Soliq zararlarini kelajakka oʻtkazish: shartlar va cheklovlar

Soliq zarari nima

Soliq zarari buxgalteriya hisobotidagi zarar bilan bir xil emas. SK 333-moddasining birinchi qismiga koʻra, foyda soligʻi boʻlimida nazarda tutilgan daromad va xarajatlarga tuzatishlarni inobatga olgan holda chegiriladigan xarajatlarning jami daromaddan oshib ketishi zarar deb eʼtirof etiladi. Yaʼni avval daromad va xarajatlar soliq qoidalari boʻyicha aniqlanadi: chegirilmaydigan xarajatlar (SK 317-modda) chiqarib tashlanadi, soliq solinmaydigan daromadlar kiritilmaydi — va shundan keyingina natija chiqariladi.

Muomaladagi qimmatli qogʻozlar va muddatli bitimlarning muomaladagi moliyaviy vositalari boʻyicha operatsiyalar alohida koʻrsatilgan: ulardan koʻrilgan zararlar tadbirkorlik faoliyatidan koʻrilgan zararlar deb eʼtirof etiladi (333-moddaning ikkinchi qismi) va umumiy hisob-kitobda qatnashadi. Muomalada boʻlmagan qogʻozlar va vositalar uchun boshqa qoida amal qiladi — u haqda quyida.

Foydani qancha miqdorda kamaytirish mumkin

Oldingi soliq davrida (davrlarida) zarari boʻlgan soliq toʻlovchi joriy soliq davri foydasini ushbu zararning butun summasiga yoki uning bir qismiga kamaytirishga haqli (SK 333-moddaning uchinchi qismi). Bu majburiyat emas, huquq: qaysi yilda qancha zararni hisobga olishni kompaniya oʻzi tanlaydi.

333-moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlari 2021-yil 29-dekabrdagi OʻRQ-741-sonli Qonun bilan chiqarilgan. Moddaning amaldagi tahririda zararni oʻtkazishning eng uzoq muddati ham, zarar bilan qoplanadigan foyda ulushiga cheklov ham yoʻq. Agar eski materiallarda bunday cheklovlarni uchratsangiz — ular Kodeksning qaysi tahririga tayanganini tekshiring.

• zarar faqat joriy soliq davri yakunlari boʻyicha hisobga olinadi (333-moddaning oltinchi qismi);
• bir necha kalendar yilda koʻrilgan zararlar ular koʻrilgan ketma-ketlikda oʻtkaziladi (333-moddaning yettinchi qismi) — avval eng ertasi.

Zarar qachon hisobga olinadi: faqat yil yakunida

Foyda soligʻi boʻyicha soliq davri — kalendar yil, hisobot davri — chorak (SK 338-modda). Hisobot davri yakunlari boʻyicha soliq yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan hisoblanadi (SK 339-modda). Biroq soliq bazasini oʻtgan yillar zarariga faqat joriy soliq davri yakunlari boʻyicha kamaytirish mumkin — yaʼni choraklik hisob-kitoblarda emas, yillik hisob-kitobda.

Amalda bu shuni anglatadi: eski zarari bor kompaniya yil davomida choraklik hisob-kitoblar boʻyicha soliq toʻlashi mumkin, zarar hisobiga kamaytirishni esa yillik hisob-kitobda aks ettiradi. Foyda soligʻi boʻyicha yillik hisobot oʻtgan soliq davridan keyingi yilning 1-martidan kechiktirmay taqdim etiladi (SK 339-modda). Pul oqimini rejalashtirishda buni hisobga olish kerak.

Oʻtkazilmaydigan yoki alohida oʻtkaziladigan zararlar

Har qanday zararni umumiy foydaga qarshi hisobga olib boʻlmaydi. 333-moddaning sakkizinchi qismi bosh bankdan umidsiz qarzlarni oladigan bankning shuʼba tashkiloti koʻrgan zararlarni kelgusi davrlarga oʻtkazishni toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlaydi. SK 336-moddasi «yopiq» savatlarni belgilaydi — ularda zarar faqat shu turdagi daromadlar bilan qoplanadi:

