Quruvchi (zastroyshchik) soliqlari: uy sotish, QQS va foyda soligʻi

Loyiha bosqichlari boʻyicha soliqlar xaritasi

Loyihani toʻrt bosqich sifatida koʻrish qulay: yer uchastkasini olish, qurilish, xonadonlarni sotish, sotilmagan qoldiqdan foydalanish. Birinchi bosqichda yer soligʻi, ikkinchisida kirish QQSini hisobga olish va xarajatlar hisobi, uchinchisida sotuvdan QQS va foyda soligʻi, toʻrtinchisida sotilmagan obyektlar boʻyicha mol-mulk soligʻi dolzarb.

Soliqlarning aniq toʻplami sizning rejimingiz, shartnomalar tuzilmasi va quruvchi xaridorlar mablagʻini qanday jalb qilishiga bogʻliq. Shu sababli sotuvlar boshlanmasdan oldin barcha shartnomalar, hisob siyosati va toʻlov rejasini loyihaning yagona soliq xaritasiga jamlab chiqish foydali.

• Yer: yer soligʻi va qurilish davomida imtiyozlar boʻyicha cheklovlar
• Xarajatlar: pudratchi va yetkazib beruvchilardan kirish QQSi, hisobga olish uchun hujjatlar
• Sotuv: QQS va foyda soligʻi uchun daromad, tan olish vaqti
• Balansdagi qoldiq: uy foydalanishga topshirilgandan keyin sotilmagan uy-joy boʻyicha mol-mulk soligʻi

Uy-joy sotishda QQS: stavka va aylanma sanasi

Umumiy QQS stavkasi — 12 foiz, agar Kodeksning 36-bobida boshqacha belgilanmagan boʻlsa (SK 258-modda). Sizning sotuvingizga biror imtiyoz tegishli yoki yoʻqligini bozor odati boʻyicha emas, SK 243-moddasidagi ozod etilgan aylanmalar roʻyxati va shartnoma boʻyicha tekshirish kerak: ozod etish faqat kodeksda aniq koʻrsatilgan boʻlsa amal qiladi.

Koʻchmas mulkni sotishda aylanma sanasi — toʻlov sanasi ham, shartnoma sanasi ham emas. Koʻchmas mulk realizatsiya qilinganda aylanma sanasi — obyekt xaridorga begonalashtirish shartnomasi tomonlari imzolagan qabul qilish-topshirish dalolatnomasi boʻyicha topshirilgan sana hisoblanadi (SK 242-modda). Shuning uchun ulushdorlardan olingan avans oʻz-oʻzidan aylanma sodir boʻlganini bildirmaydi, biroq bunday tushumlarni aks ettirish tartibini hisob siyosatida mustahkamlab, shartnoma modeli bilan kelishib olish kerak.

Amaliy xulosa: qabul qilish-topshirish dalolatnomalari kalendari — bu QQS kalendari. Agar uy dekabrda foydalanishga topshirilib, dalolatnomalar yanvarda imzolansa, aylanma turli soliq davrlariga tushadi, buni yukni hisoblashda oldindan hisobga olgan maʼqul.

Kirish QQSi: hisobga olish uchun nima kerak

Pudratchi va yetkazib beruvchilarga toʻlangan soliqni hisobga olish SK 266-moddasi shartlari bajarilganda mumkin. Ular orasida: tovarlar va xizmatlardan soliqqa tortiladigan aylanma boʻyicha faoliyatda foydalanish va soliq summasi alohida ajratilgan hisobvaraq-faktura mavjudligi, bunda yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi shart (SK 266-modda).

Quruvchi uchun amalda bu shuni anglatadi: har bir ish va har bir material yetkazib beruvchi obyektga bogʻlangan boʻlishi, hisobvaraq-fakturalar esa dalolatnoma va shartnoma bilan birga saqlanishi kerak. Soliqqa tortiladigan aylanmalarga aniq bogʻlab boʻlmaydigan xarajatlarni alohida ajratib borgan yaxshi, shunda tekshiruvda hisobga olish ulushi boʻyicha bahslashishga toʻgʻri kelmaydi.

• Shartnoma imzolashdan oldin har bir pudratchining QQS toʻlovchisi maqomini tekshirish
• Hisobvaraq-faktura maʼlumotlarini bajarilgan ishlar dalolatnomasi va shartnoma bilan solishtirish
• Xarajatlarni obyektlar va qurilish navbatlari boʻyicha yuritish
• Materiallar aynan shu obyektda ishlatilganini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash

Foyda soligʻi: stavka, davr va uzoq muddatli shartnomalar

Stavkalar jadvalining alohida qatorlarida nomlanmagan soliq toʻlovchilar uchun foyda soligʻining umumiy stavkasi 15 foiz qoʻllanadi (SK 337-modda). Hisobot hisobot davri yakunlari boʻyicha keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay, soliq davri yakunlari boʻyicha esa keyingi yilning 1 martidan kechiktirmay topshiriladi (SK 339-modda).

