SIZ va IT Park rezidenti due diligence: mulkdor almashganda imtiyozlar

Maqom qayerdan olinadi va nega kelishuvga bogʻliq

SIZ ishtirokchisi maqomi kompaniya roʻyxatdan oʻtishi bilan avtomatik berilmaydi. Yuridik shaxs bu maqomni investitsiya kelishuvi imzolangandan va SIZ ishtirokchilari reyestriga kiritilgandan keyin oladi (Maxsus iqtisodiy zonalar toʻgʻrisidagi qonunning 29-moddasi). Demak, tekshiruvning boshlangʻich nuqtasi — investitsiya kelishuvining oʻzi: investitsiya hajmi, ishga tushirish muddatlari, faoliyat turlari boʻyicha majburiyatlar.

Ishtirokchi zona direksiyasiga kelishuv boʻyicha majburiyatlar va biznes-rejalar bajarilishi toʻgʻrisida hisobot taqdim etishi shart (qonunning 30-moddasi). Due diligence jarayonida barcha shunday hisobotlarni va direksiya bilan yozishmalarni soʻrang: ularda kechikishlar va buzilishlar toʻgʻrisidagi dalolatnomalar bor-yoʻqligi koʻrinadi.

Maqomni yoʻqotish asoslari: bitimda nima ishga tushishi mumkin

Qonun yuridik shaxs SIZ ishtirokchisi maqomini yoʻqotadigan holatlarni yopiq roʻyxat bilan sanab beradi (31-modda). Xaridor uchun ulardan uchtasi muhim:

• investitsiya kelishuvi boʻyicha majburiyatlarni bajarmaslik — shu jumladan bitimgacha toʻplangan va sotuvchi aytmasligi mumkin boʻlgan holat;
• kompaniya joylashgan joyni zona hududidan tashqariga koʻchirish;
• ishtirokchini qayta tashkil etish. Istisno faqat soliqlar va bojxona toʻlovlari boʻyicha bir xil imtiyozlarga ega zona ishtirokchilari oʻrtasidagi qoʻshilish yoki birlashtirish uchun nazarda tutilgan.

Ulushni sotib olish va kelishuv boʻyicha huquqlarni topshirish — har xil narsa

Ustav kapitalidagi ulushni oddiy sotish 31-moddadagi asoslar roʻyxatida bevosita koʻrsatilmagan: mulkdor oʻzgaradi, zona ishtirokchisi esa oʻsha yuridik shaxs boʻlib qoladi. Lekin cheklovlar yoʻq degan xulosa chiqarmaslik kerak. Ishtirokchining investitsiya kelishuvidan kelib chiqadigan huquq va majburiyatlarini kelishuv boʻyicha barcha majburiyatlar bajarilgunga qadar boshqa yuridik shaxsga topshirishiga yoʻl qoʻyilmaydi (qonunning 30-moddasi). Shu sababli bitim tuzilmasini (aktivlar yoki shartnomani emas, ulushni sotib olish) oldindan tanlash va tekshirish, kelishuvning ishtirokchilar almashishiga oid oʻz cheklovlarini esa alohida oʻqish zarur.

Amaliy qadam: imzolashdan oldin zona direksiyasidan maqom va kelishuv boʻyicha daʼvolar yoʻqligi haqida yozma tasdiq yoki hech boʻlmasa ishtirokchilar reyestridan koʻchirma oling. Kelishuvda mulkdor almashishini kelishish shartlari boʻlsa, rozilik olishni bitimni yopish shartlariga kiriting.

Soliq kodeksi boʻyicha soliq imtiyozlarining shartlari

SIZ ishtirokchilarining foyda soligʻi boʻyicha imtiyozlari kiritilgan investitsiyalar hajmiga bogʻliq (SKning 473-moddasi): 3 mln dan 5 mln AQSH dollarigacha — 3 yil, 5 mln dan 15 mln gacha — 5 yil, 15 mln va undan yuqori — 10 yil. 2026-yil 1-apreldan boshlab maqom olgan kompaniyalar uchun imtiyoz amortizatsiya qilinadigan asosiy vositalarni tezlashtirilgan amortizatsiya qilish huquqi shaklida qoʻllanadi.

