Shaxsiy avtomobildan xizmat maqsadida foydalanish kompensatsiyasi

Soliq kodeksi nima deydi

Xodimning mehnatga haq toʻlash koʻrinishidagi daromadlari tarkibida kompensatsiya toʻlovlari hisobga olinadi. Ular orasida shaxsiy avtomobildan xizmat safarlarida yoki xodimning boshqa mol-mulkidan xizmat maqsadlarida qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha foydalanganlik uchun toʻlovlar nomlangan (SK 373-moddasi). Boshqacha aytganda, jismoniy shaxslar daromad soligʻi faqat normadan oshgan qismdan olinadi.

Kompaniya uchun teskari qoida amal qiladi: foyda soligʻini hisoblashda xodimning shaxsiy avtotransportidan xizmat maqsadlarida qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha foydalanganlik uchun toʻlovlar chegirib tashlanmaydi (SK 317-moddasi). Norma doirasidagi summa, xarajatlarning asoslanganligi va hujjat bilan tasdiqlanganligi boʻyicha umumiy talablar bajarilganda, xarajatlarda qoladi.

Muhim: Soliq kodeksining oʻzi norma miqdorini koʻrsatmaydi — u normalar belgilangan hujjatlarga havola qiladi. Toʻlovdan oldin buxgalter toʻlov sanasida amal qiluvchi hujjatni topishi kerak, oʻtgan yillar raqamiga yoki begona amaliyotga tayanmasligi lozim.

Nimani qoplayotganingizni aniqlang

Avtomobildan foydalanish kompensatsiyasi — bu chek boʻyicha yoqilgʻi toʻlovi ham, ijara ham emas. Hujjatlar toʻplami munosabat modeliga bogʻliq, shuning uchun uni oldindan belgilang:

• xodimning shaxsiy avtomobilidan xizmat maqsadida foydalanish kompensatsiyasi — norma boʻyicha toʻlov, buyruq va kelishuv bilan mustahkamlanadi;
• safar uchun haqiqiy xarajatlarni qoplash (masalan, xizmat safarida chiptalar va turar joy) — xizmat safari xarajatlarining alohida rejimi;
• avtomobilni xodimdan fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida ijaraga olish — oʻz soliqlariga ega alohida bitim, uni kompensatsiya bilan aralashtirmang.

Qanday hujjatlarni tayyorlash kerak

Soliq kodeksining umumiy qoidasiga koʻra, faoliyat turiga tegishli daromadlar va xarajatlar tegishli hisob hujjatlari bilan tasdiqlanishi kerak. Amalda avtomobil kompensatsiyasi uchun quyidagi toʻplam yigʻiladi:

• rahbarning kompensatsiya toʻlash toʻgʻrisidagi buyrugʻi: kimga, qaysi sanadan, qaysi safarlar uchun, qanday miqdorda va qaysi norma boʻyicha;
• xodimning avtomobilidan xizmat maqsadlarida foydalanish haqidagi yozma roziligi yoki kelishuvi;
• avtomobilning roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi nusxasi va xodimning undan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat;
• sanalar, marshrutlar va yurilgan masofa koʻrsatilgan yoʻl varaqalari yoki xizmat safarlari jurnali;
• oy uchun kompensatsiya qaydnomasi yoki hisob-kitobi hamda toʻlov hujjati.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, amaldagi hujjatga koʻra bu holat uchun kompensatsiya normasi oyiga 1 000 000 soʻm, xodimga esa buyruq boʻyicha 1 500 000 soʻm toʻlandi. Bu raqamlar shartli, faqat mantiqni koʻrsatish uchun keltirilgan.

Norma doirasida — 1 000 000 soʻm: summa normadan ortiqcha mehnatga haq toʻlash daromadi sifatida qaralmaydi va kompaniya xarajatlarida qoladi. Ortiqcha qism — 500 000 soʻm: u normadan ortiqcha kompensatsiya toʻlovi sifatida xodim daromadiga kiritiladi (SK 373-moddasi), foyda soligʻi uchun xarajatlarda esa chegirilmaydi (SK 317-moddasi).

Amaliy xulosa: buyruqda normadan oshmaydigan summani belgilash, koʻproq toʻlab keyin soliq bazasini tuzatishdan koʻra foydaliroq.

