Logistika kompaniyasi va yuk tashuvchi soliqlari: QQS va xalqaro tashish

Tashishga QQS stavkasi qanday

Asosiy stavka Soliq kodeksining 258-moddasida belgilangan: agar 36-bobda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq stavkasi 12 foizni tashkil etadi. Nol stavka faqat 36-bobda aniq sanab oʻtilgan hollarda qoʻllanadi — u soliq toʻlovchining xohishiga yoki shartnoma shartlariga bogʻliq emas.

Shu sababli har bir reys uchun birinchi qadam — joʻnatish va yetkazish punktlariga qarab uning turini aniqlash: ichki, xalqaro yoki tranzit. Reys turiga stavka ham, hisobotgacha yigʻilishi kerak boʻlgan hujjatlar roʻyxati ham bogʻliq.

• ichki tashish (ikkala punkt Oʻzbekistonda) — QQS 12%;
• tovarlarni xalqaro tashish — Soliq kodeksining 263-moddasi shartlari bajarilganda nol stavka;
• xorijiy tovarlar tranziti bilan bogʻliq xizmatlar — 263-modda boʻyicha nol stavka;
• xalqaro tashishlarni tashkil etishda transport-ekspeditorlik xizmatlari — shu moddaning qoidalariga koʻra.

Xalqaro tashish: 263-moddaga koʻra nol stavka

Soliq kodeksining 263-moddasi tovarlarni xalqaro tashish xizmatlari uchun nol stavkani belgilaydi. Xalqaro tashish deb havo kemalari, temir yoʻl transporti va (yoki) avtotransport vositalarida tovarlarni tashish tushuniladi, bunda tovarlarni joʻnatish yoki yetkazish punktlaridan biri Oʻzbekiston hududidan tashqarida joylashgan boʻladi. Ikki punktdan bittasi chet elda boʻlishi yetarli — import va eksport tashishlari bu normaga bir xil tushadi.

Shu moddaning alohida bandi Oʻzbekiston yuridik shaxslari boʻlgan tashuvchilar eksport qilinadigan tovarlarni tashish xizmatlariga tegishli. Qonun bu band uchun shartni toʻgʻridan-toʻgʻri qoʻyadi: tashish hujjatlarida bojxona organlarining belgilari boʻlishi kerak. Belgining yoʻqligi nol stavka tan olinmasligining eng tez-tez uchraydigan sababidir.

• marshrut koʻrsatilgan tashish shartnomasi yoki buyurtma;
• bojxona belgilari talab etiladigan hollarda ular qoʻyilgan transport yuk xati (CMR, temir yoʻl yuk xati va hokazo);
• elektron shaklda rasmiylashtirilgan nol stavkali hisobvaraq-faktura;
• bajarilgan ishlar dalolatnomasi va toʻlov hujjatlari.

Xorijiy tovarlar tranziti

Bojxona tranziti protsedurasiga joylashtirilgan tovarlarni tashish yoki tashishga bevosita bogʻliq xizmatlar xorijiy tovarlarni Oʻzbekiston hududiga kirish joyidagi bojxona organidan chiqish joyidagi bojxona organigacha tashishda nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi (263-modda). Aynan shu «doira» muhim: yuk mamlakat ichida tushirilib sotilsa, tranzit rejimi tugaydi va stavka umumiy qoidalar boʻyicha aniqlanadi.

Amaliy xulosa: tranzit reyslari uchun yukning tranzit protsedurasiga joylashtirilganini tasdiqlovchi hujjatlarni va kirish hamda chiqish bojxona organlarining maʼlumotlarini saqlang. Ularsiz nol stavkani himoya qilish qiyin.

Ekspeditor: stavka va soliq bazasi

Nol stavka transport ekspeditsiyasi shartnomasi boʻyicha transport-ekspeditorlik xizmatlariga ham tatbiq etiladi — tovarlarni xalqaro tashishni tashkil etishda. Kodeks bunday xizmatlarga yuklarni qabul qilish va yetkazish, yuklash-tushirish, saqlash, yuklarni sugʻurtalashni tashkil etish, tovarlar va transport vositalarini bojxonada rasmiylashtirishni kiritadi.

