Restoran va kafe soliqlari: rejimlar, QQS va tushum nazorati

Ikki rejim: aylanmadan olinadigan soliq yoki QQS va foyda soligʻi

Aylanmadan olinadigan soliq huquqi yalpi daromad miqdoriga va biznes shakliga bogʻliq. Soliq davri uchun yalpi daromadi bir milliard soʻmdan oshmaydigan Oʻzbekiston yuridik shaxslari QQS va foyda soligʻi oʻrniga ushbu maxsus rejimni tanlashi mumkin (SK 461–462-moddalar). Soliq davri bu yerda — kalendar yil.

Aylanmadan olinadigan soliqning umumiy stavkasi soliq bazasidan 4 foiz. Baza — yalpi daromad, yaʼni muassasa tushumi, mahsulot, ijara va ish haqi xarajatlarini ayirmasdan. QQS va foyda rejimida mantiq boshqacha: QQS 12 foiz stavkada realizatsiya aylanmasiga hisoblanadi, lekin xaridlar boʻyicha kirish QQS hisobga olinadi, foyda esa xarajatlardan keyin aniqlanadi.

Shuning uchun xarajatlar ulushi yuqori boʻlsa va QQS toʻlovchi yetkazib beruvchilardan yirik xaridlar qilinsa, QQS va foyda rejimi stavka rasman yuqori boʻlsa ham har doim qimmat boʻlavermaydi. Qarorni umumiy qoida boʻyicha emas, muayyan muassasa raqamlari asosida qabul qilish kerak.

Aylanmadan olinadigan soliqqa qanday oʻtish va qachon undan chiqish kerak

Yangi tashkil etilgan yuridik shaxs aylanmadan olinadigan soliqni davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan tanlashi mumkin — rejim roʻyxatdan oʻtish chogʻida koʻrsatiladi. QQS va foyda soligʻi toʻlayotgan amaldagi kompaniya navbatdagi soliq davri boshlanishidan kamida oʻn kun oldin, yaʼni keyingi yil boshlanishidan oldin soliq organiga xabarnoma yuboradi.

Agar yil davomida daromad bir milliard soʻmdan oshsa, muassasa shu miqdorga erishilgan kundan boshlab QQS va foyda soligʻiga oʻtadi, keyingi yil boshidan emas. Shu sababli bir necha nuqtali tarmoq egasi tushumning jamlanma yigʻindisini oylar kesimida kuzatib borishi, QQS toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtish, kassa sozlamalari va narxlarni soliqni hisobga olib oldindan tayyorlashi kerak.

Aylanmadan olinadigan soliqdan ixtiyoriy chiqish QQS toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtish toʻgʻrisida ariza berilgan oydan keyingi oyning birinchi kunidan mumkin. Ixtiyoriy oʻtishdan keyin aylanmadan olinadigan soliqqa qaytish oʻn ikki oydan oldin mumkin emas va faqat joriy soliq davri daromadi bir milliard soʻmdan oshmagan boʻlsa.

Har qanday rejimda majburiy qoladigan narsalar

Umumiy ovqatlanish uchun amaliy xulosa oddiy: aylanmadan olinadigan soliqda ham hujjatlarni «keyinga» qoldirib boʻlmaydi. QQS toʻlovchilardan xaridlar, qaytarishlar, chegirmalar va tushum tuzatishlari aks ettirilishi kerak, aks holda tekshiruvda soliq bazasini isbotlash qiyin.

• hisobvaraq-fakturalar, xaridlar va sotuvlar kitobi: aylanmadan olinadigan soliq toʻlash Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, ularni yuritish majburiyatidan ozod qilmaydi;
• hisobot: aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha oy uchun — keyingi oyning 15-sanasidan kechiktirmay, yil yakuni boʻyicha — 15 fevraldan kechiktirmay;
• soliqni toʻlash — tegishli davr hisobotini topshirish muddatidan kechiktirmay;
• soliq agenti majburiyatlari, agar muassasa jismoniy shaxsdan xonani ijaraga olsa yoki soliq manbada ushlab qolinadigan daromadlarni toʻlasa;
• alohida hisob, agar umumiy ovqatlanishdan tashqari boshqa stavkali faoliyat, masalan chakana savdo boʻlsa.

