Norezident tomonidan xodimlarni yuborish (sekondment): doimiy muassasa, QQS va JShDS

Xodimlarni taqdim etish qachon doimiy muassasa hosil qilmaydi

SKning 36-moddasida bu sxema uchun alohida qoida bor. Xorijiy xodimlarni Oʻzbekistonda ishlash uchun boshqa yuridik shaxsga taqdim etish doimiy muassasa vujudga kelishiga olib kelmaydi, lekin faqat uchta shart bir vaqtda bajarilgan taqdirda.

Hech boʻlmaganda bitta shart buzilsa, istisno ishlamaydi va masala doimiy muassasaning umumiy belgilari boʻyicha hal qilinadi. Soliq organi shartnoma nomiga emas, amaldagi ijroga qaraydi.

• xodimlar ular taqdim etilgan kompaniya nomidan va manfaatlarida harakat qiladi — yaʼni uning rahbarligiga boʻysunadi va uning tuzilmasida ishlaydi;
• xodimlarni taqdim etgan kompaniya ularning ish natijalari uchun javobgar boʻlmaydi — natija uchun javobgarlik qabul qiluvchi tomonda;
• xorijiy kompaniyaning xodimlarni taqdim etishdan olgan daromadi soliq davri uchun ushbu xodimlarni taqdim etishga qilingan jami xarajatlarning 10 foizidan oshmaydi — yaʼni deyarli xarajatlarni qoplash, sezilarli ustamasiz.

Shartlar bajarilmasa: xizmatlar va 183 kun

Sekondment istisnodan chiqib ketsa, masalan xorijiy kompaniya natija uchun javob bersa yoki ustama 10 foizdan yuqori boʻlsa, bu allaqachon xizmat koʻrsatishdir. Xizmatlar uchun 36-moddada muddat belgisi bor: maslahat xizmatlarini ham oʻz ichiga olgan xizmatlarni oʻz xodimlari orqali koʻrsatish, agar faoliyat bir xil yoki bogʻliq loyiha boʻyicha istalgan ketma-ket oʻn ikki oylik davrda kamida 183 kun davom etsa, doimiy muassasa deb topiladi.

Hisoblashni har bir xodim boʻyicha alohida emas, loyiha boʻyicha va yuborilgan barcha xodimlarni birgalikda yuritish kerak: xodimlar almashinuvi muddatni nolga tushirmaydi. Faoliyat Oʻzbekistonda boshlangan sanadan doimiy muassasa hosil qiladi, muddat chegaradan oshgan sanadan emas. Shuning uchun kunlarni birinchi kundan yuritib, shartnoma bilan solishtirib borish kerak.

Doimiy muassasa vujudga kelsa, nima qilish kerak

Faoliyati doimiy muassasa vujudga kelishiga olib keladigan xorijiy kompaniya soliq hisobiga turishi shart. Muddat shartlarga bogʻliq: umumiy qoidaga koʻra ariza faoliyat boshlangan kundan boshlab 183 kalendar kundan kechiktirmay topshiriladi, shartnoma 183 kundan ortiq muddatga tuzilgan boʻlsa — faoliyat boshlangan sanadan 30 kalendar kundan kechiktirmay (SK 130-modda). Bir nechta shartnoma boʻlsa, 30 kunlik muddat faoliyat boshlangan sanadan yoki jami muddat chegaradan oshgan shartnoma tuzilgan sanadan hisoblanadi.

Hisobga qoʻyilgandan soʻng doimiy muassasaga tegishli foyda Oʻzbekistonda soliqqa tortiladi. Amalda doimiy muassasaning daromad va xarajatlari hisobini yuritish, xarajatlarni hujjatlar bilan tasdiqlash va bosh kompaniya bilan xarajatlar taqsimotini solishtirish kerak. Muddat va shartlar oldindan tekshirilmasa, doimiy muassasani oʻtgan sanalar boʻyicha tan olishga toʻgʻri keladi: u faoliyat boshlangan sanadan vujudga keladi.

