Jismoniy shaxsdan ijara: kompaniya uchun soliq va majburiyatlar

Qanday soliq paydo boʻladi va uni kim toʻlaydi

Soliq kodeksi jismoniy shaxsning mulkni ijaraga berishdan olgan daromadini mulkiy daromadlarga kiritadi. Rezident jismoniy shaxs uchun umumiy qoida boʻyicha stavka 12 foizni tashkil etadi; dividendlar va foizlar uchun alohida stavka belgilangan — u ijaraga taalluqli emas.

Ijara daromadidan olinadigan soliq ijaraga beruvchining soligʻi, ijarachining xarajati emas. Biroq uni budjetga ijarachining oʻzi oʻtkazishi mumkin: ijaraga beruvchiga yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor toʻlasa, ular soliq agenti hisoblanadi. Mulkiy daromadlar soliq agentida hisoblanadigan daromadlar roʻyxatiga kiradi.

Soliq agenti sifatida kompaniya nima qilishi kerak

Agentning majburiyatlari bitta provodkadan iborat emas. Bir necha qadamni ketma-ket bajarish kerak.

• Ijaraga beruvchining hujjatlarini tekshiring: pasport yoki ID-karta, JShShIR, binoga egalik huquqi, shuningdek toʻlov summasi va muddati koʻrsatilgan ijara shartnomasi.
• Ijaraga beruvchining maqomini aniqlang: rezident yoki norezident — stavka shunga bogʻliq. Rezident uchun 12 foiz qoʻllaniladi.
• Har bir toʻlovdan soliqni hisoblang va ijaraga beruvchiga toʻlanadigan summadan ushlab qoling. Kodeks ushlab qolishga agent soliq toʻlovchiga yoki uning topshirigʻi boʻyicha uchinchi shaxslarga toʻlaydigan har qanday pul mablagʻlari hisobidan yoʻl qoʻyadi.
• Ushlab qolingan summani toʻlov bilan bir vaqtda, lekin hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay budjetga oʻtkazing.
• Soliq hisobi registrini yuriting: kimga, qanday daromad, qachon toʻlangan, qancha ushlab qolingan va qachon oʻtkazilgan.
• Soliq hisobotini belgilangan muddatlarda topshiring va ijaraga beruvchi talab qilsa, unga daromadlar va ushlab qolingan soliq toʻgʻrisida maʼlumotnoma bering.

Muddatlar va hisobot

Toʻlov manbasida soliq agent tomonidan daromad toʻlanishi bilan bir vaqtda, lekin hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi. Soliq agentlari boʻyicha hisobot har oy hisobot davridan keyingi oyning oʻn beshinchi kunidan kechiktirmay, yil yakunlari boʻyicha esa keyingi yilning 15 fevralidan kechiktirmay topshiriladi.

Shuning uchun oylik ijarada kalendar tuzgan maʼqul: toʻlov — ushlab qolish — budjetga toʻlov topshirigʻi — registrga yozuv — hisobot. Ijaraga beruvchiga oy oxirida toʻlansa, hisobot esa keyingi oy oʻrtasida topshirilsa, haqiqiy toʻlov sanasi bilan hisobot sanasini adashtirmaslik muhim: soliqni oʻtkazish aynan toʻlovga bogʻlangan.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Misol shartli va faqat tushuntirish uchun keltirilgan. Kompaniya rezident ijaraga beruvchidan ofisni oyiga 10 000 000 soʻmga ijaraga oladi. 12 foiz stavkada soliq 1 200 000 soʻmni tashkil etadi. Ijaraga beruvchiga qoʻliga 8 800 000 soʻm oʻtkaziladi, 1 200 000 soʻm esa manbada soliq uchun nazarda tutilgan tartibda budjetga yoʻnaltiriladi.