• yuridik shaxs ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ishtirok ulushini, mulkiy majmua sifatidagi korxonani sotish yoki boshqacha chiqib ketishidan koʻrilgan zarar shunga oʻxshash aktivlarni sotishdan (chiqib ketishidan) olingan daromadlar hisobiga qoplanadi;
• ishonchli boshqaruv shartnomasi boʻyicha zararlar taʼsischi yoki naf oluvchining soliq bazasida hisobga olinmaydi va shu ishonchli boshqaruvdan keladigan kelgusi daromadlarga oʻtkaziladi;
• oddiy shirkat ishtirokchilarining zararlari ishonchli vakilda shu shirkatdan keladigan kelgusi daromadlarga oʻtkaziladi;
• xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar zararlari jamlangan holda aniqlanadi, tadbirkorlik faoliyati boʻyicha bazada hisobga olinmaydi va shu xoʻjaliklarning kelgusi daromadlariga oʻtkaziladi;
• muomalada boʻlmagan qimmatli qogʻozlar va muddatli bitimlarning muomalada boʻlmagan moliyaviy vositalari bilan operatsiyalar boʻyicha zararlar alohida aniqlanadi va shunga oʻxshash operatsiyalardan olingan daromadlar hisobiga qoplanadi.

Qayta tashkil etish va konsolidatsiyalashgan guruh

Qayta tashkil etishda zararlar huquqiy vorislar oʻrtasida taqsimlash balansi asosida berilgan aktivlar qiymatining qayta tashkil etilayotgan shaxs aktivlari qiymatidagi salmogʻiga mutanosib ravishda taqsimlanadi va keyin 333-moddaning umumiy qoidalari boʻyicha oʻtkaziladi (SK 334-modda). Cheklov: agar huquqiy vorisning oʻzi qayta tashkil etilsa, u avval faoliyatini tugatgan soliq toʻlovchidan olgan zararlar keyinchalik oʻtkazilmaydi. Shuning uchun soliq zararlari bor koʻp bosqichli restrukturizatsiyalarni oldindan hisoblab chiqish kerak.

Konsolidatsiyalashgan soliq toʻlovchilar guruhida guruhning oʻtgan davrlardagi zarari konsolidatsiyalashgan soliq bazasini kamaytiradi — bu masʼul ishtirokchining huquqi (SK 335-modda). Guruhdan chiqqanidan yoki guruh faoliyati tugaganidan keyin ishtirokchi guruh koʻrgan zarardan foydalana olmaydi, lekin guruh ishtirokchisi boʻlmagan davrlardagi oʻz zararlarini hisobga olishi mumkin.

Norezidentning doimiy muassasasi

Doimiy muassasa orqali faoliyat yurituvchi norezident uchun ham oʻxshash qoida amal qiladi: joriy soliq davridagi sof foyda oʻsha doimiy muassasa doirasida oldingi davrlarda koʻrilgan zararlarning umumiy summasiga kamaytiriladi, agar bu zararlar ilgari hisobga olinmagan boʻlsa (SK 347-modda). Turli doimiy muassasalarning zararlari oʻzaro aralashtirilmaydi.

Hujjatlar va xatolarni tuzatish

Oʻtgan yillar zararini soliq organi tekshirishi mumkin: u hisob hujjatlari — birlamchi hujjatlar, buxgalteriya hisobi registrlari va soliq hisob-kitobiga asos boʻlgan boshqa hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak (SK 76-modda). Soliq hisobotini va unga ilova qilingan hujjatlarni saqlashning umumiy muddati — hisobot taqdim etilgan yildan keyingi kamida uch yil (SK 84-modda). Ammo zarar bundan uzoqroq oʻtkazilsa, zarar yuzaga kelgan yil hujjatlarini zarar toʻliq ishlatilguncha saqlash oqilona.

Agar zarar aks ettirilmagan yoki xato hisoblangan boʻlsa, hisobot SK 83-moddasi boʻyicha aniqlashtirilgan hisobot bilan tuzatiladi. Xato soliqning kamaytirilishiga olib kelmagan boʻlsa, soliq toʻlovchi aniqlashtirilgan hisobot taqdim etishga haqli va u muddat oʻtgandan keyin topshirilsa ham muddatni buzgan holda taqdim etilgan hisoblanmaydi. Agar zarar oshirib koʻrsatilgan va soliq kamaytirilgan boʻlsa, tuzatish majburiy.