Soliq monitoringi: kimlar uchun va soliq tekshiruvlarini qanday almashtiradi

Soliq monitoringi nima va u nimalarni qamrab oladi

Monitoring predmeti — yuridik shaxs tomonidan soliq qonunchiligiga rioya etilishi, soliq va yigʻimlarning toʻgʻri hisoblanishi, toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanishi (SK 169-moddasi). Qamrov keng: monitoring kompaniya soliq toʻlovchi yoki soliq agenti boʻlgan barcha soliq va yigʻimlarga tatbiq etiladi. Faqat QQS yoki faqat foyda soligʻini tanlab boʻlmaydi.

Monitoring ixtiyoriy. Qaror qabul qilishda bu muhim: kompaniya soliqlar boʻyicha pozitsiyaning bashorat qilinuvchanligi evaziga soliq organiga hisob maʼlumotlarini ochishga tayyormi-yoʻqmi, buni oʻzingiz hal qilasiz.

Soliq monitoringiga kimlar oʻtishi mumkin

SK 169-moddasi normasi yuridik shaxslarga qaratilgan va moliyaviy chegarani oʻz ichiga oladi: ariza topshirish huquqi yillik moliyaviy hisobot maʼlumotlariga koʻra oldingi yilgi daromadi kamida besh milliard soʻm boʻlgan kompaniyada bor. Mezon yillik hisobot boʻyicha hisoblanadi, shuning uchun ariza berishdan oldin uni hisob bilan solishtirib chiqish tavsiya etiladi: chegarani soliq organi tekshiradi, shart bajarilmasa rad etish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri asos boʻladi.

Chegaradan tashqari, kompaniyadan texnik tayyorgarlik ham talab etiladi: soliq maqsadlari uchun tasdiqlangan hisob siyosati, daromad va xarajatlarning tushunarli hisobi hamda maʼlumotlarni elektron shaklda uzatish imkoniyati.

Kirish tartibi: muddatlar va hujjatlar

Ariza monitoring davridan oldingi yilning 1 iyulidan kechiktirmay roʻyxatga olingan joydagi soliq organiga topshiriladi (SK 171-moddasi). Ariza shaklini Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi. Qarorni soliq organi rahbari ariza topshirilgan yilning 1 noyabrigacha qabul qiladi, yaʼni kompaniyada birinchi yilga tayyorlanish uchun vaqt bor.

Arizaga ilova qilinadigan hujjatlar (SK 171-moddasi):

• belgilangan shakldagi axborot hamkorligi reglamenti;
• kompaniyada bevosita yoki bilvosita ishtirok etuvchi shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, agar ishtirok ulushi 25 foizdan ortiq boʻlsa;
• soliqqa tortish maqsadlari uchun amaldagi hisob siyosati.

Axborot hamkorligi reglamenti

Reglament — rejimning markaziy hujjati. SK 170-moddasiga koʻra kompaniya va soliq organi oʻrtasidagi hamkorlik aynan unga asoslanadi. Unda hujjat va maʼlumotlarni elektron shaklda taqdim etish tartibi yoki soliq organining kompaniya axborot tizimlariga kirish tartibi bayon etiladi. Hamkorlik tartibini kompaniyaning oʻzi tanlaydi.

Reglamentda daromad, xarajat va soliq solish obyektlarining hisob registrlarida aks ettirilish tartibi, soliq hisobining analitik registrlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hamda ichki nazorat tizimi haqidagi axborot koʻrsatiladi — oxirgisi, agar bunday tizim boʻlsa. Reglament shakli va talablarini DSQ tasdiqlaydi.

Odatiy xato — reglamentni “koʻrsatish uchun” yozish. Reglamentning shakl va talablarga mos kelmasligi rad etishning mustaqil asosi, yil davomida uning bajarilmasligi esa monitoringning muddatidan oldin tugatilishiga olib kelishi mumkin.

Monitoring yili qanday oʻtadi

Monitoring davri — ariza topshirilgan yildan keyingi kalendar yil; monitoring shu yilning 1 yanvaridan boshlanib, keyingi yilning 1 iyulida tugaydi (SK 169-moddasi). Shartli sanalar bilan misol: ariza 2026-yil 1 iyulgacha topshirildi, qaror 2026-yil 1 noyabrgacha qabul qilindi, monitoring davri — 2027-yil, monitoringning oʻzi esa 2027-yil 1 yanvardan 2028-yil 1 iyulgacha davom etadi.

Yil davomida soliq organi hujjat va tushuntirishlarni soʻrashga haqli, maʼlumotlarda nomuvofiqlik boʻlsa, tushuntirish yoki tuzatish kiritishni talab qiladi (SK 173-moddasi). Muddatlar qisqa: tushuntirishlar — besh kun, tuzatishlar — talab olingan kundan boshlab oʻn kun; soʻralgan hujjatlar — besh kun. Qogʻozda tasdiqlangan nusxalar taqdim etiladi, avval topshirilgan nusxalarni soliq organi qayta soʻrashga haqli emas.

Monitoring oʻtkazilayotgan davr uchun kameral tekshiruv oʻtkazilmaydi (SK 138-moddasi), monitoring muddatidan oldin tugatilgan holat bundan mustasno.

Asoslantirilgan fikr: tekshiruv oʻrniga qanday ishlaydi

Rejimning asosiy vositasi — soliq organining asoslantirilgan fikri (SK 174-moddasi). Soliq organi uni oʻz tashabbusi bilan yoki kompaniya soʻrovi boʻyicha tuzadi. Muayyan operatsiya hisobining toʻgʻriligiga shubhangiz boʻlsa, soʻrov yuboring — monitoring davridan keyingi yilning 1 iyunidan kechiktirmay. Soʻrov boʻyicha javob oʻn besh kun ichida kelishi kerak.

Keyin ikki yoʻl bor. Rozi boʻlsangiz — bir oy ichida organni xabardor qilasiz va bajarilganini tasdiqlaysiz: pozitsiyani hisob va hisobotda inobatga olasiz, masalan, aniqlashtirilgan hisobot topshirish orqali. Rozi boʻlmasangiz — bir oy ichida eʼtirozlaringizni taqdim etasiz, ular kelishuv tartib-taomili uchun DSQga yuboriladi; u materiallar olingan kundan boshlab bir oy ichida oʻtkaziladi (SK 175-moddasi).

Amaliy foyda: asoslantirilgan fikrni bajarish natijasida yuzaga kelgan qarzdorlik boʻyicha penya hisoblanmaydi (SK 110-moddasi). Ammo bu aynan bajarilgan fikrga tegishli, har qanday qoʻshimcha hisob-kitoblarga emas.

Xavflar: monitoring qachon muddatidan oldin tugatiladi

Soliq organi monitoringni muddatidan oldin tugatadi (SK 172-moddasi), agar kompaniya reglamentni bajarmasa va bu monitoringga toʻsqinlik qilsa, notoʻgʻri axborot taqdim etsa yoki soʻralgan hujjat yoki tushuntirishlarni ikki va undan ortiq marta taqdim etmasa. Shunda kameral tekshiruvdan istisno amal qilmay qoladi va davr uchun odatiy nazoratni kutish mumkin.

Shuning uchun ariza berishdan oldin oʻzingizga uch savol bering: besh kunlik muddatga ulguradigan masʼul xodim bormi; hisob maʼlumotlarni ochishga tayyormi; butun yil davomida “ochiq” rejimda ishlashga rozimizmi. Javob “yoʻq” boʻlsa, oʻz xavflarini muntazam tekshirib borish bilan odatiy tartib amaliyroq boʻlishi mumkin.