Shartnomada qaysi summa koʻrsatilganini oldindan kelishib oling: «soliq bilan» yoki «qoʻlga». Tomonlar ijaraga beruvchi aynan 10 000 000 ni qoʻlga olishini istasa, shartnomadagi ijara haqini qayta hisoblash kerak, aks holda ushlab qolishda nizo chiqadi. Oʻz holatingiz uchun hisob-kitobni amaldagi normalar bilan solishtirgan maʼqul — stavka va imtiyozlar oʻzgarib turadi.

Soliq ushlab qolinmasa nima boʻladi

Xato tez-tez uchraydi: buxgalteriya ijaraga beruvchiga butun summani oʻtkazadi, soliqni esa ushlab qolmaydi. Kodeksda soliq ushlab qolinmagan taqdirda agent ushlab qolinmagan soliq summasini va unga bogʻliq penyani budjetga oʻtkazishi shartligi bevosita koʻrsatilgan. Yaʼni xarajat kompaniya zimmasiga tushadi.

Bundan tashqari, agent ushlab qolish oʻrniga soliq toʻlovchi uchun toʻlagan summalar jismoniy shaxsning moddiy naf koʻrinishidagi daromadi sifatida qaralishi mumkin, shu sababli «ijaraga beruvchi uchun shunchaki toʻlab qoʻyish» betaraf yechim emas. Munozarali holatni hisobot topshirishdan oldin tahlil qilgan maʼqul, soliq organining soʻrovidan keyin emas.

Alohida: soliq manbada ushlab qolinmagan boʻlsa, ijaraga beruvchi oʻzi bunday daromadni yillik yalpi daromad deklaratsiyasida aks ettirishi va soliqni toʻlashi shart. Ijaradan daromad oladiganlar uchun daromad paydo boʻlgan birinchi oy tugagach besh kun ichida dastlabki deklaratsiya va oʻn beshinchi kunigacha oylik toʻlov nazarda tutilgan; koʻchmas mulk ijara shartnomasi soliq organlarida hisobga qoʻyilsa, dastlabki deklaratsiya topshirilmaydi. Bu ijaraga beruvchining majburiyati, lekin amalda ijarachiga toʻlov qaysi yoʻl bilan oʻtayotganini aniqlab olish foydali, toki soliq ikki marta toʻlanmasin yoki umuman toʻlanmay qolmasin.

Shartnomani hisobga qoʻyish va QQS

Soliq organlari ijara shartnomalari haqidagi maʼlumotlarni bir necha manbadan oladi: notariuslar ijara shartnomalari va ijara haqi miqdori haqida real vaqt rejimida xabar beradi. Shuning uchun shartnomadagi summani kamaytirish yoki uni rasmiylashtirmaslik ikkala tomon uchun xatar.

Ijarachi uchun bilvosita oqibat ham bor. Kompaniya QQS toʻlovchisi boʻlib, avval hisobga olingan soliqni tuzatsa, soliq organlarida hisobga qoʻyilmagan shartnoma asosida ijaraga olingan koʻchmas mulkda tovarlarni saqlash bunday tuzatish uchun asoslar roʻyxatiga kiradi. Bu ijara shartnomasini hisobga qoʻyishning yana bir sababi.

Ijarachining odatiy xatolari

• Butun summani soliqni ushlab qolmasdan va registrga yozmasdan toʻlash.
• Ijaraga beruvchining mulkka egalik huquqini tasdiqlovchi hujjat nusxasi va JShShIR yoʻq.
• Shartnomada ijara haqi soliqni oʻz ichiga olish-olmasligi yozilmagan.
• Hisobot oʻz vaqtida topshirilgan, ammo soliq toʻlov sanasidan kechroq oʻtkazilgan.
• Koʻchmas mulk ijara shartnomasi hisobga qoʻyilmagan, ijaraga beruvchi esa dastlabki deklaratsiya haqida bilmaydi.
• Ijara xarajatlari dalolatnoma va toʻlov hujjatlarisiz rasmiylashtirilgan, keyin ularni isbotlash qiyin.