Savdo kompaniyasi soliqlari: ulgurji, chakana, QQS va ustama

Ikki rejim: aylanmadan olinadigan soliq yoki QQS va foyda soligʻi

Savdo kompaniyasi uchun birinchi savol — u qaysi rejimda ekani. Aylanmadan olinadigan soliqni soliq davri uchun yalpi daromadi bir milliard soʻmdan oshmaydigan yuridik shaxslar toʻlaydi (SK 461-modda). Yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun tovarlar (xizmatlar) realizatsiyasidan daromad chegarasi ham bir milliard soʻm.

Bu rejimlar qoʻshilmaydi. Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilar QQS toʻlovchisi hisoblanmaydi (237-modda). Umumiy tartibda qoladigan Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari QQS toʻlovchisi hisoblanadi va soliq organlarida maxsus roʻyxatga olinadi. Yakka tartibdagi tadbirkor realizatsiyadan daromadi bir milliard soʻmdan oshsa yoki QQSga ixtiyoriy oʻtgan boʻlsa, QQS toʻlovchisiga aylanadi (237-modda).

Rejimlar oʻrtasida oʻtish tartibi Soliq kodeksida alohida tartibga solingan, shuning uchun chegaraga bir necha oy qolganda daromadni jamgʻarma hisobida qayta hisoblab, narx belgilashni oldindan hal qilgan maʼqul.

Umumiy rejimda ulgurji sotuvchi nima toʻlaydi

• QQS 12% stavkada (SK 258-modda). Baza — butun realizatsiya tushumi, pul va natura shaklidagi toʻlovni qoʻshib (247-modda). Soliq davri — oy (259-modda).
• Alohida stavka qoʻllanmaydigan soliq toʻlovchilar uchun foyda soligʻi 15% (337-modda). Hisobot davri yakuni boʻyicha hisobot hisobot davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay, soliq davri yakuni boʻyicha esa keyingi yilning 1 martidan kechiktirmay topshiriladi (339-modda).
• Ombor xodimlari, menejerlar va haydovchilarning mehnatiga haq toʻlashdan soliqlar va badallar — ular shtatga bogʻliq va bu yerda koʻrib chiqilmaydi.
• Agar kompaniyaning ombori yoki doʻkoni mulkida boʻlsa, mol-mulk va yer soligʻi — Soliq kodeksining alohida boʻlimlari boʻyicha.

Aylanmadan olinadigan soliqda chakana sotuvchi nima toʻlaydi

Chakana savdoda aylanmadan olinadigan soliq stavkalari savdo nuqtasi joylashgan joyga bogʻliq. SK 467-modda jadvaliga koʻra stavkalar quyidagicha: aholisi yuz ming kishi va undan koʻp shaharlarda — 4%, boshqa aholi punktlarida — 2%, borishi qiyin va togʻli hududlarda — 1%. Iqtisodiyotning qolgan tarmoqlari uchun umumiy stavka 4%.

Agar kompaniyaning turli aholi punktlarida bir nechta savdo nuqtasi boʻlsa, ular alohida yuridik shaxs boʻlmasa ham, alohida hisob yuritish majburiy (468-modda). Demak, har bir nuqta tushumi alohida hisobga olinishi kerak.

Aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha hisobot davri — oy, soliq davri — kalendar yil (469-modda). Xaridor tovarni qaytarganda daromad qaytarish roʻy bergan davrda tuzatiladi (466-modda), shuning uchun qaytarishlar “teskari” sotuv bilan emas, hujjat bilan rasmiylashtirilishi kerak.

Ustamadan QQS qanday hisoblanadi: shartli sonlarda misol

QQS boʻyicha soliq bazasi ustama emas, balki soliqning oʻzisiz butun tushumdir, hisobga olishga esa soliq solinadigan operatsiyalar uchun barcha xaridlardagi QQS qabul qilinadi. Byudjetga toʻlanadigan soliq — hisoblangan va hisobga olingan soliq oʻrtasidagi farq. Quyida shartli misol; raqamlar hech qanday real kompaniyaga tegishli emas.

