Qishloq xoʻjaligi korxonasi soliqlari: yer, suv va imtiyozlar

Kim qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi

Kodeks qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisini bir vaqtda bajarilishi lozim boʻlgan ikki shart orqali belgilaydi. Birinchisi — korxona qishloq xoʻjaligi mahsulotini ishlab chiqaradi va uni dastlabki qayta ishlaydi, shu bilan birga soliq davri uchun yalpi daromadda oʻz qishloq xoʻjaligi mahsulotini sotishdan olingan daromad ulushi kamida 80 foizni tashkil etadi. Ikkinchisi — ishlab chiqarish uchun zarur yer uchastkalari mavjud.

Qishloq xoʻjaligi mahsulotiga oʻsimlikchilik, chorvachilik, parrandachilik, asalarichilik, ipakchilik, baliqchilik va akvakultura mahsulotlari kiradi. Sanoat usulida qayta ishlangan mahsulot qishloq xoʻjaligi mahsuloti deb tan olinmaydi. Amaliy xulosa: kompaniyada savdo yoki sanoat qayta ishlash ulushi oshsa, maqomni roʻyxatdan oʻtishda bir marta emas, har yil yakunlari boʻyicha tekshirish kerak.

Yer solugʻi: obyekt, baza va stavka

Yuridik shaxslardan olinadigan yer solugʻi obyekti — yuridik shaxsda mulk, egalik, foydalanish yoki ijara huquqida turgan yer uchastkalaridir. Agrokorxona uchun muhimi: ijarachi ham soliq toʻlaydi, yaʼni ijara huquqining oʻzi yetarli.

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha soliq bazasi — qonunchilikka muvofiq belgilangan uchastkalarning normativ qiymati, soliqqa tortilmaydigan yerlar chegirib tashlangan holda. Stavka qishloq xoʻjaligi yerlarining normativ qiymatiga nisbatan 0,95 foiz etib belgilangan. Viloyat kengashlari unga 0,5 dan 1,2 gacha kamaytiruvchi va oshiruvchi koeffitsiyentlarni qoʻllashi mumkin, shuning uchun hisoblashdan oldin hududingiz kengashining qarorini aniqlash kerak.

Koʻpincha unutiladigan alohida qoidalar: issiqxona xoʻjaliklari egallagan yerlar uchun soliq qishloq xoʻjaligi yerlari stavkalari boʻyicha toʻlanadi; qishloq xoʻjaligi korxonalari balansidagi, mahsulot ishlab chiqarish va saqlash uchun foydalaniladigan bino va inshootlar ostidagi yer uchun soliq tuman kengashlari belgilagan stavkalarga 0,2 koeffitsiyent qoʻllangan holda hisoblanadi (imtiyozlar tatbiq etiladigan ijaraga olingan uchastkalar bundan mustasno).

Imtiyozlar va oshirilgan meʼyorlar

428-modda qishloq xoʻjaligi uchun muhim bir nechta imtiyozni oʻz ichiga oladi. Suv tejovchi sugʻorish texnologiyasi joriy etilgan uchastkalardan soliq joriy etilgan oydan boshlab besh yil davomida undirilmaydi. Imtiyoz suvdan foydalanish va suv isteʼmoli sohasidagi vakolatli organning xulosasi asosida beriladi. Texnologiya besh yil ichida yaroqsiz boʻlib qolsa yoki demontaj qilinsa, imtiyoz bekor qilinadi va soliq qoʻllanilgan butun davr uchun tiklanadi.

Shuningdek, yangidan oʻzlashtirilayotgan yerlar (ishlar davrida va vakolatli organ tasdiqlagan loyiha boʻyicha oʻzlashtirilgandan keyin besh yil), melioratsiya ishlari olib borilayotgan yerlar (ishlar boshlanganidan besh yil) uchun imtiyozlar hamda yangi bogʻlar, uzumzorlar va tutzorlar uchun besh yilga 50 foizga kamaytirilgan stavka mavjud. Uchastka toʻgʻridan-toʻgʻri maqsadiga muvofiq foydalanilmasa, bu imtiyozlar amal qilmaydi.

2026-yil 14-iyuldan oshirilgan meʼyor ham amal qiladi: agar 1 maygacha dalalar chetlarida hamda kanallar, sugʻorish va kollektor-drenaj tarmoqlari atrofidagi maydonlarda mos ekinlar ekilmagan boʻlsa, uchastkaning shu qismi uchun joriy yil soligʻi uch baravar stavka boʻyicha hisoblanadi. Asos — Kodeksning 133-moddasida nazarda tutilgan tartibda taqdim etilgan axborot.

Yer boʻyicha hisobot va toʻlov muddatlari

Soliq har bir soliq davrining 1 yanvar holatiga hisoblanadi, qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar boʻyicha hisobot esa uchastka joylashgan joydagi soliq organiga joriy davrning 1 mayidan kechiktirmay topshiriladi. Soliq toʻlovchi soliqni oʻzi hisoblaydi.

