Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi: tashkil etish shartlari va foyda soligʻi

KSG nima va u nima emas

KSG foyda soligʻi uchun tuziladi: butun guruh boʻyicha bitta soliq bazasi hisoblanadi. Birlashma boshqa soliqlarga taʼsir qilmaydi — QQS, mol-mulk soligʻi va jismoniy shaxslar daromadiga soliqni har bir ishtirokchi avvalgidek oʻzi hisoblaydi va toʻlaydi.

Guruhning yuridik shaxslaridan biri masʼul ishtirokchi etib belgilanadi: u guruh boʻyicha soliqni hisoblaydi va toʻlaydi, bu munosabatlarda esa foyda soligʻi toʻlovchisi bilan bir xil huquq va majburiyatlarga ega (61-modda). Masʼul ishtirokchining vakolatlarini guruh tuzish shartnomasi tasdiqlaydi.

• KSG — foyda soligʻini hisoblash uchun soliq rejimi, MHXS boʻyicha moliyaviy hisobotni konsolidatsiyalash emas.
• Guruh yuridik shaxs tashkil etmasdan tuziladi.
• Ishtirok ixtiyoriy, lekin roʻyxatdan oʻtgandan keyin xohlagan paytda chiqib ketib boʻlmaydi (66-modda).
• Masʼul ishtirokchi guruh boʻyicha hisob-kitob, hisobot va soliq toʻlovi uchun javob beradi.

Guruhni kim tuzishi mumkin: 62-modda shartlari

KSGni faqat Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari tuzishi mumkin. Shartlar uch darajaga boʻlinadi: kompaniyalar oʻrtasidagi bogʻlanish, har bir ishtirokchiga qoʻyiladigan talablar va butun guruh uchun mezonlar. Ularning barchasi shartnoma amal qilgan butun muddat davomida bajarilishi kerak.

• Korporativ bogʻlanish: bitta yuridik shaxs guruhdagi har bir boshqa kompaniyada bevosita va (yoki) bilvosita kamida 90 foiz ulushga ega.
• Har bir ishtirokchi: qayta tashkil etilish yoki tugatilish jarayonida emas (Kodeksda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa), uning ustidan toʻlovga qobiliyatsizlik boʻyicha ish qoʻzgʻatilmagan, sof aktivlari ustav kapitalidan oshadi.
• Butun guruh: kalendar yil davomida toʻlangan soliqlar (QQS, aksiz soligʻi, foyda soligʻi, yer qaʼri uchun soliq) jami kamida yuz milliard soʻm.
• Butun guruh: tushum va boshqa daromadlar kamida besh yuz milliard soʻm, yil oxiridagi aktivlar kamida bir trillion soʻm.
• Barcha ishtirokchilar foyda soligʻining bir xil stavkasini qoʻllaydi.
• Koʻrsatkichlar roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari topshiriladigan yildan oldingi yil yakunlari boʻyicha hisoblanadi.

Kimni guruhga kiritib boʻlmaydi va kimni kiritish shart

Maxsus iqtisodiy zonalar ishtirokchilari va maxsus soliq rejimlarini qoʻllaydigan yuridik shaxslar ishtirokchi boʻla olmaydi. Banklar, sugʻurta tashkilotlari va qimmatli qogʻozlar bozorining kasbiy ishtirokchilari (banklardan tashqari) guruhda faqat uning boshqa barcha ishtirokchilari ham shunday tashkilotlar boʻlgan holda boʻlishi mumkin. Kliring tashkilotlari va mikromoliya tashkilotlari ham ishtirokchi boʻla olmaydi.

