Qurilishda QQS: pudrat, general pudrat va subpudrat

Realizatsiya joyi va stavka: QQS qachon yuzaga keladi

Oʻzbekistondagi obyektda bajariladigan qurilish ishlari pudratchi kim ekanidan qatʼi nazar Oʻzbekistonda QQS bilan soliqqa tortiladi. Kodeks Oʻzbekiston hududidagi koʻchmas mulk bilan bevosita bogʻliq xizmatlarga qurilish, montaj va qurilish-montaj ishlarini aniq kiritadi (SK 241-modda). Shuning uchun bizda obyekt qurayotgan xorijiy pudratchi ham Oʻzbekiston QQSi doirasida ishlaydi.

Bunday ishlar boʻyicha stavka umumiy — 12 foiz (SK 258-modda). Ayrim operatsiyalar soliqdan ozod qilingan yoki nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi, ammo buni odat boʻyicha emas, Soliq kodeksidagi aniq asos boʻyicha tekshirish kerak.

Operatsiya sanasi: dalolatnoma, oylik tan olish va uzoq obyektlar

Xizmatlar uchun operatsiya sanasi — hisobvaraq-faktura rasmiylashtirilgan (imzolangan) sana yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat sanasi (SK 242-modda). Qurilishda bunday hujjat odatda bajarilgan ishlar dalolatnomasi boʻladi, shuning uchun dalolatnomalarni imzolash tartibi soliq qaysi oyda yuzaga kelishini bevosita belgilaydi.

Uzoq obyektlar uchun alohida qoida bor: obyekt qurilishida, jumladan «kalit topshirish» asosida qurilishda va texnologik sikli bir soliq davridan uzoq davom etadigan uzoq muddatli shartnomalarda, agar shartnomada xizmatlarni har oy topshirish nazarda tutilmagan boʻlsa, operatsiya sanasi har bir kalendar oyining oxirgi kuni hisoblanadi (SK 242-modda).

Amaliy xulosa: obyekt bir soliq davridan uzoq qurilsa va faqat oxirida bitta dalolatnoma imzolansa ham, soliq har oy hisoblanadi. Shartnomada ishlarni har oy topshirishni belgilab, dalolatnomalarni oʻz vaqtida imzolang yoki har oy oxiriga bajarilgan ishlar hajmini hisoblashga tayyor boʻling. Foyda soligʻida uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha daromadni tekis tan olishning oʻz mantigʻi bor (SK 303-modda), uni QQSga avtomatik koʻchirib boʻlmaydi.

Soliq bazasi: ishlar hajmi, buyurtmachi materiallari, «kalit topshirish»

Obyektlar qurilishida, jumladan «kalit topshirish» asosida, qurilish-montaj, taʼmirlash-qurilish va ishga tushirish-sozlash ishlarida soliq bazasi har bir kalendar oyi oxiriga haqiqatda bajarilgan ishlar hajmining qiymati asosida, soliqsiz aniqlanadi (SK 248-modda). Demak, pudratchi hisobida qiymat oylik hajmga bogʻlangan boʻlishi kerak: smeta, hajmlar qaydnomasi, dalolatnomalar.

Alohida masala — buyurtmachi materiallari. Agar shartnomaga koʻra ishlarni materiallar bilan taʼminlash majburiyati buyurtmachida boʻlsa va bu materiallarga egalik huquqi buyurtmachida qolsa, baza buyurtmachi materiallari qiymatisiz, bajarilgan va tasdiqlangan ishlar qiymatidan aniqlanadi (SK 248-modda). Bu qoidani qoʻllash uchun shartnomada materiallar buyurtmachi mulki boʻlib qolgan holda beriladigan material sifatida aniq koʻrsatilishi va ular boʻyicha alohida hisob yuritilishi kerak: qabul-topshirish dalolatnomalari, materiallar sarfi hisobotlari.

Odatiy xato: materiallarni buyurtmachi sotib olgan, ammo shartnomada uning mulk huquqi saqlanishi aytilmagan, dalolatnomalarda esa materiallar qiymati ishlar qiymati bilan aralashtirilgan. Tekshiruvda bunday materiallar bazaga qoʻshiladi yoki bazani kamaytirishdan rad etiladi.

