Soliq tekshiruvida ekspertiza va mutaxassis: ekspert xulosasini qanday eʼtiroz qilish

Ekspert va mutaxassis: farqi nimada

Kodeks ikkita rolni ajratadi. Ekspert soliq tekshiruvini amalga oshirishga oid muayyan harakatlarda ishtirok etadi va yozma xulosa beradi. Mutaxassis soliq nazoratini amalga oshirish harakatlarida ishtirok etish uchun jalb qilinadi, u maxsus bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishi va ish natijasidan manfaatdor boʻlmasligi kerak. Ikkalasi ham soliq organi bilan shartnoma asosida jalb qilinadi.

Kompaniya uchun amaliy farq quyidagicha. Ekspert xulosasi tadqiqot, xulosalar va savollarga javoblar bayon etilgan alohida hujjat boʻlib, uni aynan mazmuni boʻyicha eʼtiroz qilish mumkin. Mutaxassis mansabdor shaxsga muayyan harakatda (masalan, koʻzdan kechirish yoki oʻlchash paytida) yordam beradi, uning ishtirokini bayonnomada qayd etish maqsadga muvofiq. Bundan tashqari, shaxsning mutaxassis sifatida ishtirok etishi uni xuddi shu holatlar boʻyicha guvoh sifatida soʻroq qilish imkoniyatini istisno etmaydi — tushuntirishlar tayyorlashda buni hisobga oling.

• ekspert — qoʻyilgan savollar boʻyicha oʻz nomidan yozma rasmiylashtirilgan xulosa;
• mutaxassis — nazorat harakatlarida ishtirok etadi, asosiy shart — ish natijasidan manfaatdor boʻlmaslik;
• ikkalasi ham soliq organi bilan shartnoma asosida ishlaydi, shuning uchun mustaqillik masalasini har bir ishda tekshirgan maʼqul.

Ekspertiza qachon tayinlanadi va uning chegaralari

Ekspertiza paydo boʻlayotgan savollarni tushuntirish uchun fan, texnika, sanʼat yoki hunarmandchilik sohasida maxsus bilimlar talab etilganda tayinlanadi. Muhim jihat: tekshiruvchining oʻzida bunday bilimlarning mavjudligi ekspertiza tayinlash zaruratidan ozod etmaydi. Agar inspektor ekspertsiz qiymat yoki ishlar hajmini oʻzi “baholab”, keyin oʻz bahosini dalolatnomaga kiritgan boʻlsa, kompaniya SKning 150-moddasiga murojaat qilishi uchun asos bor.

Xulosa chegaralari ham belgilangan: ekspertga qoʻyilgan savollar va uning xulosalari ekspertning maxsus bilimlari chegarasidan chiqmasligi kerak. Amalda eʼtirozlarning eng koʻp uchraydigan sababi aynan shu. Baholovchi ekspert soliq qonunchiligi buzilgan-buzilmagani haqida xulosa chiqarishga haqli emas — bu mansabdor shaxsning vazifasi. Agar xulosada texnik savollarga javoblar oʻrniga huquqiy baholar (“soliq bazasi kamaytirilgan”, “bitim soxta”) paydo boʻlsa, vakolat chegarasidan chiqilganiga eʼtibor qaratib oʻting.

Qarorni soliq organi rahbari yoki rahbar oʻrinbosari tekshirishni oʻtkazayotgan mansabdor shaxsning iltimosnomasi asosida qabul qiladi. Shuning uchun birinchi navbatda qaror nusxasini soʻrab, unda barcha majburiy maʼlumotlar borligini tekshirish kerak.

Qarorda nima boʻlishi kerak

Ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi qaror butun tartibning qonuniyligi tekshiriladigan hujjatdir. Unda tayinlash asoslari, tashkilot yoki ekspertning familiyasi, ismi, otasining ismi, savollar va uning ixtiyoriga beriladigan materiallar koʻrsatilishi lozim. Har bir bandni tekshiruv haqida sizga maʼlum narsalar bilan solishtiring.

Tekshiruvchi sizni qaror bilan tanishtirishi va huquqlaringizni tushuntirishi shart, bu haqida bayonnoma tuziladi. Agar qaror haqida faqat dalolatnomadan bilgan boʻlsangiz va tanishtirish bayonnomasi boʻlmasa, bu protsessual buzilish boʻlib, uni eʼtirozlarda aks ettirish kerak.

• asoslar: ular tekshiruv predmeti va tekshirilayotgan davr bilan bogʻliqmi;
• ekspert: mustaqil tashkilotmi yoki jismoniy shaxsmi, soliq organi bilan aloqasi yoʻqmi, predmet boʻyicha malakasi yetarlimi;
• savollar: ular huquqiy emas, texnik shaklda ifodalanganmi, yetaklovchi emasmi;
• materiallar: ekspertga hujjatlarning toʻliq toʻplami berilganmi yoki faqat soliq organi tanlaganlarimi.

Ekspertiza paytida tekshirilayotgan shaxsning huquqlari

Kodeks ekspertiza tayinlanganda va oʻtkazilganda nima qilishga haqli ekaningizni aniq sanab oʻtadi. Kompaniyalarning asosiy xatosi — huquqlar haqida xulosa tayyor boʻlgandan keyin bilish. Ularning koʻpchiligidan faqat xulosa tuzilgunga qadar foydalanish mumkin.

