Soliq due diligence: bitimdan oldin yashirin soliq xavflarini aniqlash

Qaysi davrni koʻrish kerak

Boshlangʻich nuqta — soliq majburiyati boʻyicha daʼvo muddati. Bu soliq organi tekshiruv oʻtkazish va toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlarni qayta koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan muddatdir. Umumiy qoidaga koʻra u soliq majburiyati aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin uch yilni tashkil etadi (SK 88-modda). Huquqbuzarlik uchun javobgarlikka tortishda alohida daʼvo muddati amal qiladi — u ham uch yil (SK 217-modda).

Amaliy xulosa: soliq due diligence odatda oxirgi uch tugallangan soliq davrini hamda bitim sanasigacha boʻlgan joriy davrni qamrab oladi. Avvalgi yillar tanlab koʻriladi — agar ular boʻyicha nizolar, tekshiruvlar yoki nostandart operatsiyalar boʻlgan boʻlsa. Muddat toʻxtatilishi va uzilishi mumkin, shuning uchun yilni faqat tekshiruvdan keyin yopilgan deb hisoblash mumkin, kalendarga qarab emas.

Xaridor nimani meros qilib oladi

Ulush yoki aksiyalar sotib olinsa, soliq toʻlovchi oʻzgarmaydi: majburiyatlar, jarima va penyalar kompaniyada qoladi, demak sizning nazoratingizda ham. Reorganizatsiya holatida qoida toʻgʻridan-toʻgʻri belgilangan: reorganizatsiya qilingan yuridik shaxsning soliq majburiyatini uning huquqiy vorisi bajaradi (SK 92-modda). Bu huquqiy voris reorganizatsiya tugallanguniga qadar buzilishlardan xabardor boʻlgan-boʻlmaganidan qatʼi nazar amal qiladi. Qarzga reorganizatsiyagacha qoʻllangan jarimalar ham kiradi.

• qoʻshilish (birlashish) — huquqiy voris yangi tashkil topgan yuridik shaxs boʻladi;
• biriktirish — biriktirilgan kompaniyaning huquqiy vorisi uni biriktirgan yuridik shaxs boʻladi;
• boʻlinish — huquqiy vorislarning ulushlarini boʻlinish balansi belgilaydi; balans ulushlarni aniqlashga imkon bermasa, sud majburiyatni ularga solidar yuklashi mumkin;
• ajralib chiqish — soliqlar qismida huquqiy vorislik, odatda, yoʻq, lekin ajralib chiqish soliq toʻlashdan boʻyin tovlashga qaratilgan boʻlsa, sud ajralib chiqqan shaxslarga solidar javobgarlik yuklashi mumkin.

ESF va QQS zachyoti: qoʻshimcha hisoblashlarning asosiy manbai

Hisobvaraq-faktura, qoida tariqasida, elektron hisobvaraq-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi (SK 47-modda), shuning uchun birinchi qadam — tekshirilayotgan davr uchun kiruvchi va chiquvchi ESF reyestrini yuklab olib, uni hisob va QQS deklaratsiyalari bilan solishtirishdir.

QQS zachyoti, boshqa shartlar qatori, QQS summasi alohida ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura yoki taʼminotchining boshqa hujjati olingan va taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa mumkin (SK 266-modda). Alohida belgilangan: zachyotga huquq soxta yoki yashirin bitim natijasida paydo boʻlgan boʻlsa, soliq organlari zachyotni bekor qilish yoki tuzatish huquqiga ega. Yuqori xavf darajasiga kiritilgan hisobvaraq-fakturadagi QQS esa xaridorlar tomonidan hisobga olinmaydi (SK 267-modda).

