Kompaniya sotib olishda soliq qarzlarining oʻtishi

Share deal: kompaniya oʻsha, qarzlar ham oʻsha

MChJ ulushi yoki aksiyalar sotib olinganda egasi oʻzgaradi, qarzdor oʻzgarmaydi. Yuridik shaxs oʻz majburiyatlari boʻyicha oʻziga tegishli barcha mol-mulk bilan javob beradi (FKning 48-moddasi), ishtirokchi esa, qoida tariqasida, yuridik shaxsning majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi. Demak, soliq qarzi va oʻtgan davrlar uchun kelgusidagi qoʻshimcha hisob-kitoblar kompaniyaning oʻz majburiyati boʻlib qoladi.

Xaridor uchun bu soliq organi oldida shaxsiy javobgarlikni emas, iqtisodiy oqibatni bildiradi: qoʻshimcha hisoblangan soliq, penya va jarimalar sotib olingan ulush qiymatini kamaytiradi. Kompaniya toʻlay olmasa, yangi egasi yutqazadi. Shuning uchun share dealda soliq tekshiruvi narxning asosidir.

Asset deal: tarixni emas, mulkni sotib olasiz

Alohida aktivlar — uskuna, bino, tovar qoldiqlari, brend — sotib olinganda xaridor sotuvchining vorisiga aylanmaydi. Soliq majburiyatlari boʻyicha vorislik SKning 92-moddasida yuridik shaxsni qayta tashkil etish uchun belgilangan, mol-mulk oldi-sotdisi esa qayta tashkil etish emas. Sotuvchining soliq tarixi sotuvchida qoladi.

Bu asset deal xavfsiz degani emas. Zanjirni tekshiring: sotuvchi aktivga qanday asosda egalik qiladi, sotib olish hujjatlari rasmiylashtirilganmi, garov va nizolar yoʻqmi, qiymat birlamchi hujjatlar bilan tasdiqlanganmi. Sotuvchi hujjatlaridagi xatolar keyinchalik mulk hisobi, chegirmalar va xarajatlarda sizning muammoingizga aylanadi, shuning uchun toʻlovdan oldin sotuvchining yetkazib beruvchilar bilan shartnomalari va toʻlov tasdigʻini soʻrang.

Qayta tashkil etish: voris hamma narsa uchun javob beradi

Siz sotib olayotgan yoki qoʻshilayotgan kompaniya qayta tashkil etilsa, alohida qoida amal qiladi. Qayta tashkil etilgan shaxsning soliq majburiyatini uning vorisi bajaradi; bu SKning 92-moddasida toʻgʻridan-toʻgʻri belgilangan. Kodeks taʼkidlaydi: majburiyatni bajarish voris zimmasiga, u qayta tashkil etish tugaguniga qadar soliq toʻlanmaganini bilgan-bilmaganidan qatʼi nazar yuklanadi. Bilmaslik himoya emas.

Voris oʻtgan majburiyatlar boʻyicha butun soliq qarzini, shu jumladan qayta tashkil etish tugaguniga qadar qoʻllangan jarimalarni ham toʻlaydi. Toʻlov muddatlari bunda surilmaydi.

• birlashish — voris yangidan tashkil topgan yuridik shaxs;
• qoʻshilish — qoʻshib olgan yuridik shaxs;
• qayta oʻzgartirish — yangi shakldagi, yangidan tashkil topgan yuridik shaxs;
• boʻlinish — vorislar qarzni ajratish balansi boʻyicha taqsimlaydi; ulushlarni aniqlash imkoni boʻlmasa yoki qayta tashkil etish soliqdan qochishga qaratilgan boʻlsa, sud solidar javobgarlik yuklashi mumkin;
• ajralib chiqish — qoida tariqasida vorislik yoʻq, ammo qayta tashkil etish majburiyatni bajarmaslikka qaratilgan boʻlsa, sud ajralib chiqqan shaxslarga solidar javobgarlik yuklashi mumkin.

Qaysi davr uchun qoʻshimcha hisoblash mumkin

Oʻtgan yillarning soliq xavflari cheksiz emas. Soliq majburiyati boʻyicha umumiy daʼvo muddati — majburiyat aniqlanadigan soliq davri tugaganidan keyin uch yil (SKning 88-moddasi), agar Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa. Amalda xaridor aynan shu oraliqni tekshiradi: deklaratsiyalar, tekshiruv dalolatnomalari, byudjet bilan solishtirma hisob-kitoblar va xavfi yuqori bitimlar. Muddat fuqarolik qonunchiligi boʻyicha toʻxtatilishi va uzilishi mumkinligini hisobga oling, shuning uchun «uch yil oldin» har doim «allaqachon yopilgan» degani emas.

Nimani tekshirish va shartnomada qanday mustahkamlash

• bitim sanasiga byudjet bilan solishtirma hisob-kitob va qarz yoʻqligi haqidagi maʼlumotnomalar;
• ochiq davrlar uchun deklaratsiyalar va oldingi soliq tekshiruvlari natijalari;
• kontragentlar boʻyicha soliq majburiyatlari: bitimlar birlamchi hujjatlar va hisobvaraq-fakturalar bilan tasdiqlanganmi;
• qayta tashkil etishda — oʻtkazish dalolatnomasi yoki ajratish balansi: ularda kreditorlar va qarzdorlarga nisbatan barcha majburiyatlar boʻyicha vorislik toʻgʻrisidagi qoidalar boʻlishi kerak (FKning 51-moddasi);
• shartnomada — sotuvchining soliqlar boʻyicha kafolat bayonotlari, bitimgacha davrlar uchun qoʻshimcha hisoblangan summalarni qoplash majburiyati, narxning bir qismini xavfga mos muddatga ushlab turish (eskrou yoki kechiktirilgan toʻlov).

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Namuna tasvir uchun keltirilgan, real holat emas. MChJ ulushi 1 000 mln soʻmga sotib olinmoqda. Tekshiruvda ikki yil davomida xarajatlarning bir qismi hujjat bilan tasdiqlanmagani koʻrinadi; penya bilan mumkin boʻlgan qoʻshimcha hisoblash baholanishi — 120 mln soʻm. Xaridor ikki variant taklif qiladi: narxni 880 mlngacha tushirish yoki 120 mlnni tekshiruv muddatiga ushlab turish. Ikkinchi holda qoʻshimcha hisoblash kelmasa, summa sotuvchiga toʻlanadi; kelsa, qarzga hisobga olinadi. Aniq raqamlar har doim hujjatlar tekshiruvi natijasida belgilanadi. Qoʻshimcha hisoblash bahslashilsa, soliq organi bilan nizoni kim va qanday yuritishi hamda sotuvchi pozitsiyani himoya qilish uchun qaysi hujjatlarni topshirishi shartnomada oldindan yozib qoʻyilishi kerak.