Xodimlarni oʻqitish xarajatlari: kompaniya soliq hisobi

Oʻqitish xarajatlari foyda soligʻi hisob-kitobida qachon qabul qilinadi

Umumiy qoida Soliq kodeksining 305-moddasida mustahkamlangan: yalpi daromaddan daromad olish bilan bogʻliq xarajatlar ayiriladi. Xarajat deb asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan sarflar tan olinadi. Foyda soligʻi boʻlimida xodimlarni oʻqitishga alohida modda yoʻq, shuning uchun kurslar uchun toʻlov umumiy shartlar boʻyicha tekshiriladi.

Sarflar quyidagi shartlardan kamida bittasiga mos kelsa, iqtisodiy jihatdan asoslangan hisoblanadi. Oʻqitishga nisbatan ikkitasi muhim:

• sarflar daromad olishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirish maqsadida qilingan;
• sarflar tadbirkorlik faoliyatini saqlab qolish yoki rivojlantirish uchun zarur, xarajatlarning bu faoliyat bilan bogʻliqligi aniq asoslangan.

Oʻqitishning faoliyat bilan bogʻliqligini qanday koʻrsatish kerak

Normadagi asosiy soʻz — «aniq asoslangan». Amalda bu hujjatlardan kompaniyaga bu oʻqitish nega kerakligi koʻrinib turishi kerakligini bildiradi. Kurs mavzusi xodimning lavozimiga toʻgʻridan-toʻgʻri tegishli boʻlsa, xarajatni himoya qilish osonroq: buxgalter soliq hisobi boʻyicha, sotuv menejeri mijozlar bilan ishlash boʻyicha, muhandis esa kompaniyada ishlatiladigan uskuna boʻyicha oʻqiydi.

Agar kurs mavzusi kompaniya faoliyati va xodim lavozimiga aloqador boʻlmasa, xarajat ayirib tashlanmaydigan xarajatlarga tushishi mumkin: daromad olishga qaratilgan faoliyat bilan bogʻliq boʻlmagan, qonun hujjatlarida soliq toʻlovchiga bunday xarajatlarni amalga oshirish majburiyati yuklanmagan xarajatlar ayirilmaydi (Soliq kodeksi 317-moddasining 18-bandi).

Qanday hujjatlarni tayyorlash kerak

Soliq kodeksining 305-moddasi xarajatlarni nafaqat standart birlamchi hujjatlar, balki boshqa hujjatlar bilan ham tasdiqlashga yoʻl qoʻyadi, jumladan shartnomaga muvofiq koʻrsatilgan xizmat toʻgʻrisidagi hisobot bilan. Oʻqitish uchun maqsadga muvofiq hujjatlar toʻplami:

• oʻquv tashkiloti bilan shartnoma va hisob-varaq, bajarilgan ishlar dalolatnomasi yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat;
• rahbarning xodimni oʻqishga yuborish toʻgʻrisidagi buyrugʻi — dastur, muddatlar va sababi koʻrsatilgan holda;
• kursni tugatganlik toʻgʻrisidagi hujjat — sertifikat, guvohnoma, attestat;
• oʻquv reja yoki kurs dasturi — u mavzuning lavozim bilan bogʻliqligini koʻrsatadi;
• toʻlov topshiriqnomasi yoki toʻlovni tasdiqlovchi boshqa hujjat.

Xodimdan soliq: daromad yuzaga keladimi

Masalaning ikkinchi tomoni — jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliq (JShDS). Soliq kodeksining 376-moddasiga koʻra, yuridik shaxsning soliq toʻlovchi manfaatlarini koʻzlab tovarlar (xizmatlar), mulkiy huquqlar uchun toʻlovi moddiy naf koʻrinishidagi daromad hisoblanadi. Biroq bu norma 369-moddaning ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan taqdirdagina qoʻllanadi.

369-moddaning ikkinchi qismiga koʻra, 386-moddada koʻrsatilgan soliq agentlarining jismoniy shaxs foydasiga ishchilarning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash boʻyicha xarajatlari soliq toʻlovchining daromadi sifatida qaralmaydi. Bunday oʻqitish uchun toʻlagan tashkilot soliq agenti hisoblanadi va bu norma saqlansa, xodimda daromad yuzaga kelmaydi — soliq ushlash shart emas.

