Soliq agenti: kompaniya qachon soliqni ushlab qolishi shart

Kompaniya agentga aylanadigan operatsiyalarning uch guruhi

Oddiy MChJ uchun amalda uch holat uchraydi. Birinchisi — jismoniy shaxslarga toʻlovlar. Toʻlov manbaida soliqni hisoblab chiqarish, ushlab qolish va byudjetga toʻlash majburiyati Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari va yakka tartibdagi tadbirkorlarga yuklatilgan (386-modda). Soliq agentida soliqqa tortiladigan daromadlarga mehnatga haq toʻlash, moddiy naf, mulkiy va boshqa daromadlar kiradi (387-modda).

Ikkinchisi — soliq organlarida soliq toʻlovchi sifatida hisobda turmagan xorijiy shaxslardan tovar va xizmatlar sotib olish, agar realizatsiya joyi Oʻzbekiston hisoblansa. Bu yerda QQS boʻyicha soliq bazasini xaridor-agent aniqlaydi (255-modda). Uchinchisi — dividend va foizlar toʻlash: kodeksda nazarda tutilgan hollarda ularni toʻlovchi yuridik shaxslar soliq agenti hisoblanadi (345-modda).

Alohida holat — davlat mol-mulki: uni sotib olishda agent sifatida xaridor tan olinadi, tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxslar bundan mustasno (256-modda).

Xodimlar va jismoniy shaxslarga toʻlovlar

Soliq toʻlovning oʻzidan ushlab qolinadi: ushlab qolish agent soliq toʻlovchiga yoki uning topshirigʻiga koʻra uchinchi shaxslarga toʻlaydigan har qanday pul mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi (388-modda). Ish joyida soliq har oy yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan, daromad hisoblangan sari hisoblanadi va ushlab qolinadi.

Muddatlar: soliq daromad toʻlanishi bilan bir vaqtda, lekin soliq hisobotini topshirish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi (390-modda). Natura shaklida toʻlovda — u amalga oshirilgan oy tugaganidan keyin besh kun ichida. Hisobot har oy, hisobot davridan keyingi oyning oʻn beshinchi kunidan kechiktirmay, yil yakuni boʻyicha esa keyingi yilning 15 fevralidan kechiktirmay topshiriladi (389-modda).

• xodimni qabul qilishda — avvalgi ish joyidan olingan daromadlar va ushlangan soliq haqidagi maʼlumotnoma;
• xodimning STIRi: maʼlumotnoma yoki STIR boʻlmasa, soliq imtiyozlar qoʻllanmasdan ushlab qolinadi (388-modda);
• har bir jismoniy shaxs boʻyicha soliq hisobi registrlari;
• daromadlar va ushlangan soliq haqidagi maʼlumotnoma — jismoniy shaxs talabiga koʻra beriladi (386-modda).

Xorijiy yetkazib beruvchilarga toʻlovlar: manbada QQS

Agar xorijiy kompaniya hisobga turmasdan xizmat koʻrsatsa va realizatsiya joyi Oʻzbekiston hisoblansa, soliq bazasini xaridor realizatsiyadan tushgan daromad summasi sifatida aniqlaydi. Agent sifatida Oʻzbekiston yuridik shaxslari va yakka tartibdagi tadbirkorlar, shuningdek topshiriq, komissiya va boshqa vositachilik shartnomalari boʻyicha hisob-kitoblarda ishtirok etuvchi vositachilar tan olinadi (255-modda).

Muhim jihat: soliqni hisoblab chiqarish, ushlab qolish va oʻtkazish majburiyati xaridor QQS toʻlovchisi boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar yuzaga keladi. Agar shartnomada narx soliqsiz belgilangan boʻlsa, agent soliqni xizmat qiymatidan tashqari oʻzi hisoblab, byudjetga oʻtkazadi. Toʻlov hujjati kodeksning 37-bobi boʻyicha hisobga olish huquqini beradi.

Soliq toʻlovchi boʻlmagan agentlar tegishli hisobotni oʻtgan soliq davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiradi (273-modda). Xorijiy hisobni toʻlashdan oldin realizatsiya joyi shartnoma boʻyicha qanday aniqlanishini, yetkazib beruvchining Oʻzbekistonda hisobi borligini va soliq narxda qanday belgilanganini tekshiring.

Dividend va foizlar

Dividend toʻlashda agent soliq summasini har bir oluvchi boʻyicha va har bir toʻlov boʻyicha alohida aniqlaydi (345-modda). Hisobot dividend va foizlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi, soliq esa dividend va foizlar toʻlangan sanadan kechiktirmay byudjetga toʻlanadi.

Shartli misol (raqamlar real stavkalarni aks ettirmaydi): taqsimlanadigan umumiy summa ikki ishtirokchi oʻrtasida 60 va 40 nisbatda boʻlinadi. Soliq bazasi har bir ishtirokchi uchun uning ulushi boʻyicha alohida hisoblanadi, hisob-kitobda esa kompaniya olgan dividendlar 345-moddada belgilangan tartibda hisobga olinadi. Har bir oluvchi boʻyicha hisob-kitob qaydnomasini foydani taqsimlash toʻgʻrisidagi bayonnoma bilan birga saqlang.

Soliq ushlab qolinmasa nima boʻladi

Soliq ushlab qolinmaganda agent ushlanmagan soliq summasini va unga bogʻliq penyani byudjetga kiritishi shart (386-modda). Yaʼni xarajat daromad oluvchiga emas, kompaniyaga tushadi. Agar agent norezident daromadidan hisoblangan soliqni ushlamasdan oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlagan boʻlsa, ushlab qolish va oʻtkazish majburiyati bajarilgan hisoblanadi (400-modda), biroq bu mablagʻlar kompaniyaning xarajati boʻlib qoladi.

Agar soliqni ushlab qolish imkoni boʻlmasa, agent bu holatlar maʼlum boʻlgan kundan boshlab bir oy ichida yozma yoki elektron shaklda soliq organiga xabar berishi va soliq toʻlovchining soliq qarzdorligi summasini koʻrsatishi shart (23-modda). Shuningdek hisobot va hujjatlarni kodeksning 88-moddasida nazarda tutilgan daʼvo muddati davomida saqlash lozim.

Har bir toʻlovdan oldin harakatlar tartibi

• oluvchi kimligini aniqlang — xodim, shartnoma boʻyicha jismoniy shaxs, norezident, ishtirokchi;
• daromad turini aniqlang va agentlik majburiyati paydo boʻladigan kodeks normasini toping;
• soliqni hisoblab chiqaring va hisob-kitobni oluvchi boʻyicha registrda qayd eting;
• soliqni toʻlovdan ushlab qoling va hisobot topshirishdan kechiktirmay oʻtkazing;
• hisobotni muddatida topshiring va hujjatlarni saqlang;
• har chorakda registrlarni hisob-kitob schyotlaridagi aylanmalar bilan solishtiring.