General pudrat va subpudrat: QQSni hisobga olish zanjiri

General pudratchi buyurtmachiga taqdim etilgan ishlarning butun qiymatiga QQS hisoblaydi va uni subpudratchilar taqdim etgan soliq summasiga kamaytirish huquqiga ega. Hisobga olish shartlari umumiy (SK 266-modda): ishlar soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatiladi; taʼminotchining hisobvaraq-fakturasi yoki soliq summasi alohida koʻrsatilgan boshqa hujjat olingan; taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan.

Shartli raqamlardagi misol (haqiqiy kompaniya maʼlumoti emas). General pudratchi buyurtmachiga 1 000 mln soʻmlik ishni QQSsiz topshiradi: 12% soliq — 120 mln. Subpudratchi 600 mln soʻmlik ishni bajarib, 72 mln QQS bilan hisobvaraq-faktura chiqargan. General pudratchining budjetga toʻlovi — 120 − 72 = 48 mln, agar hisobga olishning qolgan shartlari bajarilgan boʻlsa. Subpudratchi QQS toʻlovchisi boʻlmasa yoki hujjatda soliq ajratilmagan boʻlsa, 72 mln hisobga olinmaydi va yuk 120 mlngacha oshadi.

Shuning uchun subpudrat tuzishdan oldin subpudratchining QQS toʻlovchisi maqomini tekshiring, shartnomada soliq ajratilgan hisobvaraq-fakturalar chiqarish majburiyatini belgilang va maʼlumotlarni elektron hisobvaraq-fakturalar tizimida tekshirib boring.

Buyurtmachi: quriladigan obyekt boʻyicha soliqni hisobga olish

Obyektni oʻz foydalanishi uchun quradigan buyurtmachi uchun hisobga olish normasi muhim: asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar va koʻchmas mulk obyektlari, jumladan tugallanmagan qurilish obyektlari, shuningdek oʻzining asosiy vositasi sifatida foydalanish uchun aktivlar yaratish maqsadidagi tovarlar (xizmatlar) olinganda, sotuvchi taqdim etgan soliq toʻliq hajmda hisobga olinadi (SK 266-modda).

Bu umumiy shartlarni bekor qilmaydi: soliq ajratilgan hisobvaraq-faktura, taʼminotchi — QQS toʻlovchisi. Agar obyekt soliqqa tortilmaydigan operatsiyalar uchun moʻljallangan boʻlsa, hisobga olish ulushini alohida tahlil qilish kerak; bunday tahlilsiz butun soliqni hisobga olmang.

Xorijiy pudratchi va soliq agenti

Agar Oʻzbekistondagi obyektda ishlarni soliq toʻlovchi sifatida hisobda turmagan xorijiy shaxs bajarsa, soliq agenti — Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxsi boʻlgan buyurtmachi hisoblanadi. U oʻzi QQS toʻlovchisi boʻlishidan qatʼi nazar soliqni hisoblashi, ushlab qolishi va budjetga oʻtkazishi shart (SK 255-modda).

Agar shartnomaga koʻra xizmatlar soliqsiz toʻlansa, agent bazani xizmatlar qiymatidan soliqsiz aniqlaydi va soliq summasini mustaqil hisoblab oʻtkazadi (SK 255-modda). Soliq toʻlanganini tasdiqlovchi toʻlov hujjati hisobga olish huquqini beradi (SK 255-modda), shuning uchun toʻlov topshiriqnomalari va hisob-kitobni bitta jildda saqlang.

Pudratchi va buyurtmachi uchun cheklist

• shartnomada: ishlarni har oy topshirish muddati va tartibi, dalolatnomalarni imzolash tartibi, buyurtmachi materiallari rejimi;
• oylik bajarilgan ish hajmi koʻrinadigan smeta va hajmlar qaydnomalari;
• bir oyda rasmiylashtirilgan dalolatnomalar va hisobvaraq-fakturalar, soliq alohida ajratilgan;
• subpudratchilarni tekshirish: QQS toʻlovchisi maqomi, hisobvaraq-fakturalardagi rekvizitlarning toʻgʻriligi;
• buyurtmachi materiallari boʻyicha qabul-topshirish dalolatnomalari va hisobotlar;
• xorijiy pudratchi boʻlsa — agent soligʻi hisob-kitobi va toʻlov hujjati;
• hisobotni topshirishdan oldin QQS hisobga olishni obyekt boʻyicha hisobvaraq kartochkalari bilan solishtirish.