Kompaniya taʼminotchidan tovar partiyasini QQSsiz 100 000 000 soʻmga sotib oldi. Taʼminotchining 12% stavkadagi QQSi 12 000 000 soʻmni tashkil etdi — bu kiruvchi soliq. Kompaniya partiyani QQSsiz 130 000 000 soʻmga sotdi: ustama 30 000 000 soʻm. Hisoblangan QQS — 15 600 000 soʻm. Byudjetga: 15 600 000 − 12 000 000 = 3 600 000 soʻm, yaʼni ustamaning 12%.

Xuddi shu misolda taʼminotchi QQS toʻlovchisi boʻlmasa yoki hisobvaraq-faktura boʻlmasa, kiruvchi soliq hisobga olinmaydi va byudjetga 15 600 000 soʻmning barchasini toʻlashga toʻgʻri keladi. Shuning uchun kontragentni tekshirish soliqqa bevosita taʼsir qiladi.

QQSni hisobga olish: shartlar va hujjatlar

Hisobga olish huquqi faqat SK 266-moddadagi shartlar bir vaqtda bajarilganda paydo boʻladi. Tovarlar aylanmasi soliqqa tortiladigan, shu jumladan nol stavkadagi faoliyatda ishlatilishi kerak. Soliq summasi alohida ajratilgan hisobvaraq-faktura yoki taʼminotchining boshqa hujjati kerak, taʼminotchi esa QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi shart. Import qilinganda soliq byudjetga toʻlangan boʻlishi kerak.

QQS toʻlovchisi boʻlmagan shaxslardan xarid qilishda toʻlangan soliq summalari, shuningdek, vakillik xarajatlari hisobga olinmaydi (267-modda). Yuqori xavf toifasiga kiritilgan hisobvaraq-fakturadagi QQS summasini xaridorlar hisobga olmaydi, agar u alohida tartibda toʻlanmagan boʻlsa.

Tekshirish uchun amaliy hujjatlar toʻplami: shartnoma va spetsifikatsiya, hisobvaraq-faktura, tovar-transport yoki qabul qilish dalolatnomasi, toʻlov hujjati, yuk tashish va omborga qabul qilish hujjatlari. Agar “taʼminotchi — ombor — xaridor” zanjiri faqat hisobvaraq-faktura bilan tasdiqlansa, tekshiruvda uni ishonchsiz deb hisoblashadi.

Savdo kompaniyalarining odatiy xatolari

• Daromad chegarasini kuzatmaydilar va rejim oʻzgarganini QQSsiz hisoblar chiqarib boʻlganlaridan keyin bilib qoladilar.
• Ulgurji va chakana sotuvni alohida hisobsiz aralashtirib, ularga bitta stavkani qoʻllaydilar.
• QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtmagan kontragentlarning hisobvaraq-fakturalari boʻyicha QQSni hisobga oladilar.
• Soliqni butun tushumdan emas, ustamadan hisoblaydilar.
• Qaytarishlar va chegirmalarda daromadni tuzatmaydilar, vaholanki SK 466-moddasi voqea davrida tuzatishni talab qiladi.
• Ombor qoldiqlarini hisob maʼlumotlari bilan solishtirmaydilar, natijada xarajat va tushum soliq hisobotidan farq qiladi.

Kompaniya qanday harakat qilishi kerak

Tartib oddiy: rejimni jamgʻarma daromad boʻyicha aniqlash, faoliyat turlari va savdo nuqtalari boʻyicha hisobni sozlash, taʼminotchilardan QQS toʻlovchisi maqomini tasdiqlashni soʻrash, qaytarish va chegirmalarni rasmiylashtirish tartibini hisob siyosatida mustahkamlash va hisoblangan hamda kiruvchi QQSni har oy solishtirish. Daromad chegarasiga yaqin kompaniyalar uchun oxirgi oylarning haqiqiy maʼlumotlarida ikkala rejimni oldindan modellashtirish foydali.