Qishloq xoʻjaligi yerlari boʻyicha toʻlovlar oylik emas: hisobot yilining 1 sentyabrigacha yillik summaning 30 foizi, 1 dekabrgacha qolgan qismi toʻlanadi. Yil davomida umumiy maydon yoki yerlar tarkibi oʻzgargan boʻlsa, qishloq xoʻjaligi yerlari boʻyicha aniqlashtirilgan hisobotni joriy yilning 1 dekabrigacha topshirish kerak; soliq bazasi umuman oʻzgarganda aniqlashtirilgan hisob-kitob bir oy muddatda topshiriladi.

Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq

Suv soligʻini yer usti va yer osti manbalaridan suv ishlatadigan yuridik shaxslar toʻlaydi. Soliq bazasi — ishlatilgan suv hajmi. U suv oʻlchash asboblari koʻrsatkichlari boʻyicha, birlamchi hujjatlarda aks ettirilgan holda aniqlanadi; qishloq xoʻjaligida asboblar boʻlmasa, vakolatli organ tasdiqlagan suv isteʼmoli normativlari qoʻllanadi. Shoʻr yerlarni yuvish uchun tasdiqlangan yuvish meʼyori doirasida ishlatilgan suv va kollektor-drenaj tarmoqlaridan foydalanilgan suv soliqqa tortilmaydi.

Qishloq xoʻjaligi yerlarini sugʻorish va baliq yetishtirish uchun stavkalar jadvalida yer usti ham, yer osti manbalari uchun 1 kub metrga 107 stavka belgilangan. Unga koeffitsiyentlar qoʻllanadi: 0,5 — suv tejovchi texnologiyalar joriy etilgan va hajm asboblar orqali aniqlanganda; 0,7 — shu shartlardan biri bajarilganda; 1,1 — texnologiya ham, asboblar ham boʻlmaganda. Belgilangan limitdan ortiq olingan suv besh baravar stavkada soliqqa tortiladi.

Agrokorxonalar uchun toʻlov tartibi alohida. Soliq organi summani 1 oktyabrgacha oldingi davrda ishlatilgan suv hajmining 70 foizidan kelib chiqib aniqlaydi (maʼlumot boʻlmasa — normativlar boʻyicha). Toʻlovlar: 1 oktyabrgacha yillik summaning 70 foizi, 15 dekabrgacha qolgani. Qishloq xoʻjaligi korxonalari hisobotni joriy soliq davrining 15 dekabridan kechiktirmay topshiradi.

Shartli hisob-kitob namunasi

Namuna shartli raqamlarda, real xoʻjalikka bogʻlanmagan. Soliqqa tortiladigan yerlarning normativ qiymati — 2 000 000 000, kengash koeffitsiyenti qoʻllanmaydi. Yer solugʻi: 2 000 000 000 × 0,95% = 19 000 000. Toʻlovlar: 1 sentyabrgacha 30% = 5 700 000, 1 dekabrgacha qoldiq 13 300 000.

Suv: shartli ravishda yil davomida sugʻorishga 100 000 kub metr ishlatilgan, stavka 107. Texnologiya va asboblarsiz 1,1 koeffitsiyent bilan: 100 000 × 107 × 1,1 = 11 770 000. Suv tejovchi sugʻorish va asboblar boʻyicha hisobda 0,5 koeffitsiyent bilan: 100 000 × 107 × 0,5 = 5 350 000. Hisob-kitob namunasida farq yiliga 6 420 000 ni tashkil etadi, shuning uchun hisob asboblari va vakolatli organ xulosasini oldindan rasmiylashtirish maqsadga muvofiq.

Kompaniya nima qilishi kerak va tipik xatolar

• maqomni tekshirish: yil davomida oʻz qishloq xoʻjaligi mahsulotidan daromad ulushi va ishlab chiqarish uchun uchastkalarning mavjudligi;
• har bir uchastka boʻyicha huquqni belgilovchi hujjatlar, maydonlar va normativ qiymatni yigʻish; hudud kengashining koeffitsiyentini aniqlash;
• yil boshlanishidan oldin suv tejovchi sugʻorish boʻyicha vakolatli organ xulosasini rasmiylashtirish va suv hisobi asboblarini oʻrnatish;
• taqvimga sanalarni kiritish: 1 may (yer boʻyicha hisobot), 1 sentyabr va 1 dekabr (yer boʻyicha toʻlovlar), 1 oktyabr va 15 dekabr (suv);
• xato: yer solugʻini “hamma kabi” oylik toʻlash, qishloq xoʻjaligi yerlari uchun esa ikki sana mavjud;
• xato: xulosasiz sugʻorish imtiyozini qoʻllash yoki tizim demontaj qilingandan keyin ham saqlab qolish;
• xato: yer maydoni oʻzgarganda 1 dekabrgacha aniqlashtirilgan hisobotni topshirmaslik.