MChJda yirik bitimlar va manfaatdorlik boʻlgan bitimlar

Yirik bitim nima

Qaror qabul qilinadigan kundan oldingi oxirgi hisobot davri moliyaviy hisobotlari maʼlumotlari boʻyicha jamiyat sof aktivlarining yigirma besh foizidan ortiq qiymatga ega mol-mulkni olish, tasarrufdan chiqarish yoki tasarrufdan chiqarish ehtimoli bilan bogʻliq bitim yoki oʻzaro bogʻliq bir nechta bitim yirik bitim hisoblanadi (50-modda). Ustav yuqoriroq chegarani belgilashi mumkin.

Odatdagi xoʻjalik faoliyati jarayonida tuziladigan bitimlar yirik deb tan olinmaydi (50-modda). Tasarrufdan chiqariladigan mol-mulk qiymati buxgalteriya hisobi maʼlumotlari boʻyicha, olinadigan mol-mulk qiymati esa taklif qilingan baho boʻyicha aniqlanadi.

Yirik bitimni kim maʼqullaydi

• Umumiy qoidaga koʻra — ishtirokchilarning umumiy yigʻilishi (50-modda).
• Agar jamiyatda kuzatuv kengashi tuzilgan boʻlsa, ustav unga qiymati jamiyat mol-mulki qiymatining yigirma beshdan ellik foizigacha boʻlgan yirik bitimlarni maʼqullashni topshirishi mumkin (50-modda).
• Kuzatuv kengashi aybi bilan tuzilgan yirik bitimdan yetkazilgan zarar uchun kengash umumiy yigʻilish oldida javobgar (50-modda).
• Agar yirik bitim bir vaqtning oʻzida affillangan shaxs bilan bitim boʻlsa, yirik bitimlar qoidalari qoʻllanadi (58-modda).

Manfaatdorlik boʻlgan bitimlar

Kuzatuv kengashi aʼzosi, direktor, kollegial ijro etuvchi organ aʼzosi yoki affillangan shaxslari bilan birgalikda ovozlarning yigirma va undan ortiq foiziga ega ishtirokchi manfaatdor boʻlgan bitimlarni jamiyat umumiy yigʻilish roziligisiz tuza olmaydi (49-modda). Bu shaxslar, ularning er (xotin)i, ota-onasi, bolalari, aka-uka va opa-singillari hamda affillangan shaxslari quyidagi hollarda manfaatdor hisoblanadi:

• ular bitim tarafi boʻlsa yoki jamiyat bilan munosabatlarda uchinchi shaxslar manfaatlarini ifodalasa;
• bitim tarafi boʻlgan yuridik shaxs aksiyalarining (paylarining, ulushlarining) yigirma va undan ortiq foiziga ega boʻlsa;
• bitim tarafi boʻlgan yuridik shaxsning boshqaruv organlarida lavozimni egallab tursa;
• ustav manfaatdorlikning boshqa hollarini ham nazarda tutishi mumkin (49-modda).

Manfaatdorlik boʻlgan bitim qanday maʼqullanadi

• Manfaatdor shaxslar umumiy yigʻilishga oʻzi yoki qarindoshlari yigirma foizdan egalik qiladigan yoki lavozim egallaydigan yuridik shaxslar va taxmin qilinayotgan bitimlar haqida xabar berishi shart (49-modda).
• Qarorni umumiy yigʻilish bitimdan manfaatdor boʻlmagan ishtirokchilar ovozlarining koʻpchiligi bilan qabul qiladi (49-modda).
• Agar bitim shaxs manfaatdor boʻlgunga qadar odatdagi xoʻjalik faoliyatida tuzilgan boʻlsa, keyingi umumiy yigʻilish sanasigacha yigʻilish qarori talab qilinmaydi (49-modda).
• Kuzatuv kengashi boʻlsa, ustav maʼqullashni uning vakolatiga kiritishi mumkin, summasi oxirgi hisobot boʻyicha jamiyat mol-mulki qiymatining besh foizidan ortiq bitimlar bundan mustasno (49-modda).