Shartli sonlarda hisob-kitob misoli

Misol shartli va muayyan muassasa uchun hisob-kitob ham, prognoz ham emas. Faraz qilaylik, MChJ shaklidagi kafe oʻrtacha oyiga 60 mln soʻm tushum oladi, yil davomida 720 mln boʻladi — bu bir milliard soʻm chegarasidan past. 4 foiz stavkada aylanmadan olinadigan soliq oy uchun 2,4 mln soʻm (60 mln × 4%), yil uchun 28,8 mln soʻm boʻladi. Summa muassasa xaridlarga qancha sarflaganiga bogʻliq emas.

Agar tushum oshib, yil oxirida jamlanma yigʻindi bir milliarddan oshsa, shu kundan boshlab muassasa 12 foiz stavkada QQS va foyda soligʻini toʻlaydi. Aynan shu sababli oʻsish rejadagidan yuqori boʻlsa, ikkala variantni oldindan hisoblab, QQSga ixtiyoriy ravishda ertaroq oʻtish kerakmi, hal qilish lozim: masalan, asosiy yetkazib beruvchilar allaqachon QQS bilan ishlasa va kirish soligʻi katta boʻlsa.

Kassa va tushumni qayd etish: tekshiruvlarning eng koʻp uchraydigan mavzusi

Umumiy ovqatlanishda tushum nazorati nazorat-kassa texnikasi va elektron toʻlovlarga asoslanadi. Javobgarlik SK 221-moddasida belgilangan: NKT, hisob-kitob terminallari, elektron toʻlov tizimlari yoki maxsus QR-kodlardan foydalanish majburiy boʻlgan holatda ularsiz savdo qilish va xizmat koʻrsatish besh million soʻm jarimaga sabab boʻladi. Agar cheklar beriladi, lekin NKT soliq organlarida roʻyxatdan oʻtmagan boʻlsa, jarima — yetti million soʻm.

Odatiy xatolar: buyurtmalarning bir qismi kassada emas, «nakladnoy boʻyicha» oʻtkaziladi, zal va yetkazib berish turli tizimlar orqali solishtirilmasdan ishlaydi, terminal turadi, lekin QR yoki karta orqali toʻlovni qabul qilishdan bosh tortish «texnik nosozlik» deb rasmiylashtiriladi, qaytarishlar va storno hujjatsiz oʻtkaziladi. Alohida xatar — vaucherlar va sovgʻa sertifikatlari: ularni realizatsiya qilish tegishli tovarlar (xizmatlar) realizatsiyasi deb topiladi, shuning uchun ular boʻyicha tushum hisobga tushishi kerak.

Amaliy nazorat — uch manbani har kuni solishtirish: kassa boʻyicha tushum, zal hisob tizimi maʼlumotlari va hisobvaraq hamda terminaldagi pul harakati. Farqlarni shu davrning oʻzida hujjatlar bilan tushuntirish kerak.

Spirtli ichimlik yigʻimi va ijtimoiy soliq boʻyicha imtiyoz

Agar muassasa spirtli ichimlik sotsa, asosiy soliqdan tashqari umumiy ovqatlanish korxonalari tomonidan spirtli ichimliklarni realizatsiya qilganlik uchun yigʻim paydo boʻladi (SK 455-modda). Yigʻim toʻlovchilari — realizatsiya boshlanishi haqida vakolatli organga xabarnoma yuborilganini tasdiqlovchi yuridik shaxslar (456-modda). Yigʻim har oy joriy oyning oʻninchi sanasigacha oldindan toʻlov tarzida toʻlanadi. Xabarnoma joriy oyning yigirmanchi sanasigacha yuborilsa, shu oy uchun yigʻim toʻliq hisoblanadi, shuning uchun xabarnoma sanasini oldindan rejalashtirgan maʼqul.

Umumiy ovqatlanish uchun alohida imkoniyat yosh xodimlar bilan bogʻliq. Umumiy ovqatlanish sohasidagi tadbirkorlik subyektlari oʻttiz yoshdan oshmagan xodimlarni ishga olsa, 2025-yil 1-yanvardan 2028-yil 1-yanvargacha ularning mehnatiga haq toʻlash boʻyicha ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada toʻlaydi (SK 483-modda). Imtiyoz shartlarini qoʻllashdan oldin kadrlar hujjatlari bilan solishtirgan maʼqul.