IT-kompaniya soliqlari: autsors, xizmatlar eksporti va chegirmalar

1-qadam. Xizmatlar realizatsiya qilinadigan joyni aniqlang

QQS uchun asosiy savol — chegaradan olib chiqish emas (xizmatlarda bunday narsa yoʻq), balki realizatsiya joyi. Soliq kodeksining umumiy qoidasiga koʻra, xizmatlarni realizatsiya qilish joyi deb, bunday xizmatlarni xaridorlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yuritsa yoki shu hududda joylashgan boʻlsa, Oʻzbekiston hududi tan olinadi. Agar buyurtmachi chet elda roʻyxatdan oʻtgan va ishlaydigan xorijiy kompaniya boʻlsa, umumiy qoidaga koʻra realizatsiya joyi Oʻzbekistondan tashqarida boʻladi.

Xaridor yuridik shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish (uning filiallari yoki vakolatxonalari) asosida mamlakatda mavjud deb hisoblanadi. Agar xorijiy buyurtmachining Oʻzbekistonda filiali yoki vakolatxonasi boʻlsa va xizmatlaringiz shu uchun sotib olinayotgan boʻlsa, umumiy qoida boshqacha natijaga olib kelishi mumkin. Shuning uchun shartnomada va mijoz kartochkasida xizmatni aynan qaysi yuridik shaxs sotib olayotgani va u qayerda roʻyxatdan oʻtganini qayd eting.

Elektron shakldagi xizmatlar uchun qoidani alohida aniqlashtiring. Kodeksga koʻra, bularga, xususan, dasturiy taʼminot va maʼlumotlar bazalaridan Internet orqali foydalanish huquqini berish, shu jumladan masofaviy kirish orqali berish kiradi, realizatsiya joyi esa ularni sotib oluvchilar Oʻzbekistonda joylashgani yoki bu yerda faoliyat yuritishiga qarab belgilanadi. Agar xorijiy kompaniyalarga SaaS sotsangiz, birinchi navbatda shu bandni tekshiring.

2-qadam. QQS: realizatsiya joyi Oʻzbekiston boʻlmasa nima boʻladi

Eksportchilarni tez-tez qoʻrqitadigan yoki tinchlantiradigan nol stavka Soliq kodeksining 260-moddasida muayyan operatsiyalar roʻyxatiga biriktirilgan: avvalo eksport bojxona tartib-taomilida olib chiqilgan tovarlar, xizmatlardan esa faqat tranzit va xalqaro tashishlar bilan bogʻliqlari. Dasturiy taʼminot ishlab chiqish yoki konsalting eksporti bu roʻyxatga kirmaydi va bu normal holat: agar realizatsiya joyi uning hududidan tashqarida belgilangan boʻlsa, bunday xizmat Oʻzbekiston hududida realizatsiya qilingan hisoblanmaydi.

Amalda boshqa jihat muhim: realizatsiya joyi Oʻzbekiston hududi boʻlmagan xizmatlarni koʻrsatuvchi kompaniya uchun Kodeks kirish QQS ni hisobga olish huquqini saqlab qoladi. Yaʼni mahsulotni yaratishda yetkazib beruvchilarga toʻlangan QQS (ofis ijarasi, uskunalar, litsenziyalar, reklama) mijoz chet elda boʻlgani uchungina «kuyib ketishi» shart emas. Hisobga olish shartlarini har bir xarajat guruhi boʻyicha 266-modda asosida tekshirish va hisob-fakturalar bilan tasdiqlash kerak.

Nimalarni saqlash kerak: xorijiy buyurtmachi bilan shartnoma, bajarilgan xizmatlar dalolatnomalari, invoyslar, natija aynan shu buyurtmachiga topshirilganini tasdiqlovchi yozishmalar va texnik hujjatlar, toʻlov kelib tushganini koʻrsatuvchi bank koʻchirmalari, buyurtmachining roʻyxatdan oʻtganligi haqidagi hujjatlar (mamlakat reyestridan koʻchirma). Soliq organi realizatsiya joyiga shubha qilsa, aynan shu hujjatlarni soʻraydi.

3-qadam. Valyuta tushumidan foyda soligʻi

Xorijiy buyurtmachilardan tushum foyda soligʻi hisoblanadigan daromadlarga kiradi. 337-moddaning maxsus bandlarida koʻrsatilmagan soliq toʻlovchilar uchun umumiy stavka 15 foizni tashkil etadi (2026-yil 1-yanvardan amal qiladigan tahrirda). Bu moddadagi imtiyozli stavkalar muayyan toifalarga bogʻlangan, shuning uchun shartlarni tekshirmasdan ularga umid bogʻlamang.

