Soliq obyekti joylashgan joyda hisobga qoʻyish: filiallar, omborlar va boshqa hududdagi koʻchmas mulk

Ikki xil masala: kompaniyani hisobga qoʻyish va obyektni hisobga qoʻyish

Birinchi masala — tashkilotning oʻzi qayerda hisobda turishi. Soliq organlari yuridik shaxsni Soliq toʻlovchilarning yagona reyestridagi maʼlumotlar asosida mustaqil ravishda hisobga qoʻyadi: yuridik shaxsning joylashgan joyida, shuningdek uning filiali va (yoki) vakolatxonasi joylashgan joyda (SK 129-moddasi). Bunday hollarda kompaniyadan alohida ariza talab etilmaydi.

Ikkinchi masala — ayrim soliqlar bogʻliq boʻlgan obyektlar qayerda joylashgani. Bu yerda SK 131-moddasi amal qiladi: soliq toʻlovchini hisobga qoʻyish soliq solish obyekti joylashgan joydagi soliq organlari tomonidan amalga oshiriladi. Bu qoʻshimcha hisob — u asosiy hisobdan keyin vujudga keladi va uning oʻrnini bosmaydi.

Alohida boʻlinma deb nima hisoblanadi

SK 32-moddasi Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsining alohida boʻlinmasini shunday belgilaydi: yuridik shaxsdan hududiy jihatdan ajratilgan, joylashgan joyida statsionar ish joylari jihozlangan har qanday boʻlinma. Ish joyi bir oydan ortiq muddatga yaratilsa, statsionar hisoblanadi.

Muhim jihat: boʻlinmaning alohida deb tan olinishi unga qanday vakolatlar berilganiga va uni tashkil etish taʼsis yoki boshqa hujjatlarda aks ettirilgan-ettirilmaganiga bogʻliq emas. Agar boshqa tumanda xodimlar bir oydan ortiq doimiy ish joylarida haqiqatda ishlayotgan boʻlsa, buyruqlarda u «punkt», «nuqta» yoki «maqomsiz vakolatxona» deb atalgan boʻlsa ham, soliq nuqtai nazaridan u boʻlinma hisoblanishi mumkin.

Alohida boʻlinmaning joylashgan joyi deb kodeks yuridik shaxs shu boʻlinma orqali faoliyat yuritadigan joyni belgilaydi. Alohida boʻlinmalar haqidagi maʼlumotlar yuridik shaxsning hisob maʼlumotlari tarkibiga kiradi (SK 132-moddasi), shuning uchun ular dolzarb boʻlishi kerak.

Obyekt joyida hisobga qoʻyish qachon kerak

• yer soligʻi, mol-mulk soligʻi, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq yoki noruda foydali qazilmalar boʻyicha yer qaʼridan foydalanganlik uchun soliqni toʻlash majburiyati paydo boʻldi va uni soliq toʻlovchi sifatida hisobga turgan joyingizda emas, boshqa joyda toʻlash kerak (SK 131-moddasi);
• bunday majburiyat paydo boʻlgan kundan boshlab 10 kun ichida soliq organlariga oʻzingiz murojaat qilib, obyektni uning joylashgan joyida hisobga qoʻydirishingiz kerak (SK 131-moddasining uchinchi qismi);
• istisno — maʼlumotlarni soliq organiga organlar, muassasalar va tashkilotlarning oʻzi taqdim etishi shart boʻlgan hollar (SK 133-moddasining uchinchi va oltinchi qismlari): u holda murojaat qilish shart emas, ammo maʼlumotlar yetib borganini tekshirish baribir foydali;
• yuridik shaxsning hududiy alohida boʻlinmasi joylashgan joyda statsionar ish joylarini yaratgan va xodimlari soni yigirma besh nafardan ortiq boʻlgan soliq agenti ham shu boʻlinma joylashgan joyda hisobga turadi (SK 131-moddasining beshinchi qismi).

Harakatlar tartibi: bino sotib olishdan hisobga qoʻyilgunga qadar

Amaliy ketma-ketlik quyidagicha. Avval soliq boʻyicha majburiyat qaysi sanadan paydo boʻlganini qayd eting — odatda bu obyektga boʻlgan huquqning oʻtishi yoki foydalanish boshlanishi, aniq soliq boʻyicha koʻrib chiqing. 10 kunlik muddat shu sanadan boshlanadi, shuning uchun taqvimni birinchi hisobotda emas, bitim paytidayoq yuritish kerak.