Uzoq loyihalar uchun SK 303-moddasi muhim. Ishlab chiqarish bir soliq davridan koʻproq davom etsa va shartnoma shartlarida xizmatlarni bosqichma-bosqich topshirish nazarda tutilmagan boʻlsa, daromad daromadni tan olishning bir tekisligi tamoyili asosida taqsimlanadi. Hisobot davri oxirida bajarilish shartnoma boʻyicha umumiy xarajatlar tarkibida qilingan xarajatlar ulushi orqali, daromad esa shu ulush va shartnoma narxining koʻpaytmasi sifatida aniqlanadi, ilgari hisobga olingan daromadlar chegirib tashlanadi (SK 303-modda).

Bu norma xonadon xaridorlari bilan tuzilgan shartnomalaringizga qoʻllanadimi yoki yoʻqmi, ularning shartlari va hisob siyosatiga bogʻliq. Bu masalani tekshiruvda emas, birinchi shartnomalar imzolanishidan oldin hal qilgan maʼqul: daromadni tayyorlik boʻyicha yoki obyekt topshirilganda tan olish soliqni yillar oʻrtasida siljitishi mumkin.

• Hisob siyosatida loyiha boʻyicha daromadni tan olish tartibini belgilash
• Xarajatlarni sotilgan va sotilmagan xonadonlar oʻrtasida tushunarli qoida boʻyicha taqsimlash
• Bir hisobda turli navbatlar va turli yer uchastkalarini aralashtirmaslik

Mol-mulk soligʻi: sotilmagan kvartiralar va tugallanmagan qurilish

Yuridik shaxslar mol-mulk soligʻining obyekti — koʻchmas mulk, shu jumladan normativ muddatda tugallanmagan qurilish obyektlari, yoki normativ muddat belgilanmagan boʻlsa, qurilishga ruxsatnoma olingan oydan boshlab yigirma toʻrt oy davomida tugallanmagan obyektlar (SK 411-modda). Quruvchi uchun alohida nomlangan: keyinchalik sotish uchun qurilish tashkilotlari yoki quruvchilar balansida turgan turar joy koʻchmas mulki obyektlari — obyekt foydalanishga topshirilgandan keyin olti oy oʻtgach (SK 411-modda).

Bunday obyektlar boʻyicha soliq bazasi — oʻrtacha yillik qiymat, sotish uchun moʻljallangan uy-joy uchun esa faqat sotilmagan xonadonlar qismi boʻyicha (SK 412-modda). Normativ muddatda tugallanmagan obyektlar uchun stavka 3 foiz (SK 415-modda), umumiy stavka esa 1,5 foiz (SK 415-modda).

Loyiha uchun xulosa: choʻzilgan qurilish va sotilmagan qoldiq soliq tufayli qimmatlashadi. Buni moliyaviy modelga kiritish, uyni topshirish va sotuv jadvallarini esa kvartiralar balansda ortiqcha yotib qolmasligi uchun moslashtirish kerak.

Qurilish maydonchasida yer soligʻi

Tugallanmagan qurilish obyektlari egallagan yer uchastkalari uchun soliq ikki baravar stavkalar boʻyicha toʻlanadi, agar qonunchilikda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, qurilish tugaguncha bunday uchastkalarga soliq imtiyozlari va kamaytiruvchi koeffitsiyentlar tatbiq etilmaydi (SK 429-modda).

“Yangi Oʻzbekiston” massivlarini yaratish doirasida koʻp xonadonli uy-joy qurish uchun auksion savdolarida yer uchastkasini ijaraga olgan yuridik shaxslar uchun 2025-yil 1-maydan uchastkani ijaraga olgan paytdan boshlab 12 oy muddatga yer soligʻidan ozod etish nazarda tutilgan; agar uy belgilangan muddatda qurilmasa va foydalanishga topshirilmasa, imtiyoz davri uchun yer soligʻi ikki baravar miqdorda undiriladi (SK 483-modda). Imtiyoz shartlarini aniq uchastka hujjatlari bilan solishtirish kerak.

Odatiy xatolar va harakatlar tartibi

Muammolar koʻpincha stavkalarni bilmaslikdan emas, shartnomalar, dalolatnomalar va hisob oʻrtasidagi uzilishdan kelib chiqadi. Quyida tekshiruvda daʼvo xavfini kamaytiradigan tartib keltirilgan.

• Sotuv boshlanmasdan oldin loyihaning soliq xaritasini tuzish: yer, xarajatlar, sotuv, qoldiq
• Hisob siyosatida daromadni tan olish vaqti va xarajatlarni navbatlar boʻyicha taqsimlashni mustahkamlash
• Pudratchilarning hisobvaraq-fakturalarini obyektlarga bogʻlash va yetkazib beruvchilar maqomini tekshirish
• Qabul qilish-topshirish dalolatnomalari reyestrini yuritish — QQS boʻyicha aylanma sanasi shunga bogʻliq
• Sotilmagan qoldiq boʻyicha mol-mulk soligʻini va foydalanishga topshirish muddatlarini oldindan hisoblash
• Yer boʻyicha imtiyozlar va qurilish muddatlarini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash