MChJ egasi pulni qanday oladi: dividend, ish haqi yoki qarz — soliqlar taqqoslash

Uch usul va ular oʻrtasidagi farq

MChJdan pul olishning qonuniy usullari aslida uchta: dividend (ishtirokchi foydaning bir qismini oladi), ish haqi (ishtirokchi kompaniyada ishlaydi va mehnatiga haq oladi) va qarz (ishtirokchi kompaniyadan pulni vaqtincha olib, qaytaradi). Bular turli yuridik operatsiyalar boʻlib, soliqlari ham turlicha hisoblanadi. Birini ikkinchisi bilan almashtirish — tekshiruvchilarning eng koʻp eʼtirozlariga sabab boʻladigan holat.

Dividendlar stavkasi va toʻlash tartibi haqida alohida maqolada batafsil yozganmiz; bu yerda uchala variant oʻzaro taqqoslanadi va tanlash tartibi koʻrsatiladi.

Dividendlar: oddiy yoʻl, ammo foyda allaqachon soliqqa tortilgan

Dividend — jamiyat foydasi ishtirokchining ustav fondidagi ulushiga mutanosib ravishda taqsimlanganda uning oladigan daromadi (SK 41-moddasi). Rezident jismoniy shaxs uchun soliq 5 foiz (SK 381-moddasi); uni kompaniyaning oʻzi soliq agenti sifatida ushlab qoladi (SK 345-moddasi). Soliq dividend toʻlangan sanadan kechiktirmay oʻtkazilishi kerak, hisobot esa dividendlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi sanasidan kechiktirmay topshiriladi. Oluvchi talabiga koʻra unga daromad summasi va ushlangan soliq haqida maʼlumotnoma beriladi.

Muhim xususiyat: dividendlar kompaniyaning oʻz foyda soligʻini kamaytirmaydi — hisoblangan dividendlar chegirib tashlanmaydigan xarajatlar qatorida aniq koʻrsatilgan (SK 317-moddasining 24-bandi). Shu sababli pul ikki qavat soliqdan oʻtadi: avval foyda foyda soligʻiga tortiladi, keyin qolgan summadan 5 foiz ushlanadi.

• taqsimlash toʻgʻrisida qarorni ishtirokchilarning umumiy yigʻilishi qabul qiladi; MChJ toʻgʻrisidagi qonunga koʻra jamiyat buni har chorakda, yarim yilda bir marta yoki yilda bir marta qilishga haqli;
• toʻlash muddati taqsimlash toʻgʻrisidagi qaror kunidan boshlab 60 kundan oshmasligi kerak;
• ustav fondi toʻliq toʻlanmaguncha, toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjud boʻlganda, shuningdek sof aktivlar ustav va zaxira fondlaridan kam boʻlganda foydani taqsimlash mumkin emas;
• toʻlov ishtirokchilar ulushlariga mutanosib amalga oshiriladi — ulushlarni oʻzgartirmasdan bir ishtirokchi foydasiga ogʻdirish dividend hisoblanmaydi.

Ish haqi: soliq jihatidan arzonroq, ammo real ish zarur

Egasi kompaniyada haqiqatan ishlasa (direktor, tijorat direktori, bosh muhandis) va mehnat shartnomasi boʻyicha rasmiylashtirilgan boʻlsa, uning mehnatiga haq toʻlash SK 371-moddasi boʻyicha daromad hisoblanadi: mehnat munosabatlarida boʻlgan va mehnat shartnomasi boʻyicha ish bajarayotgan xodimga toʻlanadigan barcha toʻlovlar. Jismoniy shaxs daromadidan JShDS 12 foiz ushlanadi (SK 381-moddasi), kompaniya esa ijtimoiy soliqni umumiy 12 foiz stavkada toʻlaydi (SK 405-moddasi).

Kompaniya uchun afzallik: asosli va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar foyda soligʻi bazasini kamaytiradi (SK 305-moddasi). Ish haqi chegiriladi, dividendlar esa chegirilmaydi. Kamchilik: ish haqi real ishga mos boʻlishi shart. Lavozim rasmiy boʻlsa, vazifalar bajarilmasa va toʻlov miqdori hissaga aniq bogʻliq boʻlmasa, xarajat asosli deb topilmasligi mumkin.