• yangi joyda soliq solish obyekti (yer uchastkasi, bino, xona) va statsionar ish joylari bor-yoʻqligini aniqlang;
• davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar va tashkilotlar maʼlumotni oʻzlari topshirgan-topshirmaganini tekshiring — shunday boʻlsa, alohida murojaat talab qilinmaydi;
• majburiyat sizning zimmangizda boʻlsa — obyekt joylashgan joydagi soliq organiga 10 kun ichida obyektni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilib murojaat qiling;
• soliq organi soliq toʻlovchini murojaat qilingan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay obyekt joyida avval berilgan soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami boʻyicha hisobga qoʻyadi — yangi STIR olish shart emas (SK 131-moddasi);
• hisobga qoʻyilganlik tasdigʻini saqlang va buxgalteriyaga bering: hisob-kitoblarni qayerga topshirish va soliqni qayerga toʻlash shunga bogʻliq.

Soliq agenti va xodimlari koʻp boʻlinma

Alohida qoida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini ushlab qolishga taalluqli. Kompaniya alohida boʻlinmada statsionar ish joylarini yaratgan boʻlsa va u yerda yigirma besh nafardan ortiq xodim ishlasa, u boʻlinma yaratilgan paytdan boshlab bir oy oʻtgach 10 kun ichida boʻlinma joylashgan joydagi soliq organiga murojaat qilib, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini toʻlovchi soliq agenti sifatida hisobga turishi kerak (SK 131-moddasi).

Muddat ikki bosqichda hisoblanadi: avval boʻlinma yaratilgan paytdan boshlab bir oy, soʻng murojaat uchun 10 kun. Bu muddatni hisoblashdagi xato eng koʻp uchraydiganlardan biri: buxgalteriya ish joylari haqiqatda yaratilgan sanadan emas, buyruq sanasidan hisoblaydi.

Odatiy xatolar

• filialni hisobga qoʻyish boshqa tumandagi mol-mulk soligʻi va yer soligʻi masalasini avtomatik yopadi deb oʻylash — bular turli asoslar (SK 129 va 131-moddalari);
• davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organlar va tashkilotlardan maʼlumot tushgan-tushmaganini tekshirmay, soliq xizmati hammasini oʻzi qiladi deb kutish;
• 10 kunni majburiyat paydo boʻlgan sanadan emas, bitimning hujjatlarda rasmiylashtirilgan sanasidan yoki birinchi soliq hisobotidan sanash;
• boʻlinma boʻyicha alohida hisob yuritmaslik va u haqidagi maʼlumotlarni kompaniyaning hisob maʼlumotlarida yangilamaslik;
• xodimlarni «bosh ofisda» rasmiylashtirish, aslida esa ular doimiy ravishda boshqa tumanda ishlashi;
• soliq boʻyicha hisobga qoʻyishni filialning buxgalteriya hisobi bilan adashtirish: soliq tartibi — alohida qadam.

Shartli misol

Misol haqiqiy kompaniyaga aloqador boʻlmagan shartli maʼlumotlarda keltirilgan: tashkilot bir tumanda roʻyxatdan oʻtgan, soʻng boshqa tumanda ombor sotib oladi. Mulkchilik huquqi oʻtishi bilan unda asosiy hisobga qoʻyilgan joyida emas, boshqa joyda mol-mulk soligʻi boʻyicha majburiyat paydo boʻladi. Buxgalter bitim haqidagi maʼlumotni organlar va tashkilotlarning oʻzi topshirgan-topshirmaganini tekshirishi kerak. Topshirmagan boʻlsa — 10 kun ichida ombor joylashgan joydagi soliq organiga murojaat qilish; soliq organi kompaniyani avvalgi STIR boʻyicha obyekt joyida uch ish kunidan kechiktirmay hisobga qoʻyadi. Agar omborda bir vaqtning oʻzida xodimlar bir oydan ortiq doimiy ish joylarida rasmiylashtirilgan boʻlsa, qoʻshimcha ravishda alohida boʻlinma vujudga kelgan-kelmaganini baholashadi (SK 32-moddasi).