Muhim shart: imtiyozlar faqat investitsiya kelishuvida nazarda tutilgan faoliyat turlariga nisbatan amal qiladi. Agar maqsadli kompaniya parallel ravishda boshqa biznes yuritsa yoki sotuvchi bitimdan keyin yangi faoliyat turlarini qoʻshishni rejalashtirsa, ularga imtiyoz tatbiq etilmaydi. Mol-mulk va yer boʻyicha imtiyoz muddati zona ishtirokchisi guvohnomasi olingan sanadan (SKning 474-moddasi), foyda soligʻi boʻyicha esa ishlab chiqarish obyekti foydalanishga qabul qilingan sanadan hisoblanadi, shuning uchun bitim modelida imtiyozli davrning nominal davomiyligini emas, qolgan qismini hisoblash kerak.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar). Maqsadli kompaniya foyda soligʻi boʻyicha 5 yillik imtiyoz beradigan darajada investitsiya kiritgan; bitim paytida 3 yil oʻtgan. Qolgan muddat — 2 yil. Agar biznes bahosi imtiyozni 5 yilga toʻliq hisoblagan boʻlsa, narx endi mavjud boʻlmagan uch yillik naf miqdoricha oshirib yuborilgan.

Maqom yoʻqotilsa nima boʻladi: xaridor qarz bilan birga sotib oladi

Maqomni yoʻqotish soliq va bojxona imtiyozlari hamda boshqa preferensiyalar bekor qilinishiga olib keladi (qonunning 31-moddasi). Sabab investitsiya majburiyatlarini bajarmaslik boʻlsa, oqibatlar jiddiyroq: imtiyozlar bekor qilinishidan tashqari, toʻlanmagan soliq va bojxona toʻlovlari toʻliq undiriladi, berilgan yer uchastkalaridan va davlat mulki obyektlaridan foydalanish huquqi bekor qilinadi (qonunning 32-moddasi). SK boʻyicha maqomdan mahrum qilinganda imtiyozlardan maqom yoʻqotilgan oyning 1-sanasidan foydalanib boʻlmaydi (474-modda).

Xaridor uchun bu quyidagini bildiradi: kelishuvning yashirin buzilishi kompaniyaning oʻz qarziga aylanadi va ulush bilan birga oʻtadi. Uni shartli majburiyat sifatida baholang va narxga, eskrouga yoki shartnomadagi sotuvchi kafolatlariga kiriting.

IT Park rezidenti: alohida nimaga eʼtibor berish kerak

Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki rezidentlari uchun SK (483-modda) 2028-yil 1-yanvardan 2040-yil 1-yanvargacha QQSdan tashqari barcha soliqlardan ozod etishni nazarda tutadi. Imtiyoz yil davomida jami daromadda park rezidentlari uchun ruxsat etilgan faoliyat turlari boʻyicha eksport ulushi 50 foizdan oshadigan yuridik shaxslarga tatbiq etiladi.

Shu sababli IT rezidentini tekshirishda faqat rezident guvohnomasini emas, tushum tarkibini ham koʻring: eksport ulushi qancha, ruxsat etilgan roʻyxatdan tashqari faoliyatdan daromad bormi, mijozlar yoki mulkdorlar almashgach ulush qanday oʻzgaradi. Eksport ulushining chegaradan pastga tushishi imtiyozni qoʻllashni savol ostiga qoʻyadi. 2028-yilgacha park rezidentlari uchun amaldagi soliq tartiblarini dolzarb hujjatlar va maqsadli kompaniyaning oʻz hujjatlari boʻyicha tekshiring.

Soʻraladigan hujjatlar roʻyxati

• barcha qoʻshimchalari bilan investitsiya kelishuvi va SIZ ishtirokchilari reyestridan koʻchirma (IT Park rezidenti guvohnomasi);
• direksiyaning majburiyatlar va biznes-rejalar bajarilishi boʻyicha hisobotlari, tekshiruv dalolatnomalari, buzilishlar haqidagi xatlar;
• amalda kiritilgan investitsiyalar hisob-kitobi va tasdiqlovchi hujjatlar;
• imtiyozlar qoʻllangan soliq deklaratsiyalari va ruxsat etilgan faoliyat turlari boʻyicha hisob-kitoblar;
• tushum tarkibi: eksport va ichki bozor, kelishuvdagi faoliyat turlaridan tashqari daromadlar;
• foydalanishga olingan yer va obyektlar hamda ulardan foydalanish muddatlari haqida maʼlumotlar.