• taʼminotchilar: bitim sanasidagi QQS toʻlovchisi maqomi, hisobvaraq-fakturalarning xavf toifasi, yetkazib berishning haqiqiyligi;
• SK zachyotdan chiqarib tashlagan xarajatlar boʻyicha zachyotlar, masalan, vakillik xarajatlari (267-modda);
• ESFdagi tovar va xizmat kodlarining haqiqiy faoliyat turiga mosligi — kodlar mos kelmasa, SK 223-moddasi boʻyicha shunday hisobvaraq-fakturalardagi sotish qiymatining bir foizi miqdorida jarima qoʻllanadi;
• QQSdan ozod etilgan aylanmalarda yoki QQS toʻlovchisi boʻlmagan taʼminotchi tomonidan hisobvaraq-fakturada ajratilgan QQS: shu summaning 20 foizi miqdorida jarima va soliqni byudjetga toʻlash majburiyati (SK 225-modda).

Qoʻshimcha hisoblashlar, jarima va penya: summani qanday baholash

Soliq bazasini yashirish (kamaytirish) yashirilgan baza summasining 20 foizi miqdorida jarimaga sabab boʻladi, shu bazadan esa soliqlar qoʻshimcha hisoblanadi (SK 223-modda). Yashirishga, xususan, soxta birlamchi buxgalteriya hujjatlaridan foydalanish kiradi. Hisoblashdagi xato tufayli soliqning toʻliq toʻlanmasligi, agar boshqa tarkib belgilari boʻlmasa, — toʻlanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarima (SK 224-modda). Bundan tashqari, kechiktirilgan har bir kalendar kun uchun penya hisoblanadi (SK 110-modda).

Shartli raqamlarda hisob-kitob misoli. Aytaylik, QQS zachyoti tahlili natijasida haqiqiy boʻlmagan taʼminotchilar bilan bitimlar boʻyicha 100 mln soʻmlik zachyot aniqlandi. Unda modelga quyidagilar kiritiladi: qoʻshimcha toʻlanadigan 100 mln soliq, 20 foiz jarima — 20 mln va kechiktirilgan davr uchun penya. Jami — kamida 120 mln hamda penya; xaridor aynan shu summani narxdan ayiradi yoki sotuvchining kafolati bilan taʼminlaydi. Raqamlar faqat misol uchun keltirilgan.

Ish tartibi va sotuvchidan nimani soʻrash kerak

Soliq bloki izchil qadamlar sifatida quriladi; har biri bitim modeli uchun raqam yoki shartnoma uchun band beradi.

• daʼvo muddati davri uchun soliq deklaratsiyalari va hisob-kitoblarini, soliq auditi dalolatnomalarini, soliq organlarining talabnomalari va qarorlarini soʻrash;
• byudjet bilan hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini olish va qarz hamda toʻlanmagan penyalar yoʻqligiga ishonch hosil qilish;
• QQS va foyda soligʻi deklaratsiyalaridagi aylanmalarni hisob registrlari va ESF reyestri bilan solishtirish;
• yirik kontragentlar va ular boʻyicha zachyotlarni tekshirish: haqiqiy yetkazib berish, shartnomalar, dalolatnomalar, transport hujjatlari;
• soliq auditi ehtimolini baholash: u yuqori xavf darajasidagi toʻlovchilarga nisbatan oʻtkaziladi (SK 140-modda); bir xil soliqlar boʻyicha bir xil davr uchun takroriy audit faqat yangi holatlar aniqlanganda mumkin (SK 143-modda);
• potensial qoʻshimcha hisoblashlar summasini hisoblash va shartnomada mustahkamlash: sotuvchining kafolatlari, narxning bir qismini ushlab turish (eskrou), qoʻshimcha hisoblashda qoplash tartibi.

Xaridorning odatiy xatolari

Koʻpincha tekshiruv «qarzdorlik yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma»ni soʻrash bilan cheklanadi. U faqat toʻlash uchun allaqachon qoʻyilganini koʻrsatadi, soliq organi hali tekshirmaganini esa koʻrsatmaydi. Ikkinchi xato — faqat foyda soligʻiga qarab, QQS va ESFni unutish; Oʻzbekistonda nizolarning asosiy qismi aynan shu yerda tugʻiladi. Uchinchisi — xavf summasini shartnomada mustahkamlamaslik: bitimdan keyin aniqlangan qoʻshimcha hisoblash kompaniyaga, demak xaridorga yuklanadi, yozilgan kafolatlarsiz uni sotuvchidan qaytarib olish qiyin.