Yuk transporti uchun yoʻl yigʻimlari: 10 tonnadan ortiq yuk mashinalari va xorijiy avtomobillar kirishi

Yuk transportiga qaysi yigʻimlar tegishli

Soliq kodeksining 455-moddasi yigʻim turlarini sanab oʻtadi. Yuk transportiga ulardan ikkitasi tegishli: xorijiy davlatlar avtotransport vositalarining kirishi va tranziti uchun yigʻim hamda yuk koʻtarish quvvati 10 tonnadan yuqori boʻlgan yuk avtotransport vositalari va tirkamalarining avtomobil yoʻllari boʻylab harakatlanishi huquqi uchun yigʻim. Moddadagi boshqa yigʻimlar alkogol mahsuloti, pivo va tamaki mahsulotlari savdosiga tegishli va tashuvchilarga aloqador emas.

Harakatlanish huquqi uchun yigʻim 2023-yil 28-dekabrdagi ZRU-891-son Qonun bilan kiritilgan va 2024-yil 1-apreldan qoʻllaniladi. Avtopark xarajatlarini shu sanagacha rejalashtirgan boʻlsangiz va tashuvchilik byudjetida bunday modda boʻlmasa, uni qoʻshish kerak.

Kim toʻlovchi

Harakatlanish huquqi uchun yigʻimni toʻlovchi — yuk avtotransport vositasi yoki tirkamaning egasi. Normada aynan ega koʻrsatilgan, foydalanuvchi emas. Mashinalar lizingga yoki ijaraga olingan boʻlsa, egasi kim ekanligini transport vositasi hujjatlari va shartnoma shartlari boʻyicha hal qilish, shubha boʻlsa soliq maslahatchisi bilan kelishish kerak.

Xorijiy mashinalarning kirishi uchun yigʻimda toʻlovchilar sifatida shu vositalarning egalari yoki foydalanuvchilari nomlangan. Bu xorijiy pudratchilarni jalb qiladigan va ular bilan xarajatlarni shartnomada taqsimlaydigan oʻzbekistonlik logistika kompaniyasi uchun muhim.

Nima soliqqa tortiladi va nima istisno

Harakatlanish huquqi uchun yigʻim obyekti — yuk koʻtarish quvvati 10 tonnadan yuqori boʻlgan yuk avtotransport vositalari va tirkamalar. Soliq bazasi ham shunday belgilanadi: aynan shunday avtomobillar va tirkamalar. Mezon — yuk koʻtarish quvvati, toʻliq massa emas, shuning uchun texnik pasport maʼlumotiga tayaning va oʻzboshimchalik bilan yaxlitlamang.

Kodeks soliqqa tortish obyektidan ayrim toifalarni aniq chiqarib tashlaydi:

• karer hududida ishlaydigan ogʻir yuk koʻtaruvchi avtosamosvallar;
• avtokranlar;
• Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi va huquqni muhofaza qilish organlari ixtiyoridagi avtotransport vositalari.

Yigʻim qanday va qachon toʻlanadi

Harakatlanish huquqi uchun yigʻimni Qoraqalpogʻiston Respublikasi Transport vazirligi va hududiy transport boshqarmalari qonunchilikda belgilangan tartibda undiradi. Toʻlangan yigʻim yuk avtotransport vositalari va tirkamalarga avtomobil yoʻllari boʻylab bir yil davomida harakatlanish huquqini beradi. Bu choraklik hisobotli soliqlardan tubdan farq qiladi: toʻlov harakatlanish huquqi muddatiga bogʻliq, shuning uchun har bir yuk mashinasi va tirkama boʻyicha toʻlov sanasi hamda huquq tugaydigan sana koʻrsatilgan reyestr yuritgan maʼqul.

Xorijiy mashinalar kirishi uchun yigʻim xorijiy davlat avtotransport vositasi Oʻzbekiston hududiga kirganda yoki Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibga muvofiq bojxona hududida undiriladi. Tashuvchini buyurtma qiluvchi kompaniya uchun bu toʻlov davr yakuni boʻyicha soliq organida emas, chegarada yoki bojxona hududida amalga oshirilishini bildiradi.

Avval stavkalarga bagʻishlangan Soliq kodeksining 459-moddasi 2021-yil 29-dekabrdagi ZRU-741-son Qonun bilan kuchini yoʻqotgan va Kodeksning oʻzida bu yigʻimlarning stavkalari yoʻq. Tekshirilmagan manbalardagi raqamlardan foydalanmang: toʻlovni rejalashtirishdan oldin amaldagi miqdorni hududiy transport boshqarmasidan yoki bojxona brokeridan soʻrang.

Kompaniya nima qilishi kerak: harakatlar tartibi

Avtopark egasi uchun amaliy tartib quyidagicha.

• Barcha yuk avtomobillari va tirkamalar roʻyxatini texnik pasportdagi yuk koʻtarish quvvati bilan tuzing va 10 tonnadan oshadiganlarini belgilang.
• Birorta birlik istisnolarga tushmasligini tekshiring: karer samosvallari, avtokranlar, kuch tuzilmalari mashinalari.
• Har bir vosita egasi kimligini tasdiqlang, ayniqsa lizing, ijara va qayta rasmiylashtirilgan transport boʻyicha.
• Yigʻimning amaldagi miqdori va toʻlash tartibini hududiy transport boshqarmasidan aniqlang va ekspluatatsiyadan oldin toʻlang.
• Muddatlar reyestrini yuriting: harakatlanish huquqi bir yil amal qiladi, mashinalar boʻsh turib qolmasligi uchun uni oldindan yangilang.
• Xorijiy pudratchilar bilan shartnomada kirish yigʻimini kim koʻtarishini belgilang va tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang.

Tipik xatolar

Birinchi xato — yigʻimni mol-mulk soligʻi yoki transport vositalari egalaridan olinadigan soliq bilan adashtirish: bu 65-bob boʻyicha mustaqil toʻlov, uning oʻz toʻlovchisi, obyekti va toʻlash tartibi bor. Ikkinchi — xorijiy mashinalar foydalanuvchisiga oʻxshatib ijarachini toʻlovchi deb hisoblash: harakatlanish huquqi uchun yigʻimda Kodeks matnida ega koʻrsatilgan.

Uchinchi xato — barcha qurilish yoki karer texnikasini istisnolarga kiritish. Faqat karer hududida ishlaydigan ogʻir yuk koʻtaruvchi avtosamosvallar va avtokranlar istisno qilingan; umumiy yoʻllarda yuradigan oddiy samosval bu istisnoga kirmaydi. Toʻrtinchi — tirkamalarni unutish: ular Kodeksda alohida nomlangan va tortuvchidan mustaqil soliqqa tortiladi.

Beshinchi xato — bir yillik muddatni kuzatmaslik. Harakatlanish huquqi tugagan, yigʻim esa yangilanmagan boʻlsa, mashina tasdiqlangan huquqsiz ekspluatatsiya qilinadi. Oqibatlar boshqa hujjatlar bilan belgilanadi, shuning uchun tekshiruvga olib kelmagan afzal.

Soliq maslahatchisi qachon kerak

Maslahat, ayniqsa, avtopark aralash boʻlsa (oʻziniki, lizingdagi, ijaradagi), tashishda xorijiy tashuvchilar ishtirok etsa yoki yigʻimlar ekspeditorlik shartnomalarida va tashish narxi kalkulyatsiyasida qanday aks etishini kelishish kerak boʻlsa foydali.