• mehnat shartnomasi, lavozimga tayinlash buyrugʻi va lavozim yoʻriqnomasini rasmiylashtiring;
• tabel va ish bajarilganini tasdiqlovchi hujjatlarni yuriting;
• toʻlovni kassadan naqd emas, hisobvaraq orqali amalga oshiring;
• toʻlov miqdorini shu lavozim uchun bozor darajasi bilan solishtiring.

Qarz: haqiqiy qarz ekan, daromad emas

Qarz shartnomasiga koʻra ishtirokchi kompaniyadan pul oladi va xuddi shunday summani qaytarishga majbur boʻladi (FK 732-moddasi). Shartnoma tomoni yuridik shaxs boʻlganda yozma shakl summasidan qatʼi nazar majburiy (FK 733-moddasi). Qarz foizlari shartnomada koʻzda tutiladi (FK 734-moddasi), qaytarish muddati belgilanmagan boʻlsa, qarz qarz beruvchi talab qilgan kundan boshlab oʻttiz kun ichida qaytariladi (FK 735-moddasi).

Qarz — kechiktirish, pulni abadiy «chiqarib olish» usuli emas. Soliq oqibatlari haqiqiy qaytarish boʻlmaganda yuzaga keladi: kompaniya oʻz qaroriga koʻra jismoniy shaxsning qarzini hisobdan chiqarsa, hisobdan chiqarilgan summa moddiy naf shaklidagi daromad hisoblanadi (SK 376-moddasi birinchi qismining 5-bandi) va yalpi daromadga kiradi (SK 370-moddasi). Kompaniyaning bunday naf hisoblangan xarajatlari foyda soligʻini hisoblashda chegirilmaydi (SK 317-moddasining 3-bandi). Mol-mulkni ishtirokchiga tekin berish ham moddiy naf (SK 376-moddasi birinchi qismining 2-bandi).

• summa, muddat va foizlar koʻrsatilgan yozma shartnoma tuzing;
• qaytarishni jadval boʻyicha toʻlov hujjatlari bilan rasmiylashtiring;
• qarzni «muddatsiz» uzaytirmang va hujjatsiz hisob-kitob bilan yopmang.

Shartli raqamlarda hisob-kitob misoli

Misol shartli, raqamlar tushuntirish uchun; unda imtiyozlar, boshqa ajratmalar va maxsus rejimlar hisobga olinmagan. Faraz qilaylik, MChJda egasiga toʻlovdan oldin 1 000 000 soʻm foyda bor, foyda soligʻi shartli ravishda 15 foiz (SK 337-moddasining 1–11-bandlarida koʻrsatilmagan soliq toʻlovchilar uchun umumiy stavka).

1-variant — dividend. Foyda soligʻi: 1 000 000 × 15% = 150 000. Qoladi 850 000. Dividend soligʻi: 850 000 × 5% = 42 500. Egasi 807 500 oladi.

2-variant — ish haqi. Kompaniya ijtimoiy soliq bilan birga mehnatga haq toʻlashga butun mingni sarflaydi: ish haqi × 1,12 = 1 000 000, yaʼni ish haqi taxminan 892 857. JShDS 12 foiz — taxminan 107 143. Egasi taxminan 785 714 oladi, foyda soligʻi yuzaga kelmaydi, chunki xarajat chegiriladi.

Soliqlardagi farq kichik, shuning uchun qogʻozdagi «foyda» emas, asosliligi hal qiladi: ish haqi real ishni, dividendlar foydani va korporativ cheklovlarga rioya qilishni talab qiladi. Sizning holatingizda haqiqiy manzarani qoʻllanayotgan soliq rejimini hisobga olgan hisob-kitob koʻrsatadi.

Tipik xatolar

Muammolar koʻpincha stavka tanlashdan emas, rasmiylashtirishdan kelib chiqadi.

• pulni ishtirokchiga «hisobdor summa» sifatida yoki toʻlov maqsadisiz, qarz shartnomasi va dividend qarorisiz berish;
• sof aktivlar ustav va zaxira fondlaridan kam boʻlganda dividend toʻlash;
• real vazifalarsiz rasmiy ish haqi;
• dividenddan ushlanmagan soliq — soliq agenti sifatida kompaniya ushlash va toʻlash uchun javobgar;
• ishtirokchi qarzini soliq oqibatlarisiz hisobdan chiqarish — bu moddiy naf;
• ishtirokchi kompaniya orqali oʻtkazadigan tasdiqlanmagan xarajatlar.