Agar kompaniya xodim uchun ish bilan bogʻliq boʻlmagan oʻqish (masalan, shaxsiy qiziqish yoki oila aʼzosining taʼlimi) uchun toʻlasa, ozod qilish uchun asos yoʻq: xodim manfaatiga toʻlov uning daromadi deb topilishi mumkin. Bundan tashqari, Soliq kodeksi 317-moddasining 3-bandiga koʻra, 376-modda boʻyicha moddiy naf shaklidagi jismoniy shaxs daromadi hisoblangan soliq toʻlovchi xarajatlari ayirilmaydi. Bunday toʻlov xodimda soliqqa tortiladi va kompaniya foydasini ham kamaytirmaydi. Toʻlovdan oldin 369-moddaning amaldagi tahririni lex.uz saytida tekshiring: unga oʻzgartirishlar kiritilgan.

Xodim oʻz hisobidan oʻqisa

Baʼzan kompaniya xodimga kurs qiymatini faqat qoplaydi yoki xodim oʻzi toʻlaydi. Soliq kodeksining 378-moddasida jismoniy shaxsning oʻzi uchun imtiyoz nazarda tutilgan: soliq davrida nodavlat taʼlim tashkilotlariga, qayta tayyorlash va malaka oshirish uchun toʻlovlarga yoʻnaltiriladigan ish haqi summalari va soliq toʻlovchining boshqa daromadlari bazaviy hisoblash miqdorining sakkiz baravarigacha miqdorida soliqqa tortilmaydi.

Shart — bunday tashkilotlar tomonidan berilgan kursni tugatganlik toʻgʻrisidagi hujjatning mavjudligi. Shuning uchun toʻlov qanday shaklda boʻlmasin, xodimdan sertifikat yoki guvohnoma soʻrang va nusxasini shaxsiy ishda saqlang: tekshiruvda u imtiyoz huquqini ham, oʻqitishning ish bilan bogʻliqligini ham tasdiqlaydi.

Oʻqish vaqtiga toʻlov va QQS

Xodim ishdan ajralgan holda oʻqisa, kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimida oʻqish davrida asosiy ish joyi boʻyicha ish haqi ishlanmagan vaqt uchun toʻlovga kiradi (Soliq kodeksi 374-moddasining 7-bandi). Ishlanmagan vaqt uchun toʻlov turlari orasida oʻqish munosabati bilan taʼtillar ham sanalgan. Bu toʻlovlarni buyruq bilan rasmiylashtiring va mehnatga haq toʻlash hisob-kitobiga odatdagidek kiriting.

QQS borasida, kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirishni amalga oshiradigan tashkilotlar koʻrsatadigan qoʻshimcha taʼlim xizmatlari soliqdan ozod etilgan (Soliq kodeksi 243-moddasi birinchi qismining 10-bandi). Demak, oʻquv tashkiloti hisob-varagʻida QQS odatda ajratilmaydi va kompaniyada bunday kurslar boʻyicha kirish QQSni hisobga olish masalasi yuzaga kelmaydi. Agar ijrochi baribir QQS bilan hisob-varaq bergan boʻlsa, asosni aniqlang — masalan, bu taʼlim xizmati emas, maslahat seminari boʻlishi mumkin.

Tipik xatolar va misol

Muammolar koʻpincha asoslashning zaifligi va hujjatlardagi kamchiliklardan kelib chiqadi. Tipik xatolar:

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun toqilgan). Kompaniya bosh buxgalterni soliq hisobi boʻyicha 6 000 000 soʻm turadigan kursga yubordi. Shartnoma, buyruq, dastur, dalolatnoma, toʻlov topshiriqnomasi va sertifikat bor. Xarajat soliq bazasini hisoblashda qabul qilinadi, xodimda esa 369-moddaning ikkinchi qismi saqlansa, daromad yoʻq. Agar kompaniya xuddi shu kursni lavozimi mavzuga aloqador boʻlmagan xodim uchun toʻlasa va bogʻliqlikni asoslay olmasa, soliq organi ayirmani bahslashishi va xodim daromadi masalasini qoʻyishi mumkin.

• buyruq va dastur yoʻq — oʻqitish kompaniyaga nega kerakligi tushunarsiz;
• kurs mavzusi xodimning lavozimi bilan bogʻliq emas;
• qarindoshning oʻqishi yoki shaxsiy kurs soliq ushlamasdan toʻlangan;
• kursni tugatganlik toʻgʻrisidagi hujjat yoʻq;
• toʻlov kompaniya bilan shartnomasiz xodim nomidan amalga oshirilgan.