Qabul qiluvchi tomonda manbada soliq va QQS

Doimiy muassasa boʻlmasa ham, xodimlar uchun xorijiy kompaniyaga toʻlovlar oʻzbek tomonda majburiyatlar keltirib chiqaradi. Norezidentlar daromadlari boʻyicha soliq agentlari yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar hisoblanadi. Soliq bazasi har bir toʻlovda aniqlanadi, hisobot esa toʻlov amalga oshirilgan oydan keyingi oyning 20-sanasidan kechiktirmay topshiriladi. Soliq, odatda, daromad norezidentga toʻlangan kundan keyingi kundan kechiktirmay toʻlanadi. Stavkalar va xalqaro shartnomalar boʻyicha imtiyozlar (SK 353, 357-moddalar) har bir toʻlov uchun tekshirilishi kerak, ikkiyoqlama soliq solishdan qochish toʻgʻrisidagi shartnoma boʻyicha ozod qilish esa norezidentning rezidentligi tasdigʻi mavjud boʻlganda qoʻllanadi (358-modda).

Alohida tekshiring: toʻlov allaqachon «xodimlar»ga tegishli boʻlmagan narsani oʻz ichiga olmayaptimi, masalan litsenziya toʻlovlari yoki boshqaruv xizmatlari: har bir daromad turining oʻz stavkasi bor. Soliq ushlanmagan boʻlsa yoki shartnoma notoʻgʻri qoʻllanilsa, agent ushlanmagan summani va penyani byudjetga oʻtkazishi shart. QQS boʻyicha: xorijiy shaxs xizmatlar koʻrsatsa, ularning realizatsiya joyi Oʻzbekiston deb topilsa va u hisobda turmasa, oʻzbek kompaniya-xaridor oʻzi QQS toʻlovchisi boʻlish-boʻlmasligidan qatʼi nazar, soliq agenti sifatida bazani aniqlaydi va soliqni oʻtkazadi. Toʻlov hujjati SK 37-bobi qoidalari boʻyicha toʻlangan summani hisobga olish huquqini beradi.

JShDS va xodimning soliq rezidentligi

Jismoniy shaxslar istalgan ketma-ket oʻn ikki oylik davrda Oʻzbekistonda jami 183 kalendar kundan ortiq amalda boʻlsa, soliq rezidenti hisoblanadi (SK 30-modda). Rezident uchun JShDS — 12%. Norezidentlar uchun alohida stavkalar SKning 382-moddasida belgilangan, soliq esa toʻlov mamlakat ichida yoki chetda amalga oshirilganidan qatʼi nazar, toʻlov manbaida ushlanadi (400-modda).

Sekondment uchun mukofotni kim toʻlashi muhim. Agar ish haqini toʻliq xorijiy kompaniya toʻlab, hisobga olsa va Oʻzbekistonda toʻlovlar boʻlmasa, soliqni ushlash uchun javobgarlikni alohida aniqlash kerak. Agar oʻzbek kompaniya xodimga qoʻshimcha toʻlasa, turar joy yoki parvoz xarajatlarini qoplasa, bu toʻlovlar jismoniy shaxs daromadi sifatida baholanishi kerak. Ijtimoiy badallar va xorijiy ishchilar boʻyicha ruxsatnomalar bu maqola doirasidan tashqarida va alohida tekshiriladi.

Tipik xatolar va harakatlar tartibi

Muammolar koʻpincha shartnoma «xizmatlar» sifatida rasmiylashtirilgani, amalda esa xodimlar qabul qiluvchi kompaniya shtatiga kiritilgani yoki aksincha holatda yuzaga keladi. Ikkinchi xato — bor boʻlish kunlari va almashinuvni hisobga olmaslik. Uchinchisi — «bu shunchaki xarajatlar qoplanishi» deb hisoblab, xorijiy kompaniyaga toʻlashda soliqni ushlamaslik.

Amaliy tartib: qaysi modelni qurayotganingizni aniqlash; 36-modda shartlarini shartnoma bilan solishtirish; loyiha boʻyicha kunlar tabelini yuritish; har bir toʻlov boʻyicha manbada soliq va QQSni tekshirish; xodimlar rezidentligi masalasini hal qilish; xorijiy kompaniyani hisobga qoʻyish zarurligini oldindan baholash.

• javobgarlik taqsimoti va xarajatlarni qoplash tartibi aniq koʻrsatilgan xodimlarni taqdim etish shartnomasi;
• xodimlar qabul qiluvchi tomonga boʻysunishini tasdiqlovchi hujjatlar;
• soliq davri uchun xorijiy kompaniya xarajatlari va ustamasi hisob-kitobi;
• loyiha boʻyicha va har bir xodim boʻyicha mavjudlik tabeli;
• xalqaro shartnomani qoʻllash uchun xorijiy kompaniya rezidentligining tasdigʻi.