Teskari qoida ham muhim: guruh faqat 62-modda shartlariga mos keladigan barcha yuridik shaxslar unga kirgan taqdirdagina tuzilishi mumkin. Xolding kompaniyalaridan “qulaylarini” tanlab, qolganlarini chetda qoldirib boʻlmaydi. Keyinchalik tarkib faqat mos keladigan kompaniyalarning qoʻshilishi yoki shartlarga mos kelmay qolganlarning majburiy chiqarilishi hisobiga oʻzgaradi; bu talab buzilsa, guruh buzilgan sanadan boshlab noqonuniy tuzilgan yoki amal qilishi tugagan deb topiladi.

Shartnoma, roʻyxatdan oʻtkazish va muddatlar

Guruh kamida ikki kalendar yil muddatga shartnoma bilan tuziladi. Shartnomada predmet, rekvizitlari bilan ishtirokchilar roʻyxati, masʼul ishtirokchi va uning vakolatlari, muddat hamda har bir ishtirokchi boʻyicha soliq bazasini aniqlash koʻrsatkichlari koʻrsatiladi; tanlangan koʻrsatkichlarni shartnomaning butun amal qilish muddati davomida oʻzgartirib boʻlmaydi.

Shartnoma masʼul ishtirokchi joylashgan joydagi soliq organida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Hujjatlar guruh amal qila boshlaydigan soliq davridan oldingi yilning 30 oktyabridan kechiktirmay topshiriladi. Soliq organi oʻn besh kun ichida shartnomani roʻyxatdan oʻtkazadi yoki asoslangan rad etish qarorini qabul qiladi; aniqlangan bartaraf etiladigan buzilishlarni shu muddat tugaguncha tuzatish mumkin. Guruh shartnoma roʻyxatdan oʻtgan yilning keyingi kalendar yili birinchi kunidan tuzilgan hisoblanadi.

• Barcha ishtirokchilarning vakolatli shaxslari imzolagan roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi ariza.
• Shartnomaning ikki nusxasi.
• 62-modda shartlari bajarilganini tasdiqlovchi hujjatlar: soliq toʻlov topshiriqnomalari nusxalari, har bir ishtirokchining oldingi yil buxgalteriya balansi va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisoboti.
• Imzolagan shaxslarning vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar.
• Rad etish faqat yopiq roʻyxatdagi asoslar boʻyicha mumkin (shartlarga mos kelmaslik, shartnomaning Kodeks talablariga mos kelmasligi, hujjatlar toʻliq emasligi yoki muddat buzilishi, vakolatsiz shaxslar imzosi).

Guruh boʻyicha foyda soligʻi qanday hisoblanadi

Konsolidatsiyalashgan soliq bazasi — barcha ishtirokchilar daromadlarining arifmetik yigʻindisidan ularning xarajatlari arifmetik yigʻindisini ayirish natijasi (330-modda). Hisob-kitobni masʼul ishtirokchi barcha ishtirokchilar maʼlumotlari asosida soliq davri boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan tuzadi. Maʼlumotlar almashish tartibi guruhning soliq solish maqsadlaridagi hisob siyosatida belgilanadi. Manfiy farq guruhning zarari hisoblanadi va keyingi davrlar bazasini kamaytirishi mumkin (335-modda).

Masʼul ishtirokchi avanslar va davr yakuni boʻyicha soliqni shartnoma roʻyxatdan oʻtgan joyda, summalarni ishtirokchilar va ularning alohida boʻlinmalari boʻyicha taqsimlamasdan toʻlaydi; guruh hisobotini ham faqat u topshiradi, qolgan ishtirokchilar oʻz hisob joyida hisobot topshirmaydi (341-modda). Istisno — konsolidatsiyalashgan bazaga kiritilmaydigan, masalan, toʻlov manbaida soliqqa tortiladigan daromadlar: ular boʻyicha ishtirokchilar alohida hisobot beradi. Guruh amal qiladigan birinchi yilning birinchi choragidagi avans oldingi yilning uchinchi choragida barcha ishtirokchilar toʻlashi lozim boʻlgan avanslar yigʻindisiga teng.

