Kompaniyani soliq huquqbuzarligi uchun qachon javobgarlikka tortib boʻlmaydi: istisno qiluvchi holatlar

Javobgarlikni istisno qiluvchi uchta asos (213-modda)

Soliq kodeksining 213-moddasiga koʻra, quyidagi holatlardan kamida bittasi mavjud boʻlsa, shaxs soliq huquqbuzarligi uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas. Bittasi yetarli — ularni birlashtirish shart emas.

Kodeks shuningdek, javobgarlikni Kodeksning oʻzida nazarda tutilgan boshqa holatlar ham istisno qilishini qayd etadi, shuning uchun nizo chogʻida faqat shu moddani emas, butun Kodeksni tekshirish kerak.

• soliq huquqbuzarligi hodisasi yoʻqligi — huquqbuzarlikning oʻzi sodir etilmagan, masalan, soliq toʻgʻri hisoblangan, hisobot esa muddatida topshirilgan;
• shaxsning huquqbuzarlikda aybi yoʻqligi (215-modda);
• javobgarlikka tortish uchun daʼvo muddati oʻtganligi (217-modda).

Kim va nimani isbotlashi kerak

Shaxs aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguncha aybsiz hisoblanadi, javobgarlikka tortilayotgan shaxs oʻz aybsizligini isbotlashi shart emas. Huquqbuzarlik faktini ham, shaxsning aybini ham isbotlash majburiyati huquqbuzarlikni aniqlagan soliq yoki boshqa vakolatli organlarga yuklatilgan (212-modda).

Javobgarlikka tortish asosi — soliq organining qonuniy kuchga kirgan qarori. Shu sababli tekshiruv dalolatnomasiga eʼtirozda oʻz dalillaringizni keltirish bilan birga, soliq organi huquqbuzarlikning qaysi elementlarini tasdiqlamaganini ham koʻrsatish foydali. Bu hujjatlarni saqlash zaruratini bekor qilmaydi: aybni istisno qiluvchi holatga (masalan, yozma tushuntirishga) murojaat qilsangiz, uni tasdiqlash sizning zimmangizda boʻladi.

Muhim chegara: javobgarlikdan ozod boʻlish soliqdan ozod boʻlish degani emas. Javobgarlikka tortish soliq va penyani toʻlash majburiyatini bekor qilmaydi, jarimadan ozod qilish ham bu majburiyatni olib tashlamaydi — qoʻshimcha hisoblash masalasi alohida hal etiladi.

Ayb: qasd, ehtiyotsizlik va yuridik shaxsning aybi (214-modda)

Noqonuniy xatti-harakatni (harakat yoki harakatsizlikni) qasddan yoki ehtiyotsizlik oqibatida sodir etgan shaxs aybdor deb topiladi. Ehtiyotsizlik — shaxs oʻz harakatlarining huquqqa xilofligini yoki zararli oqibatlarini anglamagan, lekin anglashi lozim boʻlgan va anglay olgan holat. Demak, “bilmagan edik” degan ishora har doim ham yordam bermaydi: agar odatdagi vijdonlilik bilan tushunib olish mumkin boʻlsa, ehtiyotsizlik aybi saqlanib qoladi.

Kompaniya uchun ayb uning mansabdor shaxslari yoki vakillarining aybiga qarab aniqlanadi — huquqbuzarlikka sabab boʻlgan harakat yoki harakatsizlik kimniki ekani muhim. Amalda kim qaror qabul qilgani, qanday maʼlumotga ega boʻlgani va qaysi asosda harakat qilgani aniqlanadi. Buyruqlar, buxgalteriya bilan yozishmalar, ichki kelishuvlar — bularning barchasi dalil vazifasini bajaradi.

Aybni istisno qiluvchi toʻrtta holat (215-modda)

215-modda yopiq roʻyxatni beradi. Birinchi band — huquqbuzarlik belgilariga ega xatti-harakat tabiiy ofat yoki boshqa favqulodda va yengib boʻlmas holatlar oqibatida sodir etilgan; ular umum maʼlum faktlar, ommaviy axborot vositalaridagi eʼlonlar va maxsus isbotlash vositalarini talab qilmaydigan boshqa usullar bilan aniqlanadi. Ikkinchi band faqat jismoniy shaxs — soliq toʻlovchiga tegishli (kasallik holati) va kompaniyaga qoʻllanmaydi.

Biznes uchun amaliy ahamiyatga ega bandlar — 3 va 4. 3-band: soliq yoki boshqa vakolatli organ oʻz vakolatlari doirasida soliq toʻlovchiga yoki noaniq doiradagi shaxslarga bergan soliqni hisoblash, toʻlash tartibi yoki qonunchilikni qoʻllashning boshqa masalalari boʻyicha yozma tushuntirishlarga amal qilish. 4-band: soliq monitoringi chogʻida yuborilgan soliq organining asoslantirilgan fikriga amal qilish.

3-band sharti: organning tegishli hujjati boʻlishi va u mazmuniga koʻra huquqbuzarlik sodir etilgan soliq davrlariga taalluqli boʻlishi kerak, hujjat qabul qilingan sana ahamiyatsiz. Istisno: agar tushuntirish yoki fikr soliq toʻlovchining oʻzi taqdim etgan toʻliq boʻlmagan yoki ishonchsiz maʼlumotlarga asoslangan boʻlsa, 3 va 4-bandlar qoʻllanmaydi.

Daʼvo muddati (217-modda)

Huquqbuzarlik sodir etilgan kundan (yoki 223 va 224-moddalarda nazarda tutilgan huquqbuzarliklar uchun soliq davri tugaganidan keyingi kundan) javobgarlikka tortish toʻgʻrisida qaror chiqarilgunga qadar uch yil oʻtgan boʻlsa, javobgarlikka tortib boʻlmaydi.

Agar tekshiriluvchi shaxs tekshiruvga faol qarshilik koʻrsatgan va bu uni oʻtkazish uchun yengib boʻlmas toʻsiq boʻlgan boʻlsa, muddat toʻxtatiladi. Shuning uchun tekshiruvchilarni kiritmaslik yoki hujjatlarni yashirish vaqtni “yutib” bermaydi, aksincha, daʼvo muddati oqimini toʻxtatishi mumkin.

Hisoblashda muddat qaysi sanadan boshlanishini aniqlash muhim: umumiy tartib — huquqbuzarlik kunidan, istisno — 223 va 224-moddalar boʻyicha huquqbuzarliklar. Eski davrlar boʻyicha dalolatnoma olinganda dastlab aynan shu sana tekshiriladi.

Amaliy harakat tartibi va tipik xatolar

Tekshiruv dalolatnomasini olgach, uni 213-moddadagi uch asos boʻyicha tahlil qiling: huquqbuzarlik hodisasi bormi, ayb isbotlanganmi, muddat oʻtmaganmi. Soʻng tasdiqlovchi hujjatlarni yigʻing: organlarning sanasi va davrga bogʻlanishi koʻrsatilgan yozma tushuntirishlari, yozishmalar, ichki farmoyishlar.

Tipik xatolar: inspektorning ogʻzaki javobiga tayanish (yozma hujjat kerak); boshqa holatlar yoki davrlarga oid tushuntirishdan foydalanish; dastlabki maʼlumotlar soliq organiga toʻliq berilganini koʻrsatmaslik; jarimadan ozod boʻlish soliqni toʻlash majburiyatini bekor qiladi deb hisoblash; shikoyat muddatini qarorning oʻzida tekshirmasdan oʻtkazib yuborish.