Soliq maqsadlarida hisob, Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, milliy valyutada hisoblash usuli boʻyicha yuritiladi. IT-kompaniya uchun bu quyidagini bildiradi: dollar yoki yevrodagi tushumni valyuta hisobvaraqdagi summaga qarab emas, soʻmga qayta hisoblash kerak va uni pul tushgan sanaga emas, hisoblash qoidalariga muvofiq tan olish lozim. Shartli raqamlardagi misol: davr uchun eksport shartnomalaridan daromad — 500 mln soʻm, jamoa va infratuzilmaga hujjatlashtirilgan xarajatlar — 380 mln soʻm; foyda 120 mln soʻm, 15 foiz stavkadagi soliq — 18 mln soʻm. Bu hisob-kitob namunasi, kompaniyangiz uchun prognoz emas: chegiriladigan xarajatlar tarkibi foyda soligʻi boʻyicha bobga koʻra aniqlanadi.

4-qadam. Norezident pudratchilar va SaaS: manbada soliq va QQS

Agar xorijiy dasturchilar, studiyalarni jalb qilsangiz yoki chet eldagi bulutli xizmatlarga toʻlasangiz, teskari vaziyat yuzaga keladi. Soliq hisobida turmagan xorijiy shaxslar realizatsiya joyi Oʻzbekistonda boʻlgan xizmatlarni realizatsiya qilganda soliq bazasini soliq agentlari aniqlaydi, bunday agentlar sifatida shu xizmatlarning xaridorlari — Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari tan olinadi. Agent oʻzi QQS toʻlovchisi yoki yoʻqligidan qatʼi nazar soliqni hisoblashi, ushlab qolishi va byudjetga oʻtkazishi shart. Shunga oʻxshash norma xorijiy yuridik shaxslar koʻrsatadigan elektron shakldagi xizmatlarga ham qoʻllanadi.

Alohida masala — norezident daromadidan soliq. U toʻlov chogʻida soliq agenti tomonidan ushlab qolinadi; 353-moddaning 1–5-bandlarida koʻrsatilmagan daromadlar (dividendlar, foizlar, sugʻurta mukofotlari, xalqaro aloqa va tashishlar va boshqalar) uchun stavka 20 foiz belgilangan. U muayyan toʻlovga qoʻllanadimi va ikki tomonlama soliq solishdan qochish toʻgʻrisidagi bitimga tayanish mumkinmi — bu daromad turi va oluvchining mamlakatiga bogʻliq, shuning uchun birinchi toʻlovgacha tasdiqlovchi hujjatlarni oling va shartlarni tekshiring.

Odatiy xato: xorijiy pudratchi invoysini QQS va manbada ushlanadigan soliqni baholamasdan toʻliq toʻlab yuborish va buni tekshiruv paytida, kamomadga penya qoʻshilganda aniqlash.

IT Park rezidentligi: nimalarga eʼtibor berish kerak

Soliq kodeksining 483-moddasida Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki rezidentlari uchun imtiyozlar haqidagi normalar bor. 2028-yil 1-yanvardan 2040-yil 1-yanvargacha rezidentlar qoʻshilgan qiymat soligʻidan tashqari barcha soliqlarni toʻlashdan ozod qilinadi. Shu moddada ayrim toifalar uchun shartlar qatorida yalpi daromaddagi eksport ulushi — 50 foizdan ortiq degan mezon uchraydi.

Muhimi: bu normalar koʻrsatilgan sanadan kuchga kiradi, 2028-yilgacha amal qiladigan rejim esa park haqidagi alohida hujjatlar bilan belgilanadi, biz ularni bu yerda bayon qilmaymiz. Moliyaviy modelni imtiyozlarga qurishdan oldin hujjatlarning joriy tahririni tekshiring va faoliyat turingiz rezidentlarga ruxsat etilganlar qatoriga kirishiga ishonch hosil qiling. Toʻliq ozod qilishda ham QQS qoladi, shuning uchun realizatsiya joyini toʻgʻri aniqlash baribir zarur.

Tez-tez uchraydigan xatolar

• shartnomada buyurtmachi qaysi yuridik shaxs ekanini va u qayerda roʻyxatdan oʻtganini qayd etmaslik;
• har qanday xorijiy tushumni «nol stavka» deb hisoblash, vaholanki xizmatlar uchun eksport tartib-taomili emas, realizatsiya joyi muhim;
• valyuta tushumini hisoblash qoidalari boʻyicha emas, pul kelgan sana boʻyicha aks ettirish;
• xorijiy pudratchi va xizmatlarga toʻlashda QQS va manbada ushlanadigan soliqni baholamaslik;
• hisob-kitoblarni IT Park imtiyozlariga davri va qoʻllash shartlarini tekshirmay qurish.