Soliq munosabatlarida garov, kafillik va bank kafolati: qachon talab qilinadi

Soliq kodeksi qanday taʼminlash usullarini koʻrsatadi

Kodeksning 106-moddasi taʼminlash usullarini bitta roʻyxatda keltiradi. Kodeks matniga koʻra, soliq majburiyatining bajarilishi mol-mulk garovi, kafillik, bank kafolati, penya, bank hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib qoʻyish va soliq toʻlovchining mol-mulkiga xat qoʻyish bilan taʼminlanishi mumkin.

Kompaniya uchun ikki guruhni farqlash muhim. Garov, kafillik va bank kafolatini soliq toʻlovchi, odatda, muddatni choʻzishga erishish yoki qattiqroq chorani oldini olish uchun oʻzi taklif qiladi. Penya, hisobvaraq operatsiyalarini toʻxtatish va mol-mulkka xat — soliq organi qoʻllaydigan choralar. Muddatni choʻzish haqidagi ariza penyani toʻxtatmaydi: ariza berilishi toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasiga penya hisoblanishini toʻxtatib qoʻymaydi.

Mol-mulk garovi: shartnomani imzolashdan oldin nimani bilish kerak

Garov soliq organi bilan garovga qoʻyuvchi oʻrtasidagi shartnoma bilan rasmiylashtiriladi; garovga qoʻyuvchi kompaniyaning oʻzi ham, uchinchi shaxs ham boʻlishi mumkin. Garov predmeti fuqarolik qonunchiligiga koʻra garovga qoʻyilishi mumkin boʻlgan mol-mulk boʻladi, biroq boshqa shartnoma boʻyicha garov predmeti boʻlgan mol-mulkni soliq organiga garovga qoʻyib boʻlmaydi.

Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qolishi yoki garovga qoʻyuvchi hisobidan garovga oluvchi sifatidagi soliq organiga topshirilishi mumkin. Amaliy jihatdan muhim cheklov: garovga qoʻyilgan mol-mulk bilan har qanday bitimlar, shu jumladan qarzni yopish maqsadida tuziladiganlari ham, faqat garovga oluvchi bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi mumkin. Soliq va penya toʻlanmasa, soliq organi majburiyatni garovga qoʻyilgan mol-mulk qiymati hisobidan, fuqarolik qonunchiligida belgilangan tartibda ijro etadi.

• Mol-mulk boshqa garov va yuklamalardan xoli ekanini tekshiring.
• Bitimlarni kelishish sharti bilan mol-mulkdan biznesda foydalanishda davom eta olasizmi, baholang.
• Uchinchi shaxs mol-mulkini ham garovga qoʻyish mumkin, agar u garovga qoʻyuvchi boʻlishga rozi boʻlsa.

Kafillik: kim kafil boʻla oladi va nima uchun javob beradi

Kafillik shartnomasiga koʻra kafil soliq organlari oldida soliq toʻlovchining soliq toʻlash majburiyatini toʻliq hajmda bajarishni zimmasiga oladi. Shartnoma soliq organi bilan kafil oʻrtasida fuqarolik qonunchiligiga muvofiq tuziladi. Kafil yuridik yoki jismoniy shaxs boʻlishi mumkin, bitta majburiyat boʻyicha esa bir nechta kafilning ishtirok etishiga ruxsat etiladi.

Javobgarlik qattiq: soliq toʻlovchi toʻlamasa, kafil va soliq toʻlovchi solidar javobgar boʻladi. Soliq organi soliq toʻlash haqidagi talabnoma ijro muddati tugaganidan keyin besh kun ichida kafilga kafillik shartnomasi boʻyicha pul summasini toʻlash talabini yuboradi. Kafil toʻlagan boʻlsa, unga toʻlangan summalar va ular boʻyicha foizlarni soliq toʻlovchidan undirib olish huquqi oʻtadi.

Alohida holat — sizdan boshqa kompaniya uchun kafil boʻlish soʻralganda. Boshqa shaxsning soligʻi boʻyicha soliq organi oldidagi kafillik — aynan 108-moddadagi soliq taʼminoti. Hamkorning bank yoki yetkazib beruvchi oldidagi qarzi uchun kafillik esa oddiy fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻlib, unga soliq normalari qoʻllanmaydi. Kompaniya uchun bu turli xavflar: birinchi holda boshqa shaxsning soligʻi boʻyicha solidar javob berasiz, ikkinchisida fuqarolik majburiyati boʻyicha. Ikkalasini ham imzolashdan oldin undirib olish ehtimolini hisobga olib baholash kerak.