Affillangan shaxslar bilan bitimlar

Qonun jamiyatning affillangan shaxslari deb, xususan, ulushlarning yigirma va undan ortiq foiziga egalik qiluvchi yuridik shaxs yoki yaqin qarindoshlari bilan birgalikdagi jismoniy shaxsni, direktor va boshqaruv organlari aʼzolarini, shuʼba jamiyatlarni va bitta xoʻjalik birlashmasiga kiruvchi yuridik shaxslarni tan oladi (55-modda). Ular bilan bitim tartibi:

• affillangan shaxs jamiyatni taxmin qilinayotgan bitim haqida uning muhim shartlarini koʻrsatgan holda yozma xabardor qiladi (56-modda);
• ijro etuvchi organ va ichki audit xizmati (agar u boʻlsa) bitimni uch ish kuni ichida oʻrganadi va bayonnoma rasmiylashtiradi (57-modda);
• kuzatuv kengashi xabarnoma kelib tushgan sanadan eʼtiboran oʻn besh kundan kechiktirmay qaror qabul qiladi; kengashning ikki va undan ortiq aʼzosi affillangan boʻlsa — umumiy yigʻilish hal qiladi (58-modda);
• affillangan shaxs muhokamada qatnashmaydi va ovoz bermaydi; qaror kengash aʼzolari tomonidan bir ovozdan yoki yigʻilishda ishtirokchilar ovozlarining kamida uchdan ikki qismi bilan qabul qilinadi (58-modda);
• bitim qiymati sof aktivlarning oʻn foizi va undan koʻp boʻlsa, qaror baholovchi belgilagan bozor qiymati va mustaqil auditorlik tashkiloti tomonidan shartlarning oʻrganilishini hisobga olgan holda qabul qilinadi (58-modda);
• affillangan shaxslar bilan bitimlar haqidagi axborot jamiyat yillik hisobotining ajralmas qismi hisoblanadi (56-modda).

Tartib buzilishining oqibatlari

• Tartib buzilgan holda tuzilgan yirik bitim yoki manfaatdorlik boʻlgan bitim jamiyat yoki ishtirokchining daʼvosi boʻyicha sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin (49, 50-moddalar).
• Manfaatdor shaxs jamiyat oldida yetkazilgan zarar miqdorida javobgar; aybdorlar bir nechta boʻlsa, javobgarlik solidar (49-modda).
• Agar zarar direktorning yirik bitimlar yoki affillangan shaxslar bilan bitimlar tartibini buzishi natijasida yuzaga kelgan va uning aybi isbotlangan boʻlsa, jamiyat mol-mulki yetarli boʻlmaganda direktor kreditorlar oldidagi majburiyatlar boʻyicha subsidiar javobgar boʻladi (46-modda).
• Ulushi kamida besh foiz boʻlgan ishtirokchi buzilish belgilarini oʻrganish uchun mustaqil ravishda auditorlik tashkilotini jalb qilishga haqli; sud buzilishni aniqlasa, jamiyat unga xarajatlarni xizmatlarning bozor qiymati doirasida qoplaydi (59-modda).
• Sud affillangan shaxs bilan bitimni haqiqiy emas deb topmaydi, masalan, daʼvogarning ovozi natijaga taʼsir qila olmasa yoki bitim keyinchalik belgilangan tartibda maʼqullangan boʻlsa (59-modda).

MChJ due diligence jarayonida nimani tekshirish kerak

• tekshiruv davridagi bitimlar reyestri va har bir muhim bitim boʻyicha sof aktivlarning 25% chegarasi hisob-kitobi;
• maʼqullash haqidagi umumiy yigʻilish va kuzatuv kengashi bayonnomalari;
• direktor va yirik ishtirokchilarning manfaatdorligi va affillanganligi haqidagi maʼlumotlar;
• affillangan shaxslar bilan bitimlarni oʻrganish bayonnomalari, sof aktivlarning 10% dan ortiq bitimlar boʻyicha baholovchi va auditor hisobotlari;
• affillangan shaxslar bilan bitimlarning yillik hisobotda oshkor etilishi.