Dorixona yoki dorixonalar tarmogʻi due diligence

Qoldiqlar: avval qayta sanash, keyin baholash

Bitimdagi dorixona qiymati deyarli har doim tovar zaxirasini oʻz ichiga oladi, shuning uchun xaridorning birinchi vazifasi — zaxira haqiqatan mavjudligiga ishonch hosil qilish. Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun aktivlar va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilishni talab etadi, 4-sonli BHMS boʻyicha esa tashkilot tovar-moddiy zaxiralarni yiliga kamida bir marta inventarizatsiya qiladi. Xaridor uchun bu ishonchli tayanch: oxirgi inventarizatsiya hujjatlarini soʻrang va tomonlar kelishgan kunda xodimlarni ogohlantirmasdan oʻzingiz ham sanab chiqing.

Qayta sanash natijasi hisob maʼlumotlari bilan solishtiriladi. 4-sonli BHMS boʻyicha aybdorlar aniqlanguncha kamomad kamomad va yoʻqotishlarni hisobga oluvchi alohida schyotda aks ettiriladi, ortiqcha zaxiralar esa aniqlangan sanadagi joriy qiymat boʻyicha kirim qilinadi. Dorixonada katta ortiqcha — sovgʻa emas, balki signal: tovar hujjatlarsiz olingan yoki xaridlarda aks ettirilmagan boʻlishi mumkin.

• hisob dasturidan partiyalar kesimida ombor qoldiqlari, qayta sanash kuniga sanasi bilan;
• soʻnggi davrlar inventarizatsiya dalolatnomalari va har bir kamomad hamda ortiqcha boʻyicha tushuntirishlar;
• tarmoqdagi alohida dorixonalar va markaziy ombor qoldiqlari — alohida, oʻzaro hisob-kitobsiz;
• masʼuliyatli saqlashdagi va komissiyadagi tovar — u sotuvchi zaxiralari qiymatiga kirmasligi kerak.

Yaroqlilik muddati: nimani likvidsiz deb hisoblash

Dorixona uchun yaroqlilik muddati — zaxirani baholashdagi asosiy omil. Muddati oʻtgan preparatni sotib boʻlmaydi, uning hisobdagi qiymati real qiymatgacha tushirilishi kerak. 4-sonli BHMS boʻyicha zaxiralar, agar sotishning sof qiymati tannarxdan past boʻlsa, sotishning sof qiymati boʻyicha aks ettiriladi; zaxiralar shikastlangan, toʻliq yoki qisman eskirgan yoki ularni sotishning sof qiymati pasaygan boʻlsa, qiymati arzonlashtiriladi. Arzonlashtirish summasi u yuzaga kelgan hisobot davri xarajatlariga kiritiladi.

Amalda faqat muddati oʻtgan tovarni emas, balki muddati yaqin oylarda tugaydigan tovarni ham sotish tezligini hisobga olib tekshiring. Yaroqlilik muddati tugaguncha sotib ulgurilmaydigan preparat — kelajakdagi zarar va xaridor buni narxda hisobga olishga haqli. Hisob-kitob har bir pozitsiya boʻyicha alohida olib boriladi: sotishning sof qiymati zaxiralarning har bir birligi (turi) boʻyicha aniqlanadi.

• qoldiqlar boʻyicha yaroqlilik muddati kesimida hisobot: muddati oʻtgan, 3 oygacha, 6 oygacha, undan koʻp;
• pozitsiya aylanuvchanligi: joriy sotuv surʼatida zaxira necha kun javonda turadi;
• davr mobaynida muddati oʻtgan tovarni hisobdan chiqarish va yoʻq qilish dalolatnomalari — qanchalik tez-tez va qanday summalarda;
• taʼminotchilarga qaytarishlar: ular faqat kelishuv bilan emas, hujjatlar bilan tasdiqlanganmi.

Ustamalar va marja: xarid va sotuvni solishtirish

Dorixonaning foydaliligi xarid va chakana narx oʻrtasidagi farq bilan belgilanadi. Qayta sotish uchun moʻljallangan tovarlar xarid qiymati boʻyicha hisobga olinishi mumkin, 4-sonli BHMS da koʻrsatilgan ularni xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar esa davr xarajatlariga kiritiladi — sotuvchi bu qoidani izchil qoʻllayaptimi, tekshiring. Keyin har bir tovar guruhi boʻyicha real ustamani hisoblang: tushum minus sotilgan tovar tannarxi, tannarxga boʻlinadi.

Faqat oʻrtacha ustamani emas, oylar va guruhlar boʻyicha dinamikani solishtiring: barqaror sotuvda keskin pasayish chegirmalar, yoʻqotishlar yoki hisobga olinmagan xaridlardan dalolat beradi, tushunarsiz yuqori ustama esa sotuv yoki xarajatning bir qismi hisobga tushmaganini bildiradi. Agar ayrim dori guruhlariga narx yoki ustamalarni davlat tomonidan tartibga solish amal qilsa, amaldagi hujjatni sotuvchidan soʻrang va rioya etilishini tekshiring — manba boʻlmagan raqamlarni keltirmaslik uchun bu maqolada bunday cheklovlar berilmagan.