Bank kafolati: hujjatga qoʻyiladigan talablar

Bank kafolatiga koʻra bank soliq organlari oldida soliq toʻlovchining soliq va tegishli penyalarni toʻlash majburiyatini toʻliq hajmda bajarishni zimmasiga oladi. Soliq kodeksi kafolatning majburiy belgilarini belgilaydi, ularga rioya qilinmasa, soliq organi hujjatni qabul qilmasligi mumkin.

Asosiy talablar: kafolat qaytarib olinmaydigan va boshqa shaxsga berilmaydigan boʻlishi; unda soliq organi kafil-bankka 109-moddada nazarda tutilmagan hujjatlarni taqdim etishi haqida shart boʻlmasligi; amal qilish muddati taʼminlangan majburiyat ijro etilishi lozim boʻlgan muddat tugaganidan kamida olti oy keyin tugashi; summa kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, soliq va penyani toʻliq qoplashi.

Muddat oʻtkazib yuborilgach, soliq organi garantga besh kun ichida talab yuboradi, garant esa uni olgandan keyin besh kun ichida bajarishi shart. Rad etishga garant faqat talab kafolat amal qilish muddati tugaganidan keyin qoʻyilgan taqdirdagina haqli. Qoidalar penya va jarimalar toʻlanishini taʼminlaydigan kafolatlarga ham tatbiq etiladi. Moliya vazirligi belgilaydigan tartibda yuqori xalqaro reytingga ega xorijiy bank kafolati ham mumkin.

• Kafolat matnini chiqarilishidan oldin, keyin emas, yurist va soliq maslahatchisi bilan kelishing.
• Bankdan amal qilish muddatini aniqlang: u soliq majburiyatini ijro etish muddatidan hisoblanishi kerak.
• Kafolat qiymatini va bankning garov yoki limit boʻyicha talablarini hisobga oling.

Mol-mulk xatini garov, kafillik yoki kafolatga almashtirish

Mol-mulkka xat soliq organi rahbari yoki rahbar oʻrinbosarining qarori bilan qoʻyiladi; faqat soliq qarzini yopish uchun zarur va yetarli boʻlgan mol-mulk xatlanadi. Xat amal qilar ekan, soliq organi nazorati ostida yoki uning ruxsatisiz mol-mulkni begonalashtirish mumkin emas.

106-modda soliq toʻlovchining arizasiga koʻra xatni uyushgan qimmatli qogʻozlar bozorida muomalada boʻlgan qimmatli qogʻozlar yoki boshqa mol-mulk garoviga, uchinchi shaxsning kafilligiga yoki bank kafolatiga almashtirish huquqini beradi. Agar 109-moddaga muvofiq rasmiylashtirilgan amaldagi bank kafolati taqdim etilsa, soliq organi almashtirishni rad etishga haqli emas. 114-moddada esa soliq toʻlovchining iltimosiga koʻra soliq organi xatni garovga almashtirishga haqli ekani, xat haqidagi qaror esa qarz yopilganda yoki garov shartnomasi tuzilganda bekor qilinishi alohida aytilgan.

Kompaniyaning harakatlar tartibi va tipik xatolar

Taʼminot muddatni choʻzish uchun kerak boʻlsa, soliq organi garovga qoʻyilishi mumkin boʻlgan mol-mulk haqidagi hujjatlarni, kafillik yoki bank kafolatini talab qilishi mumkin. Garov evaziga muddatni choʻzish haqidagi qaror 107-modda boʻyicha garov shartnomasi tuzilgandan keyingina kuchga kiradi, shu sababli shartnomani imzolashni kechiktirib boʻlmaydi.

Shartli raqamlardagi misol (haqiqiy holat emas). Faraz qilaylik, soliq toʻlash muddati 1-mart edi, 1-iyungacha muddat choʻzish soʻralmoqda. 109-modda qoidasiga koʻra kafolat kamida 1-sentabrgacha, yaʼni 1-martdan olti oy amal qilishi, summasi esa soliq va penyani qoplashi kerak. Agar bank kafolatni 1-iyungacha chiqarsa, u muddat talabiga javob bermaydi.

Tipik xatolar: allaqachon yuklama ostida turgan mol-mulkni garovga qoʻyish; qoʻshimcha hujjatlar sharti bilan kafolat chiqarish; kafolat muddatini toʻlash muddatidan emas, muddat choʻzilgan sanadan hisoblash; penya hisoblanishda davom etishini hisobga olmaslik; solidar javobgarlik xavfini baholamay, begona soliq uchun kafillikka imzo chekish. Umumiy tartib: qarz va penyani baholash, taʼminlash turini tanlash, hujjatlarni tayyorlash va shartlarni kelishish, ariza berish va shartnoma tuzish.