulushida.

Istisno — valyuta tushumini oʻz vaqtida oladigan va eksport kontraktlari boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik qarziga ega boʻlmagan intizomli soliq toʻlovchilar: ular QQSni tushum kelib tushishidan qatʼi nazar hisobga oladi. Biroq agar tushum tovarlar eksport rejimida chiqarilgan kundan boshlab 180 kalendar kun ichida kelib tushmasa, tegishli qismdagi hisobga olish chiqarib tashlanadi.

Xizmatlar eksporti: 0% yoki QQS doirasidan tashqarida

Xizmatlar uchun nol stavka faqat SKning 36-bobida toʻgʻridan-toʻgʻri nomlangan hollarda nazarda tutilgan: xalqaro tashishlar va ular bilan bogʻliq xizmatlar, tranzit, qayta ishlash mahsulotlarini olib chiqqan holda tovarlarni qayta ishlash (260–263-moddalar), shuningdek 264-moddaning alohida hollari — masalan, diplomatik vakolatxonalarga xizmatlar, bunda 0% toʻlangan soliqni qaytarish orqali qoʻllanadi. Xorijiy buyurtmachilarga boshqa xizmatlar — masalan, konsalting yoki dasturlar ishlab chiqish — agar ularni realizatsiya qilish joyi Oʻzbekiston hududi deb tan olinmasa, Oʻzbekistonda QQSga tortilmaydi: umumiy qoidaga koʻra u xaridorning faoliyat joyi boʻyicha belgilanadi (241-modda).

Bunda kiruvchi QQSni hisobga olish huquqi saqlanadi: bunday xizmatlar boʻyicha aylanma soliq solinadiganga tenglashtiriladi (266-modda). Qoplash uchun xizmat koʻrsatilganini kontrakt va xorijiy xaridor toʻlov qilgani haqidagi bank koʻchirmasi, elektron shakldagi xizmatlar uchun esa umumeʼtirof etilgan xorijiy amaliyot boʻyicha hisobot va bank koʻchirmasi tasdiqlaydi (QQSni qoplash toʻgʻrisidagi Nizom, 11–12-bandlar).

Ortiqcha summani qaytarish va odatiy xatolar

Agar kiruvchi QQS hisoblangandan koʻp boʻlsa, manfiy summa QQS boʻyicha boʻlajak toʻlovlar hisobiga hisobga olinadi yoki soliq hisobotidagi ariza boʻyicha qaytariladi (272, 274-moddalar). Qoplash boʻyicha kameral tekshiruv 30 kungacha davom etadi, summa xabarnoma sanasidan boshlab 30 kundan kechiktirmay qaytarilishi kerak; ilgari QQS qoidabuzarliklar aniqlanmagan holda qoplangan eksportyorlarga nol stavka tufayli hosil boʻlgan summa ularning arizasiga koʻra tezlashtirilgan tartibda — 7 kun ichida qaytariladi (138, 274-moddalar). Stavka va hisobga olishni tasdiqlashga xalaqit beradigan xatolar:

• eksport chegarani kesib oʻtish sanasi boʻyicha emas, ombordan yuklab joʻnatish sanasi boʻyicha aks ettirilgan va aylanma boshqa oyga tushib qolgan
• kontrakt, YuBD va tovarga ilova qilinadigan hujjatlardagi tovar nomi, miqdori yoki qiymati mos kelmaydi
• tushum qisman kelib tushgan boʻlsa-da, kiruvchi QQS toʻliq hisobga olingan
• yuqori xatarli toifaga kiritilgan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha xaridlar: 2026-yildan xaridor ular boʻyicha QQSni soliq agenti mexanizmi orqali soliq toʻlanmaguncha hisobga olmaydi (266-1, 267-moddalar)
• hisobvaraq-fakturalar elektron hisobvaraq-fakturalar axborot tizimi orqali rasmiylashtirilmagan — bu qoplashni rad etish uchun asos (QQSni qoplash toʻgʻrisidagi Nizom, 25-band)
• xorijiy buyurtmachilarga xizmatlar 12% stavkada soliqqa tortilgan, holbuki realizatsiya joyi Oʻzbekiston emas