Kredit olishda bank uchun hisobot: nimalar tayyorlanadi

Qanday hisobot kerak: toʻplam tarkibi

Yillik moliyaviy hisobot buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot, oʻz kapitali toʻgʻrisidagi hisobot hamda izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirishlarni oʻz ichiga oladi (Qonunning 22-moddasi). Bank odatda aynan shu toʻplamni qarz oluvchini baholash asosi sifatida koʻradi.

Kichik biznes uchun istisno bor: kichik korxonalar va mikrofirmalar faqat balans va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotdan iborat yillik hisobotni topshiradi (25-modda). Biroq bu qoida davlat organlariga nimalar majburiy topshirilishi haqida. Bank koʻproq narsa soʻrashi mumkin, masalan, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot yoki moddalar boʻyicha ochib berish, kompaniya esa arizani toʻliqroq koʻrsatish uchun ularni ixtiyoriy tayyorlashi mumkin.

• oxirgi hisobot sanasidagi buxgalteriya balansi;
• moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot;
• pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot — bank soʻrasa yoki kompaniya kichik korxona va mikrofirmaga kirmasa;
• oʻz kapitali toʻgʻrisidagi hisobot va izohlar — yirik va oʻrta qarz oluvchilar uchun;
• asosiy moddalar boʻyicha ochib berish: debitorlik va kreditorlik qarzlari, zaxiralar, asosiy vositalar, amaldagi kredit va qarzlar.

Qaysi davr uchun maʼlumot koʻrsatiladi

Yillik hisobot davri — 1 yanvardan 31 dekabrgacha boʻlgan kalendar yili. Yil davomida tuziladigan davriy hisobot 1 yanvardan hisobot sanasigacha, shu sanani ham qoʻshgan holda, davrni qamrab oladi (24-modda). Hisobot yil boshidan oshib boruvchi yakun bilan tuziladi (22-modda), shuning uchun choraklik balans alohida chorak emas, balki jamlangan maʼlumotni koʻrsatadi.

Amalda banklar oxirgi yopilgan yilga va oxirgi oraliq sanaga qaraydi, toki joriy dinamikani koʻrsin. Yillik balansdan koʻp oy oʻtgan boʻlsa, oʻtgan yil hisoboti bilan cheklanmasdan, dolzarb sana uchun oraliq hisobot tayyorlang.

Imzolar va ishonchlilik: topshirishdan oldin nimani tekshirish kerak

Moliyaviy hisobotni rahbar yoki u belgilagan shaxslar imzolaydi. Rahbar tasdiqlagan roʻyxatlarda koʻrsatilgan shaxslarning imzosisiz hujjatlar haqiqiy emas hisoblanadi (13-modda). Bankka yuborishdan oldin imzolovchilar roʻyxatdagi shaxslar ekanini va hisobot soliq organiga topshirilgan variantdan farq qilmasligini tekshiring. Hisobot elektron hujjat shaklida ham taqdim etilishi mumkin (25-modda).

Bank raqamlarni hisobvaraq aylanmalari va soliq hisoboti maʼlumotlari bilan solishtiradi. Bankdagi va soliq organidagi balans oʻrtasidagi nomuvofiqlik qoʻshimcha savollar yoki rad etishning tez-tez uchraydigan sababidir. Hisobotda ochmoqchi boʻlmagan maʼlumotlar boʻlsa, esda tuting: buxgalteriya registrlari maʼlumotlari uchinchi shaxslarga rahbarning ruxsati bilan yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda beriladi (28-modda).

• balans maʼlumotlari bosh kitob va aylanma-saldo qaydnomasiga mos keladi;
• hisobvaraqlardagi pul qoldiqlari bank koʻchirmalari bilan solishtirilgan;
• oxirgi inventarizatsiya oʻtkazilgan: qonun hisob va hisobot maʼlumotlarining ishonchliligini tasdiqlash uchun aktiv va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilishni talab etadi (16-modda);
• yirik kontragentlar bilan debitorlik va kreditorlik qarzlari boʻyicha solishtirma dalolatnomalar imzolangan;
• imzolar tasdiqlangan roʻyxatdagi shaxslar tomonidan qoʻyilgan.