Buxgalteriyada toʻlovni qanday aks ettirish

Buxgalter uchun toʻlovni hisob-kitobning oʻzida, keyin emas, ikki qismga ajratish muhim. Birinchi qism — belgilangan norma doirasidagi summa: u buyruq va safarlar jurnali bilan tasdiqlangan kompensatsiya sifatida hisobga kiritiladi. Ikkinchi qism — ortiqcha qism, agar mavjud boʻlsa: u normadan ortiqcha kompensatsiya toʻlovi sifatida oʻtadi, xodim daromadiga kiradi va foyda soligʻini hisoblashda kompaniyaning soliq bazasini kamaytirmaydi.

Hisob-kitob qaydnomasida alohida ustunlar yuritish qulay: «norma», «toʻlandi», «ortiqcha». Shunda tekshiruvda har bir summa qayerdan kelgani koʻrinadi, norma oʻzgarganda esa butun arxivni qayta hisoblash oʻrniga bitta katakni yangilash kifoya. Buyruqlar va safarlar jurnalini xuddi shu davr qaydnomasi bilan birga saqlang.

Alohida tekshiring: kompensatsiya va xuddi shu safarlar uchun boshqa toʻlovlar kesishmayaptimi. Xodimga bir vaqtning oʻzida chek boʻyicha xarajatlar qoplansa va avtomobildan foydalanish kompensatsiyasi toʻlansa, buyruqda har bir toʻlov nimani qoplashi aniq ajratilishi kerak. Aks holda xarajatlar ikki marta hisobga olingandek koʻrinadi va soliq organi aynan shularni shubha ostiga qoʻyadi.

Xizmat safari va kundalik yurishlar — turli rejimlar

Soliq kodeksi shaxsiy avtomobildan xizmat yurishlarida foydalanish toʻlovlarini xizmat safari toʻlovlaridan alohida koʻrsatadi: safarda sutkalik, yoʻl haqi va turar joy oʻz qoidalari va normalariga ega. Shuning uchun xodim xizmat safariga shaxsiy avtomobilda ketsa, avval yurish qaysi rejim boʻyicha rasmiylashtirilishini aniqlang va bir rejim normasini boshqasiga qoʻllamang.

Shahar yoki viloyat boʻylab kundalik yurishlar (mijozlar bilan uchrashuvlar, hujjat yetkazish, obyektlarni aylanib chiqish) uchun buyruq bilan rasmiylashtirilgan va safarlar jurnali bilan tasdiqlangan shaxsiy avtomobildan foydalanish kompensatsiyasi qoʻllanadi.

Odatiy xatolar

Tekshiruvchilar koʻpincha bir xil kamchiliklarni topadi:

• kompensatsiya «ogʻzaki kelishuv» bilan, buyruqsiz va hisoblash tartibi koʻrsatilmasdan toʻlanadi;
• xizmat safarlari va kundalik xizmat yurishlari aralashtiriladi: ular uchun norma va hujjatlar har xil;
• toʻlov miqdori amaldagi norma bilan solishtirilmaydi, «oʻtgan yildagidek» toʻlanadi;
• yoʻl varaqalari yoki yurishlar jurnali yuritilmaydi, shuning uchun foydalanishning xizmat xarakterini isbotlab boʻlmaydi;
• avtomobil eskirishi kompensatsiya qilinadi va xuddi shu yurishlar chek boʻyicha ham toʻlanadi — ikki marta qoplash chiqadi.

Kompaniya nima qilishi kerak: harakatlar tartibi

Algoritm oddiy. Kimga va qanday shartlarda kompensatsiya kerakligini aniqlang. Amaldagi normani toping va uni ichki hujjatda mustahkamlang. Buyruq va xodim bilan kelishuvni rasmiylashtiring. Yurishlar jurnalini yuriting. Har oy toʻlovni hisoblab, uni norma bilan solishtiring va ortiqcha qismni alohida ajrating. Qoʻllanadigan norma yoki toʻlov tavsifi boʻyicha shubha boʻlsa, buni soliq organi soʻrovidan keyin emas, birinchi toʻlovdan oldin tekshiring. Rasmiylashtirish va hisobni tekshirishda yordam kerak boʻlsa, buxgalteriya xizmatlarini koʻrib chiqing.