Soliq siri: soliq organi qaysi maʼlumotlarni oshkor qila olmaydi

Soliq siriga nima kiradi

Taʼrif Soliq kodeksining 29-moddasida mustahkamlangan. Soliq sirini vakolatli organlar olgan soliq toʻlovchi haqidagi maʼlumotlar tashkil etadi — lekin barchasi emas, qonun ochiq deb hisoblagan maʼlumotlar roʻyxatidan tashqari. Boshqacha aytganda, soliq yoki boshqa vakolatli organ olgan kompaniyangiz haqidagi har qanday axborot odatda himoyalangan; ochiq maʼlumotlar esa qoidadan istisno.

Amalda himoya ostiga kompaniya soliq organi bilan muloqotda bildirgan narsa tushadi: deklaratsiya va hisob-kitob maʼlumotlari, tushuntirishlar, tekshiruvda soʻralgan birlamchi hujjatlar, kontragentlar va bitim shartlari haqidagi maʼlumotlar. Istisnolar quyida keltirilgan, ularda nomi koʻrsatilmagan hamma narsani yopiq deb hisoblash kerak.

Qaysi maʼlumotlar soliq siri hisoblanmaydi

29-modda soliq siri hisoblanmaydigan maʼlumotlarni aniq sanab oʻtadi. Buni ikkala tomon bilishi muhim: kompaniya oʻzi haqidagi baʼzi maʼlumotlar ochiq ekaniga hayron boʻlmasligi uchun, kontragent yoki jurnalist esa soʻrov chegarasini tushunishi uchun. Quyidagi maʼlumotlar soliq siriga kirmaydi:

• umumiy foydalanish uchun ochiq boʻlgan, shu jumladan egasining roziligi bilan ochiq boʻlib qolgan maʼlumotlar;
• soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR) haqidagi maʼlumotlar;
• soliq qonunchiligi buzilishlari va bu buzilishlar uchun javobgarlik choralari haqidagi maʼlumotlar;
• soliq toʻlovchilar qoʻllaydigan soliq rejimlari va qoʻshilgan qiymat soligʻi (QQS) toʻlovchisi sifatida roʻyxatga olinganligi haqidagi maʼlumotlar;
• toʻlangan soliqlar summalari va soliq qarzdorligi haqidagi maʼlumotlar;
• yuridik shaxs ishtirokchilari haqidagi maʼlumotlar;
• xodimlarning oʻrtacha roʻyxatdagi soni haqidagi maʼlumotlar;
• moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha daromadlar va xarajatlar summalari haqidagi maʼlumotlar.

Sirni kim saqlashi shart va kirish qanday tashkil etilgan

Oshkor qilish taqiqi davlat organlariga, ularning mansabdor shaxslariga hamda jalb etiladigan mutaxassis va ekspertlarga qaratilgan. Istisnolarga faqat qonunchilikda nazarda tutilgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi. Soliq organlarining majburiyatlari qatorida (Soliq kodeksining 27-moddasi) soliq sirini saqlash va uning muhofazasini taʼminlash alohida koʻrsatilgan.

Davlat organlariga kelib tushgan maʼlumotlar saqlash va ularga kirishning maxsus rejimiga ega. Ularga kirish huquqi Davlat soliq qoʻmitasi belgilagan mansabdor shaxslarda boʻladi. Qoida qoʻmitaga boʻysunuvchi, soliq toʻlovchilar haqidagi maʼlumotlarni kiritish va qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi tashkilotlarga va ularning xodimlariga ham tatbiq etiladi — yaʼni himoya inspektor darajasida tugamaydi.

Tijorat sirriga alohida eʼtibor kerak. Kodeks soliq toʻlovchining tijorat siri (ishlab chiqarish siri) boʻlgan va mansabdor shaxs, mutaxassis yoki ekspertga vazifalarini bajarish chogʻida maʼlum boʻlib qolgan axborotdan foydalanish yoki uni boshqa shaxsga berishni soliq sirini oshkor qilish deb hisoblaydi. Tekshiruvda texnologik hujjatlar yoki asosiy shartnoma shartlarini topshirgan boʻlsangiz, ular ham xuddi shu rejim bilan himoyalangan.