Bank raqamlaringizni qanday oʻqiydi

Bank tahlilchisi odatda bir necha guruh koʻrsatkichlarni solishtiradi: tushum va foyda, qarz yuki, likvidlik va pul oqimi. Balansdagi aktivlar bahosi barcha koeffitsiyentlarga taʼsir qiladi, shuning uchun u qoidalarga mos boʻlishi muhim. Zaxiralar ikki bahodan pastrogʻi boʻyicha baholanadi: haqiqiy tannarx yoki balans sanasidagi bozor narxi (sof sotish qiymati). Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar boshlangʻich (tiklanish) qiymati boʻyicha hisobga olinadi (17-modda).

Demak, tannarxda sotib boʻlmaydigan eskirgan zaxiralar va shubhali debitorlik qarzi toʻgʻri aks ettirilishi kerak. Ularni oshirib koʻrsatsangiz, bank tekshiruvda baribir bahoni tuzatadi, qolgan hisobotga ishonch esa pasayadi.

Shartli misol: koʻpincha hisoblanadigan ikki koʻrsatkich

Misol shartli raqamlarda, real kompaniyaga aloqasi yoʻq. Faraz qilaylik, aylanma aktivlar — 600 mln soʻm, qisqa muddatli majburiyatlar — 400 mln soʻm. Joriy likvidlik koeffitsiyenti: 600 / 400 = 1,5. Umumiy majburiyatlar 900 mln soʻm, oʻz kapitali 450 mln soʻm boʻlsin. Qarz va oʻz mablagʻlari nisbati: 900 / 450 = 2.

Qaysi qiymatlar maqbul hisoblanishini qonun emas, bankning oʻzi kredit siyosatida belgilaydi. Shuning uchun bunday koeffitsiyentlarni oldindan hisoblab, ular savol tugʻdirishi mumkin boʻlgan sabablarni qidiring: masalan, qisqa muddatli qarzlarning katta ulushi yoki muddati oʻtgan katta debitorlik qarzi.

Garov, amaldagi kreditlar va auditor xulosasi

Kredit garov evaziga berilsa, esda tuting: garovga topshirilgan mol-mulk qiymati boshqa aktivlardan alohida hisobga olinadi (20-modda). Garovga qoʻyilgan mol-mulk va amaldagi majburiyatlar roʻyxatini balans maʼlumotlariga mos holda tayyorlang. Majburiyatlar tomonlar kelishuviga muvofiq pul ifodasida aks ettiriladi (17-modda), shuning uchun amaldagi kreditlar boʻyicha shartnoma shartlari hisobga mos kelishi kerak.

Konsolidatsiyalangan hisobot yurituvchi qarz oluvchi uni ham tayyorlashi kerak: shoʻba xoʻjalik jamiyatlariga ega asosiy xoʻjalik jamiyati konsolidatsiyalangan moliyaviy hisobot tuzadi (23-modda). Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning yillik moliyaviy hisoboti manfaatdor banklar va boshqa kreditorlar uchun ochiq (26-modda). Aksiyadorlik jamiyatlari, sugʻurta tashkilotlari va qonunga koʻra majbur boʻlgan boshqa shaxslar yillik hisobotni auditorlik xulosasi bilan birga yillik umumiy yigʻilish kunidan kamida ikki hafta oldin eʼlon qiladi. Sizning kompaniyangiz uchun audit majburiy boʻlmasa ham, mustaqil xulosa yoki maʼlumotlarni tekshirish bankning raqamlarga ishonchini oshiradi.

Tipik xatolar

• bankka hisobotning bir varianti, soliq organiga boshqasi topshiriladi;
• balans imzolanmagan yoki roʻyxatda yoʻq shaxs tomonidan imzolangan;
• maʼlumotlar eskirgan sanaga, oraliq hisobotsiz berilgan;
• hisobvaraqlardagi qoldiqlar va kontragentlar bilan hisob-kitoblar solishtirilmagan;
• garovlar va amaldagi kreditlar ochib berilmagan yoki shartnomalarda koʻrsatilganidek hisobga olinmagan;
• hisobot oxirgi lahzada tuzilgan va bankning oʻzi topadigan xatolarni oʻz ichiga oladi.