Shakldan mazmunning ustuvorligi: soliq organi bitimni qachon qayta tasniflaydi

Soliq kodeksining 14-moddasida nima belgilangan

Asosiy qoida: soliq toʻlovchining barcha bitimlari va boshqa iqtisodiy munosabatlari soliqqa tortish maqsadida shartnoma nomi yoki rasmiylashtirish shaklidan emas, ularning haqiqiy iqtisodiy mazmunidan kelib chiqib hisobga olinadi.

Bundan amaliy vakolat kelib chiqadi. Agar huquqiy rasmiylashtirish haqiqiy mazmunga mos kelmasa, soliq organlari bitimning huquqiy tasnifini, soliq toʻlovchining maqomini va (yoki) uning iqtisodiy faoliyati xususiyatini oʻzgartirishga haqli. Bunda shartnomaning fuqarolik-huquqiy haqiqiyligi emas, uning soliqlarni hisoblashda qanday hisobga olinishi oʻzgaradi.

Soxta va yashirilgan bitimlar

Soliq kodeksining 14-moddasida aniq aytilgan: soxta (yashirilgan) bitimlar soliqqa tortish maqsadida hisobga olinmaydi. Taʼriflarni Fuqarolik kodeksi (124-modda) beradi. Soxta bitim faqat koʻrinish uchun, huquqiy oqibatlar keltirib chiqarish niyatisiz tuziladi va oʻz-oʻzidan haqiqiy emas.

Yashirilgan bitim boshqa bitimni berkitish uchun tuziladi. Unga taraflar haqiqatda nazarda tutgan bitimga oid qoidalar qoʻllanadi. Soliq oqibati ham shunday: soliqlarni hisoblashda haqiqiy bitimlarning iqtisodiy mazmuni va natijalari hisobga olinadi. Masalan, «maslahat shartnomasi» amalda tovar berishni berkitsa, soliqlar tovarga oid qoidalar boʻyicha hisoblanadi.

Huquqdan suiisteʼmol qilish va asossiz soliq imtiyozi

Alohida asos — huquqdan suiisteʼmol qilish. U operatsiyalar yoki ularning izchilligi yagona yoki asosiy maqsadi soliqlarni toʻlamaslik yoki kamaytirish koʻrinishidagi asossiz soliq imtiyozini olish boʻlganda yuzaga keladi.

Kodeks bundan ham uzoqqa boradi: soliqlarning kamayishi bevosita yoki bilvosita maqsad yoki oqibat boʻlgan va bu maqsad yoki oqibat ikkinchi darajali boʻlmagan sxema ham suiisteʼmol deb topiladi. Shuning uchun savol «rasmiy buzilish bormi» emas, «bitim nega aynan shunday tuzilgan va soliqni tejashdan boshqa maʼnosi bormi» tarzida qoʻyiladi.

Suiisteʼmol aniqlanganda soliq organlari ayrim operatsiyalarni yoki ularning izchilligini hisobga olmaslikka va soliq summalarini suiisteʼmol taʼsirini bartaraf etadigan tarzda tuzatishga haqli.

Bu tamoyil nimani anglatmaydi

Tamoyil soliq organiga har qanday rasmiy kamchilik uchun xarajatlarni rad etish huquqini bermaydi. Agar barcha ishtirokchilar tuzilgan kelishuvlar shartlarini bajarsa, soliqqa oid boʻlmagan munosabatlarni tartibga soluvchi aktlardagi ayrim buzilishlar soliq toʻlovchi olgan daromadlar va qilgan xarajatlarni tan olmaslikka asos boʻla olmaydi.

Umumiy tamoyil ham amal qiladi: soliq qonunchiligining bartaraf etib boʻlmaydigan qarama-qarshiliklari va noaniqliklari soliq toʻlovchi foydasiga talqin qilinadi. Qonuniy rejimni, imtiyozni yoki biznes tuzilmasini tanlash oʻz-oʻzidan suiisteʼmol emas. Majmua muhim: operatsiyaning haqiqiyligi, ishbilarmonlik maqsadi va hujjatlar bilan tasdiqlanishi.

Lozim darajada ehtiyotkorlik bilan aloqasi

Soliq kodeksining 15-moddasi kontragent tanlashda lozim darajada ehtiyotkorlik koʻrsatishni majbur qiladi: soliq hisobiga qoʻyilganligini, ishbilarmonlik obroʻsini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligini, moliyaviy holatini, bitim boʻyicha majburiyatni bajara olishini tekshirish. Majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan bitimlar boʻyicha xarajatlar, agar ehtiyotkorlik koʻrsatilmagan boʻlsa, tan olinmaydi.

Bu norma 14-modda bilan birga ishlaydi: shakli jihatidan haqiqiy bitim ham, agar kompaniya uni kim bajarayotganini tekshirmagan boʻlsa, chegirma bermasligi mumkin.

Bitimni oldindan qanday tayyorlash kerak

Eng ishonchli himoya — shartnoma tuzilishidan oldin hujjatlashtirilgan ishbilarmonlik maqsadi. Nimalar qilish kerak:

• xizmat xatida yoki bayonnomada bitim nima uchun kerakligi va qanday iqtisodiy vazifani hal qilishini qayd etish;
• shartnomada amalda sodir boʻlayotgan narsa nomlanganiga ishonch hosil qilish: predmet, hajm, muddat, narx haqiqatga mos kelishi kerak;
• bajarilishini tasdiqlovchi hujjatlarni toʻplash: dalolatnomalar, hisobvaraq-fakturalar, yozishmalar, hisobotlar, ijrochi resurslari haqidagi maʼlumotlar;
• kontragentni SK 15-moddasi mezonlari boʻyicha tekshirish va tekshiruv natijalarini saqlash;
• nostandart tuzilma boʻlsa, oldindan soliq maslahati olish va uning xavfini kutilayotgan tejam bilan solishtirish.

Savol allaqachon tugʻilgan boʻlsa

Huquqdan suiisteʼmol qilish va bitimning soxtaligi (yashirilganligi) holatlarini aniqlash hamda ularning oqibatlarini qoʻllash soliq organlari tomonidan, soliq toʻlovchi rozi boʻlmagan taqdirda esa soliq organlarining daʼvosi boʻyicha sud tomonidan amalga oshiriladi. Pozitsiyani mohiyati boʻyicha tayyorlang: shartnomaning rasmiy qonuniyligi haqidagi dalillar bilan emas, operatsiyaning haqiqiyligi va ishbilarmonlik maqsadini hujjatlar bilan isbotlang.

Soliq organining qarori yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin, shikoyat berilishi shikoyat qilingan qarorning ijrosini, jumladan qoʻshimcha hisoblangan soliqlarni undirishni toʻxtatib turadi. Tipik xatolar: shartnomani oldingi sana bilan imzolash, unda amalda qilinmagan ishni tasvirlash va tasdiqlarni hujjatlar soʻralgandan keyingina yigʻish.