Ekspeditorda baza alohida tartibda hisoblanadi: u transport ekspeditsiyasi shartnomasida nazarda tutilgan uning mukofoti miqdorida aniqlanadi (Soliq kodeksining 250-moddasi), mijoz tashish uchun oʻtkazadigan butun summada emas. Bu shartnoma tuzilmasi uchun muhim: kompaniya tashuvchi emas, ekspeditor sifatida harakat qilsa, shartnoma va birlamchi hujjatlarda u xizmatlarni tashkil etgani, mukofot esa tashuvchiga toʻlovdan ajratilgani koʻrinishi kerak.

Tashishda baza va kirish QQSi

Tashuvchi uchun soliq bazasi soliqni qoʻshmagan holda tashish qiymati sifatida aniqlanadi (252-modda). Tashishga 12% stavka qoʻllansa, soliq shartnomadagi QQSsiz narxning ustiga hisoblanadi; shartnomada narx «QQS bilan» koʻrsatilgan boʻlsa, baza hisob-kitob orqali ajratiladi.

Shartli misol (raqamlar haqiqiy tariflarga tegishli emas): ichki reys shartnoma boʻyicha QQSsiz 10 000 000 shartli birlik turadi. 12% stavkadagi soliq 1 200 000 ni tashkil etadi, mijoz toʻlaydigan summa — 11 200 000. Xalqaro reys uchun shartlar bajarilganda xuddi shu hisob nol stavka bilan, soliqsiz 10 000 000 ga chiqariladi.

Kirish QQSi (yoqilgʻi, ehtiyot qismlar, subpudratchilar xizmatlari) Soliq kodeksining 266-moddasi shartlari bajarilganda hisobga olinadi. Ular orasida: tovarlar va xizmatlar nol stavka ham kiruvchi soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatilishi hamda soliq summasi alohida ajratilgan hisobvaraq-faktura boʻlishi. Nol stavkali kompaniya uchun bu kirish soligʻini hisobga olish huquqini bildiradi, lekin faqat hujjatlar toʻliq boʻlgandagina.

Norezident tashuvchi va manbada soliq

Agar logistika kompaniyasi xorijiy tashuvchi xizmatlaridan foydalansa, toʻlov manbasida soliqni tekshirish kerak. Soliq kodeksining 351-moddasi xalqaro tashish xizmatlarini norezidentning Oʻzbekistondagi manbalardan olingan daromadlariga kiritadi, 353-moddada esa xalqaro tashishlardagi frakht daromadlari uchun 6 foiz stavka belgilangan. Soliqni ushlab qolish majburiyati soliq agentiga, yaʼni daromadni toʻlayotgan kompaniyaga yuklanadi.

Transport-ekspeditorlik xizmatlari uchun 351-modda soliqqa tortiladigan daromadni boshqacha aniqlaydi: bu yuk joʻnatuvchidan olingan summa bilan tashuvchiga toʻlanishi lozim boʻlgan summa oʻrtasidagi, tashuvchining birlamchi hujjatlari bilan tasdiqlangan musbat farq. Tashuvchining hujjatlari boʻlmasa, norezidentga toʻlangan butun summa soliqqa tortiladi. Ikki tomonlama soliq solishdan qochish toʻgʻrisidagi xalqaro shartnomalar boʻyicha imtiyozlarni tegishli bitim matni asosida alohida tekshiring.

Tipik xatolar

Logistika kompaniyalarining xatolari odatda stavkalar bilan emas, hujjatlar va reysni tasniflash bilan bogʻliq.

• nol stavka qoʻllangan, ammo tashish hujjatlarida bojxona belgilari yoʻq;
• zanjirning ichki bosqichi (masalan, ombordan chegaragacha yetkazish) 263-modda shartlarini tahlil qilmasdan xalqaro tashishga kiritilgan;
• ekspeditor mukofoti shartnomada ajratilmagan va baza eng katta summadan aniqlanadi;
• taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgani tekshirilmagan — aks holda hisobga olish shubhali;
• xorijiy tashuvchiga toʻlovda manbada soliq ushlab qolinmagan.