Soliq organi tomonidan mol-mulkni xatlash: asoslar, tartib va qanday olib tashlash

Soliq organi mol-mulkni qachon xatlashi mumkin

Xatlov Soliq kodeksining 114-moddasi bilan tartibga solinadi. Bu soliq qarzini undirish toʻgʻrisidagi qarorning bajarilishini taʼminlash usulidir va uni istalgan paytda qoʻllab boʻlmaydi. Avval soliq organi Soliq kodeksining 117-moddasiga muvofiq qarzni toʻlash talabnomasini yuborishi kerak. Talabnoma yuborilgan kundan boshlab oʻn besh kalendar kun ichida toʻliq bajarilmasa, xatlov mumkin boʻladi.

Ikkinchi shart — pul yetishmasligi. Xatlov bankdagi hisobvaraqlarda mablagʻ yoʻq yoki yetarli boʻlmaganda va faqat soliq, penya yoki jarimani shu mol-mulk hisobidan toʻlash uchun qoʻllanadi. Hisobvaraqda yetarli pul boʻlsa, qonun mantigʻi shu mablagʻdan undirishni nazarda tutadi.

Kim qaror qiladi: umumiy qoidaga koʻra, soliq qarzi boʻyicha mol-mulkni xatlash sud qaroriga asosan amalga oshiriladi. Soliq toʻlovchi qarzni tan olgan boʻlsa, soliq organi sudga murojaat qilmasdan, oʻz qaroriga asosan xatlov qoʻyishi mumkin. Shu sababli solishtirma dalolatnomada yoki xatda qarzni tan olishning huquqiy oqibatlari bor — imzolashdan oldin summani tekshirib chiqing.

Nimani xatlash mumkin: toʻliq va qisman xatlov

Qonun ikki turni farqlaydi. Toʻliq xatlovda kompaniya xatlangan mol-mulkni tasarruf etishga haqli emas, egalik va foydalanish esa soliq organining ruxsati bilan va nazorati ostida amalga oshiriladi. Qisman xatlovda egalik, foydalanish va tasarruf etishning hammasi soliq organining ruxsati bilan va nazorati ostida amalga oshiriladi.

Muhim cheklov — mutanosiblik: faqat soliq qarzini qoplash uchun zarur va yetarli boʻlgan mol-mulk xatlanishi mumkin. Agar qarzdan bir necha baravar qimmat dastgohlar xatlangan, kompaniyada esa boshqa mol-mulk bor boʻlsa, bu eʼtiroz bildirish uchun asosdir.

Xatlov toʻlash majburiyatining oʻzini bekor qilmaydi: u faqat shu mol-mulk hisobidan majburiyat bajarilishini taʼminlaydi.

Xatlov qanday oʻtadi: tartib va hujjatlar

Tartib qatʼiy belgilangan va har bir chetga chiqish shikoyat qilish uchun asos boʻladi.

Asosiy bosqichlar:

• Qaror soliq organi rahbari yoki rahbar oʻrinbosari tomonidan qaror shaklida rasmiylashtiriladi.
• Xatlovdan oldin mansabdor shaxslar kompaniyaga yoki uning vakiliga qarorni va oʻz vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlarni koʻrsatadi.
• Xatlov videoyozuv bilan, buning imkoni boʻlmasa — guvohlar ishtirokida oʻtkaziladi. Soliq toʻlovchi yoki uning vakili ishtirok etishga haqli, unga buni rad etib boʻlmaydi.
• Xatlov bayonnomasi tuziladi; bayonnomada yoki roʻyxatda mol-mulk nomi, soni va individual belgilari bilan, imkon boʻlsa qiymati bilan sanab oʻtiladi.
• Soliq organi rahbari xatlangan mol-mulk turadigan joyni belgilaydi.

Xatlangan mol-mulk bilan nima qilish mumkin emas

Xatlangan mol-mulkni begonalashtirish, sovurish va yashirishga yoʻl qoʻyilmaydi; xatlovni qoʻllagan soliq organining nazorati ostida yoki ruxsati bilan amalga oshiriladigan begonalashtirish bundan mustasno. Amalda bu: yozma roziliksiz sotmang, bankka garovga bermang va aktivlarni uchinchi shaxslarga oʻtkazmang degani. Ruxsatsiz har qanday bitim kompaniya va rahbar uchun qoʻshimcha xavf tugʻdiradi.

Shartli raqamlardagi misol (haqiqiy holat emas): qarz 400 mln soʻm, hisobvaraqlar boʻsh, kompaniyada ombor va avtomobillar bor. Soliq organi butun omborni emas, balki faqat qarzni qoplaydigan qismni xatlashga haqli. Kompaniya qarzni toʻlash uchun xatlangan avtomobilni sotmoqchi boʻlsa, buni soliq organining ruxsati orqali qilish kerak.

Xatlovni qanday olib tashlash mumkin

Bir necha yoʻl bor, ularni vaziyatga qarab tanlash kerak.

• Soliq qarzini toʻlash. Xatlov toʻgʻrisidagi qaror qarz toʻlanganda soliq organining vakolatli mansabdor shaxsi tomonidan bekor qilinadi; qaror qabul qilinganidan keyin besh kun ichida soliq organi bu haqda soliq toʻlovchini xabardor qiladi.
• Xatlovni garov bilan almashtirish. Soliq toʻlovchining iltimosiga koʻra soliq organi xatlovni Soliq kodeksining 107-moddasi boʻyicha mol-mulk garovi bilan almashtirishga haqli; qaror garov shartnomasi tuzilganda ham bekor qilinadi.
• Xatlovni ariza boʻyicha taʼminot bilan almashtirish. Xatlov taʼminlash chorasi sifatida soliq toʻlovchining arizasiga koʻra qimmatli qogʻozlar yoki boshqa mol-mulk garovi yoxud Soliq kodeksining 108-moddasi boʻyicha uchinchi shaxsning kafilligi bilan almashtirilishi mumkin.
• Qarorni shikoyat qilish. Xatlov uni chiqargan soliq organi, yuqori turuvchi soliq organi yoki sud tomonidan bekor qilinguncha amal qiladi, shuning uchun tartib buzilishini yuqori organda yoki sudda bahslashish mumkin.

Odatiy xatolar va nimalarni tayyorlash kerak

Kompaniyalar koʻpincha vaqtni boy beradi: talabnomani kuzatmaydi, oʻn besh kunlik muddatni oʻtkazib yuboradi, solishtirmasdan qarzni tan olishga imzo chekadi, xatlovning oʻzida ishtirok etmaydi va keyin roʻyxatga eʼtiroz bildira olmaydi. Soliq organining xatlarini qabul qilish uchun masʼul shaxsni oldindan tayinlash va xatlovdan oldin qarzni solishtirib turish foydali.

Soliq organiga murojaat qilishdan oldin tayyorlang: talabnoma va qaror nusxalari, bayonnoma va roʻyxat, solishtirma dalolatnomasi, qarz hisob-kitobi, mol-mulk qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar hamda almashtirishni rejalashtirsangiz, garov yoki kafillik shartnomasi. Soliq boʻyicha maslahatchi chiqish yoʻlini tanlashga va tartibga rioya etilganini tekshirishga yordam beradi.