Ekspertga rad bildirishni yozma va asoslangan tarzda qilish kerak: aniq holatlarni koʻrsating — aloqadorlik, profil boʻyicha attestatsiyaning yoʻqligi, sizning tomoningiz bilan boshqa bahslarda ishtirok etgani. Siz koʻrsatgan shaxslar orasidan ekspert tayinlashni soʻrash, agar malakasi tasdiqlangan nomzodlaringiz boʻlsa, mantiqan toʻgʻri; ularning maʼlumotlarini ilova qiling. Qoʻshimcha savollarni javoblar tekshiriladigan boʻlishi uchun shakllantiring: “narx toʻgʻrimi” emas, balki “koʻrsatilgan shartlarda bu hududda va davrda shunga oʻxshash ishlar narxi qancha”.

Ekspertiza oʻtkazilayotganda soliq organi mansabdor shaxsining ruxsati bilan qatnashish mumkin, shuning uchun oldindan yozma iltimosnoma bering va javobni bayonnomada qayd etishni soʻrang. Qatnashsangiz, tekshiruv materiallarida yoʻq hujjat va tushuntirishlarni ekspertga tayyorlang: shartnomalar, dalolatnomalar, yozishmalar, hisob-kitoblar, sertifikatlar.

Ekspert xulosasiga qanday eʼtiroz bildirish

Ekspert xulosasida oʻtkazilgan tadqiqotlar, xulosalar va savollarga asoslangan javoblar bayon etilishi kerak. Sizning vazifangiz — bu zanjir qayerda uzilganini topish. Ekspert bitimingizga mos usullar va narx manbalaridan foydalanganmi; tanlangan analoglar hajmi, joyi va davri boʻyicha solishtirsa boʻladimi; unga berilgan barcha hujjatlar hisobga olinganmi; xulosalar savollarga mos keladimi — tekshiring.

Kodeks tekshirilayotgan shaxsga xulosa bilan tanishish va u boʻyicha asoslangan fikr taqdim etish huquqini beradi. Bu asosiy vosita: soliq organi xulosani olgach, uni darhol soʻrang, usulni tahlil qilgan yozma fikr tayyorlang va tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qiling. Qiymat yoki hajm boʻyicha murakkab savollarda oʻz ekspertingiz yoki baholovchingizni jalb qilib, uning hisobotini hisob-kitoblaringizni tasdiqlovchi hujjat sifatida ilova qilish foydali.

Keyingi qadam — dalolatnomaga yozma eʼtirozlar. Soliq auditi dalolatnomasiga eʼtirozlarni dalolatnoma olingan kundan boshlab oʻn kun ichida taqdim etish mumkin; ularga eʼtirozlar asosliligini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilishga haqli. Materiallar koʻrib chiqilganda soliq organi rahbari, jumladan, soliq toʻlovchi eʼtirozlarining asosliligini aniqlaydi, yozma eʼtirozlarning yoʻqligi esa bu bosqichda tushuntirish berish huquqidan mahrum qilmaydi. Tekshiruvning boshqa turlari boʻyicha aniq muddatlarni kodeksning tegishli moddalaridan tekshiring.

Kompaniyalarning odatiy xatolari

Koʻpincha mazmun boʻyicha pozitsiya zaif boʻlgani uchun emas, balki qoʻldan boy berilgan protsessual imkoniyatlar tufayli yutqazishadi. Quyida kompaniya ichida rollarni oldindan taqsimlansa, osongina oldini olsa boʻladigan xatolar keltirilgan.

• ekspertiza tayinlash qarorini soʻramadi va u haqida dalolatnomadan bildi;
• xulosadan oldin rad bildirmadi va qoʻshimcha savollar taqdim etmadi;
• faqat summani eʼtiroz qildi, savollar va xulosalar ekspertning maxsus bilimlari doirasiga sigʻishini tekshirmadi;
• eʼtirozlarni hujjatsiz va oʻz bahosining hisob-kitobisiz topshirdi;
• bayonnoma yuritmadi: tekshiruvchiga ogʻzaki eslatmalar yozma iltimosnomalarning oʻrnini bosmaydi;
• dalolatnomaga eʼtirozlar muddatini oʻtkazib yubordi.

Harakatlar tartibi

Soliq organining barcha hujjatlarini qabul qiladigan va roʻyxatga oladigan masʼul shaxsni tayinlang. Qarorni olishingiz bilanoq uning mazmunini yuqoridagi roʻyxat bilan solishtiring, huquqlar bilan tanishtirish bayonnomasini soʻrang, ekspertga rad yoki qoʻshimcha savollarni qabul qilinganlik belgisi bilan yozma ravishda bildiring.

Xulosa tayyor boʻlguncha narx va hajmingizni tasdiqlovchi hujjatlarni yigʻing va zarur boʻlsa mustaqil baholovchini jalb qiling. Xulosani olgach, asoslangan fikr tayyorlang, soʻng uning xulosalarini dalolatnomaga yozma eʼtirozlarga kiriting. Tekshiruv murakkab boʻlsa yoki bir nechta soliqqa tegsa, soliq maslahatchisi dalillarni faqat shu ikki modda emas, butun kodeksni hisobga olib qurishga yordam beradi. Maslahat bahslarda huquqiy vakillikni almashtirmaydi, ammo pozitsiyaning soliq qismini tayyorlash imkonini beradi.