• davr uchun taʼminotchilar narx roʻyxatlari va ularni kassa tizimidagi chakana narxlar bilan solishtirish;
• guruhlar va tarmoq dorixonalari boʻyicha ustama hisoboti, nuqtalar orasidagi tafovut;
• chegirmalar, aksiyalar, taʼminotchi bonuslari: ular tannarxda qanday aks etgan;
• shartli misol (raqamlar shartli): 100 mln soʻmlik partiya xaridi, 118 mln ga sotuv va 6 mln muddati oʻtgan tovar hisobdan chiqarilganda yalpi marja 18 mln emas, 12 mln boʻladi — muddati oʻtgan tovar ustamaning uchdan birini yeydi.

Tushum: kassa, bank, ekvayring

Dorixona tushumi uchta mustaqil manba boʻyicha tekshiriladi: cheklar bilan kassa tizimi, bank koʻchirmalari va ekvayringdan tushumlar hamda taʼminotchilar yetkazib berishi maʼlumotlari. Qoʻshimcha ravishda aylanma mantiqini tekshiring: xaridlar plyus boshlangʻich qoldiq minus yakuniy qoldiq sotilgan tovar tannarxini, ustamani hisobga olganda esa tushumni bermogʻi kerak. Tushum bu mantiqqa mos kelmasa, sotuvning bir qismi koʻrsatilmagan yoki ortiqcha koʻrsatilgan.

Alohida tuzilmani oʻrganing: retsept bilan va retseptsiz preparatlar, parafarmatsevtika, tibbiy buyumlar. Bitta taʼminotchi, bitta tovar guruhi yoki bitta ijara beruvchiga bogʻliqlik biznesni zaifroq qiladi. Dorixona tarmoq qismi boʻlsa, umumiy xarajatlar qanday taqsimlanishini va alohida nuqta natijasini buzadigan guruh ichidagi hisob-kitoblar yoʻqligini tekshiring.

• kassa summasini har kun yoki hafta boʻyicha bank va ekvayring bilan solishtirish;
• xaridorlar qaytarishlari va cheklar bekor qilinishi — ularning ulushi va takrorlanuvchi kassirlar;
• boʻlib toʻlash, korporativ shartnomalar, tashkilotlar buyurtmalari boʻyicha sotuvlar;
• mavsumiylik va oʻrtacha chek dinamikasi oylar boʻyicha.

Soliq rejimi va MJTK boʻyicha xavflar

Aylanmadan olinadigan soliq — soliq davri uchun yalpi daromadi bir milliard soʻmdan oshmaydigan tashkilotlar uchun soddalashtirilgan rejim; shu bilan birga SK 461-moddasida u tatbiq etilmaydigan toifalar sanalgan, ular orasida dori vositalari va tibbiy buyumlar savdosi bilan shugʻullanuvchi korxonalar bor. Shu bois sotuvchining «biz soddalashtirilgan rejimdamiz» degan soʻziga ishonmang: rejimni soliq hisobotlari va kodeksning amaldagi tahriri boʻyicha tekshiring, ayniqsa normalar soʻnggi yillarda oʻzgarganini hisobga olib.

Alohida blok — maʼmuriy xavflar. MJTK ning 165¹-moddasi boʻyicha dori vositalarini dorixonalar va ularning filiallaridan tashqarida sotish hamda retsept boʻyicha chakana sotish tartibini buzish bazaviy hisoblash miqdorlarida jarimaga sabab boʻladi, sifatini tasdiqlovchi hujjatlarsiz sotish yoki majburiy raqamli markirovka qoidalarini buzish uchun esa 166-modda boʻyicha javobgarlik belgilangan. Tekshiruvda bayonnomalar va koʻrsatmalar boʻlgan-boʻlmaganini aniqlang va shartnomada sotuvchining biznes topshirilgan sanagacha boʻlgan buzilishlar uchun javobgarligini mustahkamlang.

• butun tekshiriladigan davr uchun soliq hisoboti va byudjet bilan hisob-kitoblar, tekshiruv dalolatnomalari;
• sotib olingan tovarning markirovka va sifat hujjatlari, har qanday nomuvofiqliklar sabablari;
• nazorat organlarining bayonnomalari va koʻrsatmalari, jarimalar va ularning toʻlanishi;
• ijara shartnomasi: muddati, stavkasi, egasi almashganda huquqni oʻtkazish.

Xaridorning odatiy xatolari va shartnomada nimani mustahkamlash

Xaridor koʻpincha uch narsada adashadi: qoldiqlarni qayta sanamasdan va yaroqlilik muddati boʻyicha chegirmasiz hisob narxida oladi, biznesni bank bilan solishtirmasdan tushum boʻyicha baholaydi va soliq rejimini soʻzma-soʻz qabul qiladi. Yana bir xato — qoldiqlar qaysi sanada qayd etilishini belgilamaslik: tekshiruv bilan bitimni yopish oraligʻida zaxira oʻzgaradi.

Tekshiruv natijalari bitim shartlariga aylantiriladi: likvidsiz va muddati oʻtgan tovar boʻyicha narxni tuzatish, topshirish sanasidagi qoldiqlar boʻyicha sotuvchi kafolati, oʻtgan davrlarning soliq va jarimalari uchun javobgarlik, yashirin muammolarni aniqlash uchun yetarli muddatga narxning bir qismini ushlab turish. Tekshiruv hajmi va xulosalarni yurist hamda mustaqil mutaxassis bilan kelishing.