Soliq boʻyicha daʼvo muddati: soliq organi qaysi davrga qoʻshimcha hisoblay oladi

Soliq majburiyati boʻyicha daʼvo muddati nima

SK 88-moddasi daʼvo muddatini soliq organining vakolati orqali belgilaydi: bu — soliq organi tekshiruv oʻtkazishi va uning natijalariga koʻra qarzni toʻlashni talab qilishi yoki soliqlar miqdorini qayta koʻrib chiqishi mumkin boʻlgan muddat. Muddat tugagach, shu davr uchun tekshiruv va qoʻshimcha hisoblash mumkin boʻlmaydi.

Umumiy qoidaga koʻra muddat — uch yil. U soliq majburiyati aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin hisoblanadi. Agar majburiyat aniq voqea yoki harakat bilan bogʻliq boʻlsa, uch yil shu voqea yoki harakat paytidan boshlanadi.

Muddatni qanday hisoblash: misol

Shartli maʼlumotlar asosidagi misol. Foyda soligʻi boʻyicha soliq davri — bir yil; faraz qilaylik, bu 2023-yil boʻlib, 2023-yil 31-dekabrda tugagan. Uning tugashidan keyingi uch yil 2026-yil 31-dekabrda oʻtadi. Shu sanagacha soliq organi umumiy tartibda 2023-yilni tekshirishi mumkin; undan keyin — yoʻq.

Oylar yoki choraklar boʻyicha hisoblanadigan soliq uchun hisob tegishli soliq davri tugaganidan boshlanadi, toʻlov yoki hisobot topshirilgan sanadan emas. Agar soliq voqea bilan bogʻliq boʻlsa (masalan, muayyan bitim), hisob voqeadan boshlanadi. Har bir soliq boʻyicha soliq davrini Kodeks asosida aniqlang.

Javobgarlikka tortish muddati

Jarimalar va boshqa moliyaviy sanksiyalar 217-moddaning alohida qoidasiga boʻysunadi: huquqbuzarlik sodir etilgan kundan javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qaror chiqarilgunga qadar uch yil oʻtgan boʻlsa, shaxs javobgarlikka tortilmaydi. Muhimi — qaror chiqarilgan sana, tekshiruv boshlangan sana emas.

Hisob boshlanishi huquqbuzarlikka bogʻliq. Aksariyat huquqbuzarliklar uchun muddat sodir etilgan kundan boshlanadi. Soliq bazasini yashirish (kamaytirish) (223-modda) va soliqni toʻlamaslik yoki toʻliq toʻlamaslik (224-modda) uchun — tegishli soliq davri tugaganidan keyingi kundan.

Muddatni nima uzaytiradi yoki toʻxtatadi

• Stavka, imtiyoz yoki chegirma bilan bogʻliq shartlar. Soliq stavkasi, soliq miqdori, imtiyoz yoki chegirma qoʻllanishi muayyan shartlarga bogʻliq boʻlsa, daʼvo muddati shu shartlarning amal qilish muddatiga uzaytiriladi (88-modda, 84-moddaning ikkinchi qismiga havola bilan).
• Fuqarolik-huquqiy asoslar. Soliq majburiyati boʻyicha muddatning toʻxtatilishi, uzilishi va tiklanishi fuqarolik qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi. Masalan, FK boʻyicha majburiyatli shaxsning qarzni tan olganini koʻrsatuvchi harakatlari muddatni uzadi — uzilishdan keyin u qaytadan boshlanadi.
• Tekshiruvga qarshilik. Agar tekshiriluvchi tekshiruvga faol qarshilik qilgan boʻlsa va bu uni oʻtkazishga yengib boʻlmas toʻsiq boʻlsa, javobgarlikka tortish muddati toʻxtatiladi (217-modda).
• Kirishga yoʻl qoʻyilmagani haqidagi dalolatnoma. Javobgarlikka tortish muddati 144-moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan dalolatnoma tuzilgan kundan toʻxtatilgan hisoblanadi va toʻsiqlar bartaraf etilib, chiqish tekshiruvini davom ettirish toʻgʻrisida qaror chiqarilgan kundan tiklanadi.

Tekshiruvlar uchun bu nimani anglatadi

Daʼvo muddati tekshiruvlarning oʻzini ham cheklaydi. Kameral tekshiruv faqat daʼvo muddati tugamagan soliq davrlari boʻyicha oʻtkaziladi; soliq auditi esa daʼvo muddati tugamagan, oxirgi auditdan keyingi davrni qamrab oladi. Bir xil soliqlar boʻyicha bir xil davr uchun takroriy tekshiruv umumiy qoidaga koʻra mumkin emas: soliq organlari bir xil soliqlar boʻyicha bir davr uchun bittadan ortiq audit oʻtkazishga haqli emas, soliq organiga avval maʼlum boʻlmagan yangi holatlar aniqlangan hollar bundan mustasno.

Shu sababli “eski” davr avtomatik xavfsiz emas: soliq organi yangi holatlarni koʻrsatsa yoki siz oʻzingiz aniqlashtirilgan hisobot topshirgan boʻlsangiz, savollar tugʻilishi mumkin. Tekshiruv buyrugʻida qaysi davr va qaysi soliqlar koʻrsatilganini doim tekshiring.

Qaysi hujjatlarni saqlash va kompaniya nima qilishi kerak

Soliq hisobotini va unga ilova qilingan hujjatlarni hisobot topshirilgan yildan keyingi kamida uch yil saqlash kerak. Soliq imtiyoz yoki maxsus stavka kabi shartlarga bogʻliq boʻlsa, tasdiqlovchi hujjatlar shartlar amal qilishi tugagan yildan keyingi kamida uch yil saqlanadi. Buxgalteriya hujjatlari SK 88-moddasidagi daʼvo muddati tugaguncha saqlanadi.

Amaliy tartib:

• soliqlar va davrlar reyestrini tuzing, har biri boʻyicha daʼvo muddati tugash sanasini koʻrsating;
• imtiyozlar, chegirmalar va maxsus stavkalarni alohida ajrating — ular uchun saqlash muddati uzoqroq;
• tekshiruv buyrugʻi kelganda tekshiriladigan davrni daʼvo muddati sanasi bilan solishtiring va eʼtirozlarni yozma ravishda bildiring;
• birlamchi hujjatlarni, hisobot yopilgan boʻlsa ham, muddatidan oldin yoʻq qilmang;
• muddat boʻyicha nizo chiqsa, sanalarni tasdiqlovchi dalillarni saqlang: topshirilganlik haqidagi kvitansiyalar, dalolatnomalar, yozishmalar.

Tipik xatolar

• muddatni soliq davri tugaganidan emas, toʻlov yoki hisobot topshirilgan sanadan hisoblash;
• soliq boʻyicha uch yilni (88-modda) va jarima boʻyicha uch yilni (217-modda) adashtirish — hisob boshlanishi va oqibatlar har xil;
• imtiyoz va chegirmalar uchun muddat uzaytirilishini unutish;
• imtiyozli davrlar boʻyicha hujjatlarni hisobotdan uch yil oʻtib tashlab yuborish;
• muddat uzilmaganini tekshirmaslik, masalan, qarzni tan olgan holda imzolangan solishtirma dalolatnoma.