Shartli raqamlardagi misol. Guruhda ikkita kompaniya bor: “A”ning yil uchun soliq oldidan foydasi 120 mln soʻm, “B”ning zarari 40 mln soʻm. KSGsiz “A” 120 mln dan soliq toʻlaydi, “B” zarari esa faqat “B”ning oʻz bazasida koʻchiriladi. KSGda konsolidatsiyalashgan baza 120 − 40 = 80 mln soʻm boʻladi va soliq ishtirokchilar uchun umumiy stavka boʻyicha shu summadan hisoblanadi. Raqamlar shartli va faqat mexanizmni koʻrsatadi; haqiqiy samara foyda soligʻi boʻyicha baza tuzatishlariga bogʻliq.

Ishtirokchilar uchun xavflar va masʼuliyat

Natijalarni qoʻshishdan olinadigan foyda uchun ishtirokchilar umumiy masʼuliyat bilan toʻlaydi. Agar masʼul ishtirokchi soliq majburiyatini bajarmasa yoki lozim darajada bajarmasa, qolgan ishtirokchilar soliq, penya va jarimalarni toʻlashi shart; majburiyatni bajargan ishtirokchi shartnoma va fuqarolik qonunchiligiga koʻra regress talabi huquqini oladi (66-modda). Shuning uchun shartnomaga hisob-kitoblar tartibi va maʼlumot topshirish muddatlarini oldindan kiritish kerak.

• Shartnoma amal qilayotgan paytda ishtirokchi oʻz xohishi bilan guruhdan chiqa olmaydi; 62-modda shartlariga mos kelmay qolgan ishtirokchi bu haqda masʼul ishtirokchi va soliq organini darhol xabardor qilishi shart.
• Chiqish kompaniya guruh ishtirokchisi boʻlgan davr uchun foyda soligʻi boʻyicha majburiyatdan ozod qilmaydi, kompaniya buzilishlar haqida bilganmi-yoʻqmi, baribir.
• Chiqqandan keyin (yoki guruh tugagach) ishtirokchi guruhning amal qilish davridagi zararidan foydalana olmaydi, lekin guruhdan tashqari davrlardagi oʻz zararlaridan foydalanishi mumkin.
• Guruh, jumladan, shartnoma muddati tugashi, masʼul ishtirokchi tugatilishi yoki qayta tashkil etilishi, shartnomaga majburiy oʻzgartirishlar kiritishdan boʻyin tovlash bilan tugaydi; 62-modda shartlarini buzmaydigan ulush oldi-sotdisi guruhni tugatmaydi.
• Ishtirokchining har qanday qayta tashkil etilishi, qoʻshilishi yoki tugatilishi shartnomaga oʻzgartirish kiritishni talab qiladi; kelishuv holatlar yuzaga kelgan kundan boshlab bir oy ichida roʻyxatdan oʻtkazishga topshiriladi, yangi kompaniyalarning qoʻshilishi esa keyingi kalendar yilning birinchi kunidan oldin kuchga kirmaydi.

Xolding nimadan boshlashi kerak

Avval mezonlarni tekshiring: hujjatlar topshirilishidan oldingi yil uchun barcha mos yuridik shaxslarning soliqlari, tushumi va aktivlarini hisoblang hamda foyda soligʻi stavkasi bir xilligiga ishonch hosil qiling. Soʻng samarani modellashtiring: alohida toʻlanadigan soliq va konsolidatsiyalashgan baza boʻyicha soliqni zararlarni koʻchirish va manbada soliqqa tortiladigan daromadlar cheklovlarini hisobga olib solishtiring. Foyda sezilarli boʻlsa, shartnoma, guruhning hisob siyosati va maʼlumot topshirish jadvali tayyorlanadi, hujjatlar topshirilishi esa 30 oktyabrgacha rejalashtiriladi. Soliq maslahatchilari mezonlarni tekshirishga, egalik tuzilmasini koʻrib chiqishga va hujjatlar topshirilishidan oldin samarani hisoblashga yordam beradi.