Maʼlumotlar qachon baribir berilishi mumkin

Taqiq mutlaq emas. Birinchidan, qonun qonunchilikda nazarda tutilgan hollarga yoʻl qoʻyadi — bu 29-moddadagi umumiy qayd boʻlib, boshqa hujjatlarga havola qiladi. Ikkinchidan, kodeks alohida belgilaydi: Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlarning soliq yoki boshqa tegishli organlariga soliq toʻlovchi haqida soʻralgan maʼlumotlarni berish soliq sirini oshkor qilish hisoblanmaydi.

Ichki misol ham bor: soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalangan guruhining masʼul ishtirokchisi soliq organlaridan guruh ishtirokchilari haqidagi soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni olishga haqli (Soliq kodeksining 67-moddasi). Bunday almashinuvni kodeksning oʻzi nazarda tutadi, shuning uchun u buzish emas.

Maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga, masalan huquqni muhofaza qilish organlari soʻroviga binoan, qaysi hujjatlar ochishga imkon berishi 29-moddaning oʻzida sanab oʻtilmagan. Agar sizga aniq normaga havola qilmagan maʼlumot ochish soʻrovi kelsa, asosni yozma ravishda soʻrab olgan maʼqul.

Kompaniya nima qilishi kerak: amaliy tartib

Soliq siri — Soliq kodeksining 21-moddasida mustahkamlangan sizning huquqingiz: soliq toʻlovchi soliq siri saqlanishi va muhofaza qilinishini talab qilishga haqli. Bu huquqdan foydalanish tartibi:

• Chegarani biling. Qarz yoki kompaniya ishtirokchilari haqidagi maʼlumotlar kontragentga maʼlum boʻlganidan gʻazablanishdan oldin ochiq maʼlumotlar roʻyxatini tekshiring: toʻlangan soliqlar summalari, soliq qarzdorligi va ishtirokchilar tarkibi sir hisoblanmaydi.
• Tijorat sirini belgilang. Hujjat topshirayotganda yuboriladigan xatda ular tijorat siri (ishlab chiqarish siri)ni oʻz ichiga olishini koʻrsating va topshirilgan materiallar roʻyxatini qayd eting. Maʼlumot qayerdadir chiqib qolsa, buni isbotlash osonlashadi.
• Ortiqcha narsani oʻzingiz eʼlon qilmang. Roziligingiz bilan ommaga ochiq boʻlib qolgan maʼlumotlar endi sir hisoblanmaydi — saytga yoki hamkorlar uchun taqdimotga maʼlumot joylashtirayotganda buni hisobga oling.
• Maʼlumot chiqib ketgan belgilarini qayd eting. Maʼlumotlaringiz begonaga maʼlum boʻlganini koʻrsatadigan hujjat, xat yoki xabarni va ularning olinish holatlarini saqlab qoʻying.
• Shikoyat va talab bilan murojaat qiling. Soliq toʻlovchi mansabdor shaxslarning harakati yoki harakatsizligi ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilishga va ularning gʻayriqonuniy harakatlari yetkazgan zararning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli.

Javobgarlik va keng tarqalgan xatolar

29-modda belgilaydi: soliq sirini tashkil etuvchi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarning yoʻqotilishi yoki bunday maʼlumotlarning oshkor etilishi qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻladi. Aniq choralar boshqa hujjatlarda belgilangan, 29-moddaning oʻzida miqdorlar koʻrsatilmagan, shuning uchun bu yerda raqamlar keltirmaymiz.

Eng keng tarqalgan xato — hamma narsani yopiq deb hisoblash. Masalan, soliq organi buzilish faktini yoki qarz summasini tasdiqlashga haqli emas deb oʻylash: kodeksga koʻra bu maʼlumotlar sir emas. Ikkinchi xato — soliq sirini auditorlik siri bilan aralashtirish: birinchisi davlatni sizning maʼlumotlaringizni saqlashga majbur qiladi, ikkinchisi auditorni. Uchinchisi — maʼlumotlarni chet elga berish har doim taqiqlangan deb oʻylash: xalqaro shartnomalarga koʻra bu oshkor qilish hisoblanmaydi.

Soʻralgan axborot yopiq maʼlumotlarga kirish-kirmasligiga shubha qilsangiz, soliq maslahatchisiga murojaat qiling: u soʻrovni istisnolar roʻyxati bilan solishtiradi va yozma eʼtiroz yoki shikoyat tayyorlashga yordam beradi.