Ustav kapitaliga mulk kiritish: QQS, foyda va baholash

Hissa nima boʻlishi mumkin va uning bahosini kim belgilaydi

MChJ toʻgʻrisidagi qonun (ZRU-1137-son) hissalarni nafaqat pul bilan kiritishga ruxsat beradi: hissa pul, qimmatli qogʻozlar, boshqa buyumlar, mulkiy huquqlar yoki pul baholanadigan va boshqa shaxsga oʻtkazilishi mumkin boʻlgan boshqa huquqlar boʻlishi mumkin (16-modda). Demak, uskuna, transport, bino, tovar belgisi yoki talab qilish huquqi — joiz hissalardir.

Pulsiz hissaning pulda ifodalangan bahosini ishtirokchilarning umumiy yigʻilishi tasdiqlaydi: qaror jamiyatning barcha ishtirokchilari tomonidan bir ovozdan qabul qilinishi kerak (qonunning 16-moddasi). Hissa qiymati bazaviy hisoblash miqdorining oʻn ming baravaridan oshsa, uni baholovchi tashkilot baholaydi va hissa baholangan qiymatdan yuqori boʻlishi mumkin emas.

Amaliy xulosa: mulk ustav kapitaliga qaysi summa bilan kiradi, oʻsha summa bir vaqtning oʻzida QQS uchun narx, jamiyatda amortizatsiya uchun boshlangʻich qiymat va ishtirokchi ulushi uchun asos boʻladi. Shuning uchun baholashni qabul-topshirish dalolatnomasi imzolanishidan oldin oʻtkazish kerak, keyin emas.

QQS: ustav kapitaliga mulk topshirish — realizatsiya

Soliq kodeksi yuridik shaxsning ustav fondiga (ustav kapitaliga) hissa sifatida tovarlarni topshirish yoki xizmat koʻrsatishni realizatsiya aylanmasiga kiritadi (NK 239-modda). Ishtirokchi QQS toʻlovchisi boʻlsa, pul olmasdan, ulush olgan boʻlsa ham, soliqni hisoblashi shart.

Soliq bazasi — topshirilayotgan mulkning qiymati, taraflar qoʻllagan narxdan kelib chiqib, soliqni kiritmagan holda (NK 248-modda). Stavka odatda 12% (NK 258-modda), agar operatsiya uchun boshqa qoida boʻlmasa. Bitim narxi bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlsa, soliq organi bazani tuzatishi mumkin; ishtirokchi narx bozor narxiga mos ekanini asoslab, tuzatishga eʼtiroz bildirishi mumkin (NK 248-modda). Shuning uchun kelishilgan baho baholovchi hisoboti yoki bozor narxini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarga tayanishi lozim.

Aylanma sanasi mulk turiga bogʻliq. Koʻchmas mulk boʻyicha — taraflar imzolagan qabul-topshirish dalolatnomasi boʻyicha topshirilgan sana (NK 242-modda). Tovar joʻnatilmasa, aylanma sanasi tovarga egalik huquqi oʻtgan sana hisoblanadi (NK 242-modda). Hissa uchun bu odatda dalolatnoma imzolangan sana — shuning uchun dalolatnoma sanasini ongli tanlash kerak.

Hisoblash namunasi (shartli raqamlar)

Namuna shartli. QQS toʻlovchisi boʻlgan ishtirokchi ustav kapitaliga uskuna kiritadi, ishtirokchilar qarori va baholovchi hisoboti boʻyicha hissa bahosi QQSsiz 100 000 000 soʻm. 12% stavkada soliq 12 000 000 soʻmni tashkil etadi (100 000 000 × 12%). Ishtirokchi jamiyatga shu summada ajratib koʻrsatilgan soliq bilan hisobvaraq-faktura yozib beradi.

Jamiyat zarur shartlar bajarilganda bu soliqni hisobga olishi mumkin, jumladan soliq alohida ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura mavjudligi va yetkazib beruvchining QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtganligi (NK 266-modda). Hisobvaraq-faktura boʻlmasa, hisobga olinmaydi.

Jamiyatda nimalarni hisobga olish kerak: QQS, daromad va amortizatsiya

• QQSni hisobga olish. Hissani qabul qilgan jamiyat ishtirokchi mulkni topshirganda toʻlagan soliqni hisobga olish huquqiga ega (NK 266-modda). Asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar va koʻchmas mulk boʻyicha hisobga olish shu moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
• Daromad. Ustav fondiga (ustav kapitaliga) hissa tarzida olingan mablagʻlar jamiyat daromadi sifatida hisobga olinmaydi (NK 304-modda). Shu sababli olingan hissa jamiyatning soliqqa tortiladigan foydasini oshirmaydi.
• Amortizatsiya. Hissa hisobiga olingan amortizatsiya qilinadigan aktivning boshlangʻich qiymati — ishtirokchilar kelishgan pul bahosi, lekin bozor qiymatidan yuqori emas (NK 306-modda). Bozordan oshirilgan baho amortizatsiya xarajatlarini koʻpaytirmaydi.
• Aksiz. Aksiz solinadigan tovarlarni ustav kapitaliga hissa sifatida topshirish ham aksiz soligʻi obyektiga kiradi (NK 284-modda), shuning uchun bunday hissalar alohida tekshiruvni talab qiladi.

Harakatlar tartibi va hujjatlar

• Hissa tarkibini aniqlang va ishtirokchining mulkka egalik huquqi tasdiqlanganini tekshiring (koʻchmas mulk uchun — huquqlarni roʻyxatdan oʻtkazish).
• Baholashni oling: hissa qonunda belgilangan chegaradan oshsa — baholovchi tashkilot hisoboti, aks holda bozor narxini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar.
• Umumiy yigʻilish oʻtkazing: hissani baholash toʻgʻrisidagi qaror barcha ishtirokchilar tomonidan bir ovozdan qabul qilinadi; bayonnoma rasmiylashtiring.
• Hissa kiritish shartnomasi yoki kelishuvi, qabul-topshirish dalolatnomasi va ishtirokchining QQS ajratilgan hisobvaraq-fakturasini tayyorlang.
• Operatsiyani ikkala tomon hisobida dalolatnoma sanasida aks ettiring, aktivni kelishilgan baho boʻyicha balansga qabul qiling va QQS hisobga olinishini tekshiring.
• Hujjatlar toʻplamini saqlang: tekshiruvda soliq organi hissa narxini bozor narxi bilan solishtiradi.

Odatiy xatolar

• Ishtirokchida «pul boʻlmadi» deb QQS hisoblanmagan: ustav kapitaliga topshirish realizatsiya aylanmasidir (NK 239-modda).
• Hissa bahosi baholovchi hisobotisiz qabul qilingan, narx esa bozordan sezilarli farq qiladi — baza tuzatilishi xavfi (NK 248-modda).
• Soliq ajratilgan hisobvaraq-faktura yoʻq: jamiyat hisobga olish huquqini yoʻqotadi (NK 266-modda).
• Ustav kapitali uchun baho va jamiyat hisobidagi qiymat qabul-topshirish dalolatnomasidan farq qiladi.
• Baholash toʻgʻrisidagi qaror barcha ishtirokchilar tomonidan emas, koʻpchilik ovozi bilan qabul qilingan: bir ovozdan qaror talab etiladi (MChJ toʻgʻrisidagi qonunning 16-moddasi).